Mỹ chính thức kiểm soát Venezuela vô thời hạn sau khi Maduro bị bắt giữ. Trump họp khẩn với các ông trùm dầu khí, yêu cầu rót 100 tỷ USD để khai thác.
Một tuần sau cuộc đột kích chấn động đêm ngày 3 tháng 1 khiến Nicolas Maduro bị bắt giữ và đưa về New York xét xử, Washington đã không còn che giấu tham vọng thực sự của mình sau những lời lẽ ngoại giao hoa mỹ. Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với New York Times và cuộc họp kín với các giám đốc điều hành năng lượng hàng đầu tại Nhà Trắng vào ngày 9 tháng 1 vừa qua, Tổng thống Donald Trump đã gỡ bỏ hoàn toàn lớp mặt nạ "thúc đẩy dân chủ" thường thấy trong chính sách đối ngoại của Mỹ suốt nhiều thập kỷ qua.
Thay vào đó là một thông điệp trần trụi, mang tính giao dịch và trực diện đến mức khiến cả những người ủng hộ lẫn đối thủ phải sững sờ: "Chúng ta sẽ sử dụng dầu, và chúng ta sẽ lấy dầu". Câu nói này không chỉ là một khẩu hiệu; nó định hình lại toàn bộ trật tự địa chính trị tại Tây Bán cầu trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Không còn những hứa hẹn mơ hồ về "xây dựng quốc gia", Washington giờ đây công khai tuyên bố sẽ điều hành Venezuela và kiểm soát nguồn tài nguyên của quốc gia này trong một khoảng thời gian "vô thời hạn".
Cuộc gặp gỡ tại Phòng Bầu Dục ngày hôm qua không giống bất kỳ cuộc họp chính sách năng lượng nào trước đây. Ngồi đối diện với Tổng thống là những cái tên quyền lực nhất của ngành công nghiệp dầu khí toàn cầu: các lãnh đạo từ Chevron, ExxonMobil, Shell, Eni và Repsol. Yêu cầu của ông Trump rất rõ ràng: một cam kết đầu tư khổng lồ trị giá 100 tỷ USD từ khu vực tư nhân để hồi sinh cơ sở hạ tầng dầu mỏ đã rệu rã của Venezuela. Đổi lại, ông hứa hẹn "an toàn tuyệt đối" và quyền tiếp cận trực tiếp với trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới, bỏ qua hoàn toàn các quy trình quan liêu của chính quyền sở tại.
Bối cảnh của cuộc gặp này diễn ra trong lúc tình hình tại Caracas đang ở mức cực kỳ nhạy cảm. Sau khi Nicolas Maduro bị lực lượng Mỹ bắt giữ với cáo buộc "khủng bố ma túy", quyền lực tại Venezuela đã được chuyển giao một cách đầy toan tính cho Delcy Rodriguez - cựu Phó Tổng thống và là một nhân vật trung thành lâu năm của chế độ cũ. Tuy nhiên, trong trật tự mới do Washington thiết lập, bà Rodriguez đóng vai trò là một "Tổng thống lâm thời" hợp tác toàn diện với các yêu cầu từ phía Mỹ. Ông Trump khẳng định chính quyền mới này đang "trao cho chúng ta mọi thứ mà chúng ta cảm thấy cần thiết", một sự thừa nhận công khai rằng Caracas hiện tại hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ của Nhà Trắng.
Chiến lược "lấy dầu" này được xây dựng dựa trên một logic kinh tế tàn nhẫn nhưng hiệu quả đối với cử tri Mỹ: giảm giá xăng. Tổng thống Trump không ngần ngại liên kết trực tiếp việc kiểm soát Venezuela với ví tiền của người dân Mỹ. Ông tuyên bố việc đưa dầu thô Venezuela trở lại thị trường quốc tế dưới sự kiểm soát của Mỹ sẽ giúp hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu, vốn là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách kinh tế của ông. Thực tế, giá xăng tại Mỹ đã giảm khoảng 25 xu so với năm ngoái, và ông Trump muốn con số này giảm sâu hơn nữa bằng cách bơm hàng triệu thùng dầu từ vành đai Orinoco vào các nhà máy lọc dầu ở Bờ Vịnh Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, tham vọng này vấp phải những thách thức kỹ thuật và tài chính khổng lồ. Ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela, từng là niềm tự hào của Nam Mỹ, nay chỉ còn là cái bóng của chính mình sau nhiều năm quản lý yếu kém và lệnh trừng phạt. Sản lượng hiện tại chỉ dao động dưới mức 1 triệu thùng/ngày, một con số khiêm tốn so với tiềm năng thực sự. Các chuyên gia năng lượng cảnh báo rằng để đưa sản lượng trở lại mức đỉnh cao, cần nhiều năm và hàng chục tỷ đô la vốn đầu tư - chính xác là con số 100 tỷ USD mà ông Trump đang yêu cầu các tập đoàn dầu khí phải bỏ ra.
Phản ứng từ các "ông lớn" dầu khí vẫn còn dè dặt. Mặc dù bị hấp dẫn bởi trữ lượng khổng lồ, nhưng ký ức về việc bị quốc hữu hóa tài sản dưới thời Hugo Chavez vẫn còn ám ảnh họ. Hơn nữa, sự ổn định chính trị tại Venezuela dưới thời kỳ "bảo hộ" của Mỹ vẫn là một dấu hỏi lớn. Liệu sự hiện diện của quân đội Mỹ và các công ty an ninh tư nhân có đủ để bảo vệ các giàn khoan và đường ống dẫn dầu trước nguy cơ phá hoại từ các nhóm tàn quân ủng hộ Maduro hay không? Ông Trump đã trấn an họ bằng cam kết rằng các công ty này sẽ "làm việc trực tiếp với Mỹ, chứ không phải với Venezuela", biến Bộ Năng lượng Mỹ thành một "nhà thầu" trung gian quyền lực nhất lịch sử.
Trên phương diện quốc tế, động thái này của Mỹ đã gây ra những làn sóng chấn động. Đảng Dân chủ tại Quốc hội cảnh báo rằng Mỹ đang sa lầy vào một cuộc can thiệp quốc tế kéo dài mà không có cơ sở pháp lý rõ ràng. Trong khi đó, Trung Quốc - khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela trong thập kỷ qua - đang đứng trước nguy cơ bị gạt ra rìa. Với tuyên bố "dầu sẽ được bán theo giá thị trường và tiền sẽ do tôi kiểm soát", ông Trump đã gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến Bắc Kinh rằng dòng chảy năng lượng từ Nam Mỹ giờ đây sẽ ưu tiên cho lợi ích của Mỹ và các đồng minh phương Tây.
Những diễn biến dồn dập trong tuần qua - từ cuộc bắt giữ ngày 3 tháng 1 đến tuyên bố chấn động ngày 9 tháng 1 - cho thấy một sự thay đổi căn bản trong cách Mỹ hành xử với sân sau của mình. Không còn là những biện pháp trừng phạt kinh tế thụ động hay tài trợ cho các phong trào đối lập, Washington giờ đây chọn cách can thiệp trực tiếp, nắm quyền kiểm soát vật lý và định đoạt số phận kinh tế của một quốc gia có chủ quyền. Đây có thể được xem là sự hồi sinh của Học thuyết Monroe nhưng với một diện mạo mới: Học thuyết của sự kiểm soát tài nguyên trực tiếp.
Đối với người dân Venezuela, tương lai vẫn mịt mù. Mặc dù ông Trump hứa hẹn rằng nguồn tiền thu được từ dầu mỏ sẽ được dùng để "hỗ trợ nhân đạo" và tái thiết đất nước, nhưng việc dòng tiền này phải đi qua các tài khoản do Mỹ kiểm soát trước khi được giải ngân khiến nhiều người lo ngại về tính tự chủ của quốc gia. Một Venezuela không có Maduro nhưng lại nằm dưới sự giám sát vô thời hạn của Washington có thể sẽ giải quyết được cơn khát năng lượng của Mỹ, nhưng cái giá phải trả cho sự ổn định đó chính là chủ quyền quốc gia.
Trong những ngày tới, thế giới sẽ dõi theo xem liệu các tập đoàn dầu khí có thực sự "xuống tiền" theo lời kêu gọi của ông Trump hay không. Nếu thương vụ 100 tỷ USD này thành hiện thực, nó sẽ không chỉ vực dậy ngành dầu khí Venezuela mà còn củng cố vị thế của Mỹ như một siêu cường năng lượng không thể thách thức, nắm trong tay quyền sinh sát đối với các vòi dầu của thế giới. Nhưng nếu thất bại, Mỹ có thể sẽ phải gánh chịu một "vũng lầy" mới ngay tại Nam Mỹ, nơi chi phí duy trì trật tự sẽ đè nặng lên vai người nộp thuế Mỹ thay vì lợi nhuận từ dầu mỏ như ông Trump đã vẽ ra.
