không còn là trò đùa cá tháng tư như năm 2019, tham vọng thâu tóm hòn đảo lớn nhất thế giới của tổng thống trump đã trở thành một chiến dịch quân sự
Sự kiện chấn động vừa diễn ra vào những ngày đầu năm 2026 đã xé toạc mọi quy tắc ngoại giao thông thường: Lực lượng Mỹ thực hiện một chiến dịch táo bạo chưa từng có, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores, đưa thẳng về New York để đối mặt với các cáo buộc buôn bán ma túy. Nhưng đằng sau những tiêu đề nóng hổi về sự sụp đổ của một chế độ tại Caracas là một cơn địa chấn địa chính trị đang lan rộng tới tận Đông Á, đặt Bắc Kinh vào thế tiến thoái lưỡng nan và Đài Bắc vào tình trạng báo động đỏ.
Cú 'tát' trực diện vào thể diện Trung Quốc
Điều khiến giới phân tích quốc tế sững sờ không chỉ là tính chất liều lĩnh của chiến dịch, mà là thời điểm nó diễn ra. Chỉ vài giờ trước khi lực lượng Mỹ hành động, ông Maduro vừa tươi cười tiếp đón một phái đoàn cấp cao của Trung Quốc ngay tại Phủ Tổng thống ở Caracas. Phái đoàn này được dẫn đầu bởi Khâu Tiểu Kỳ (Qiu Xiaoqi), Đặc phái viên của Trung Quốc về các vấn đề Mỹ Latinh. Hình ảnh cái bắt tay giữa ông Maduro và đại diện Bắc Kinh, được đăng tải trên Instagram của nhà lãnh đạo Venezuela, giờ đây trở thành một chứng tích lịch sử đầy mỉa mai – một khoảnh khắc "đóng băng" ngay trước khi mặt đất sụp đổ dưới chân họ.
Đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, đây không chỉ là việc mất đi một đồng minh thân cận tại Tây Bán cầu, mà là một sự sỉ nhục ngoại giao công khai. Trung Quốc đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào Venezuela thông qua các khoản vay đổi dầu và các dự án cơ sở hạ tầng, đồng thời nâng cấp quan hệ lên mức "Đối tác chiến lược toàn diện trong mọi hoàn cảnh" vào năm 2023. Sự hiện diện của phái đoàn ông Khâu Tiểu Kỳ ngay trước giờ G cho thấy tình báo Mỹ có thể đã nắm rõ từng đường đi nước bước, hoặc Washington đã chọn đúng thời điểm này để gửi thông điệp: Sự bảo trợ của Trung Quốc không thể cứu được các đối thủ của Mỹ, ngay cả khi đại diện Bắc Kinh đang ngồi trong phòng khách.
Sự sụp đổ của 'Luật pháp Quốc tế' và nỗi ám ảnh của Đài Loan
Ngay sau khi tin tức nổ ra, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã bày tỏ sự "bàng hoàng sâu sắc" và lên án hành động của Mỹ là "hành vi bá quyền trần trụi", vi phạm nghiêm trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố ngoại giao đó là những toan tính đáng sợ hơn nhiều đang hình thành trong tư duy chiến lược của các 'diều hâu' tại Bắc Kinh.
Giới quan sát tại Đài Bắc đang theo dõi sự kiện này với nỗi lo âu tột độ. Vấn đề không nằm ở Venezuela, mà nằm ở "tiền lệ". Bằng việc bắt giữ một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm (dù Mỹ không công nhận tính hợp pháp của ông Maduro), Washington đã vô tình – hoặc cố ý – phá bỏ rào cản tâm lý cuối cùng về quyền miễn trừ ngoại giao và chủ quyền quốc gia.
Trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc như Weibo, làn sóng dư luận đang bùng nổ với luận điểm: "Nếu Mỹ có thể bắt cóc lãnh đạo nước khác, tại sao chúng ta không thể làm thế với Đài Loan?". Các nhà bình luận chủ nghĩa dân tộc cực đoan đang kêu gọi Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) áp dụng chiến thuật tương tự đối với lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức (Lai Ching-te), người mà Bắc Kinh luôn coi là phần tử ly khai nguy hiểm. Mặc dù Đài Loan có hệ thống phòng thủ và vị thế khác biệt hoàn toàn so với Venezuela, nhưng xét về mặt tuyên truyền, Mỹ đã trao cho Trung Quốc một "cây gậy" lý luận hoàn hảo: Washington không còn tư cách đạo đức để giảng giải về luật pháp quốc tế hay chủ quyền khi chính họ vừa chà đạp lên nó.
Học thuyết 'Donroe' và sự bất lực của Bắc Kinh tại Tây Bán cầu
Giới phân tích đã nhanh chóng đặt tên cho động thái của Tổng thống Mỹ (trong nhiệm kỳ này là Donald Trump) là "Học thuyết Donroe" – một sự kết hợp giữa tên ông và Học thuyết Monroe thế kỷ 19, khẳng định quyền kiểm soát tuyệt đối của Mỹ đối với sân sau Mỹ Latinh.
Thực tế phũ phàng là Trung Quốc, dù là chủ nợ lớn nhất và là khách hàng mua dầu quan trọng nhất của Venezuela (nhập khẩu tới 600.000 thùng/ngày vào cuối năm 2025), lại hoàn toàn bất lực về mặt quân sự để ngăn chặn hành động của Mỹ. Bắc Kinh không có căn cứ quân sự tại khu vực, không có khả năng triển khai lực lượng viễn chinh để bảo vệ đồng minh. Sự kiện Maduro bị bắt là minh chứng rõ ràng nhất cho giới hạn sức mạnh của Trung Quốc: Họ có thể là một gã khổng lồ kinh tế, nhưng về mặt an ninh toàn cầu, cánh tay của họ vẫn chưa đủ dài để với tới Caribbean khi Mỹ quyết định ra tay.
Việc mất đi Maduro đồng nghĩa với việc hàng tỷ USD nợ xấu của Venezuela đối với Trung Quốc có nguy cơ mất trắng nếu một chính quyền thân Mỹ được dựng lên tại Caracas. Tuy nhiên, thiệt hại về kinh tế chỉ là thứ yếu so với thiệt hại về uy tín chiến lược. Các quốc gia khác trong khu vực, những nước đang ve vãn Bắc Kinh, sẽ phải tự hỏi: Liệu Trung Quốc có thể bảo vệ họ khi cơn thịnh nộ của Washington ập đến hay không?
Từ Caracas đến Eo biển Đài Loan: Sự chuyển dịch của lò lửa chiến tranh
Điều nguy hiểm nhất hiện nay là Bắc Kinh có thể tìm cách "gỡ điểm" ở một nơi mà họ có ưu thế quân sự vượt trội: Eo biển Đài Loan. Các chuyên gia như Richard Bush (cựu Chủ tịch Viện Mỹ tại Đài Loan) và Bonnie Glaser nhận định rằng, dù Trung Quốc khó có thể thay đổi chiến lược dài hạn chỉ vì vụ Venezuela, nhưng họ sẽ tận dụng tối đa cơ hội này để gia tăng áp lực vùng xám.
PLA vừa hoàn tất cuộc tập trận quy mô lớn bao vây Đài Loan vào cuối tháng 12/2025 mang tên "Sứ mệnh Công lý 2025". Giờ đây, với cái cớ "Mỹ phá hoại luật chơi", Trung Quốc có thể đẩy mạnh các hành động quấy rối, thậm chí thực hiện các cuộc diễn tập mô phỏng việc bắt giữ lãnh đạo hoặc phong tỏa toàn diện hòn đảo. Logic của Bắc Kinh rất đơn giản: Nếu Mỹ tạo ra luật rừng ở Tây Bán cầu, Trung Quốc sẽ áp dụng luật rừng ở Đông Á.
Chính quyền của ông Lại Thanh Đức hiện đang ở trong tình thế vô cùng nhạy cảm. Một mặt, Đài Loan cần sự bảo đảm an ninh từ Mỹ hơn bao giờ hết. Mặt khác, hành động của Mỹ tại Venezuela lại khiến lập luận về "dân chủ và pháp quyền" của phe phương Tây trở nên yếu ớt hơn trước cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước Nam Bán cầu (Global South). Trung Quốc chắc chắn sẽ khai thác triệt để mâu thuẫn này tại Liên Hợp Quốc để cô lập Đài Loan về mặt ngoại giao.
Tương lai của trật tự thế giới
Cuộc đột kích vào Caracas không chỉ là dấu chấm hết cho triều đại Maduro mà còn có thể là dấu chấm hết cho trật tự thế giới dựa trên quy tắc (rules-based order) mà Mỹ dày công xây dựng từ sau Thế chiến II. Khi các cường quốc bắt đầu hành xử theo kiểu "xã hội đen" – bắt giữ nguyên thủ, phớt lờ chủ quyền – thế giới đang bước vào một giai đoạn hỗn loạn mới nguy hiểm hơn nhiều.
Bắc Kinh đang quan sát, ghi chép và học hỏi. Sự im lặng tương đối của họ về mặt quân sự tại Venezuela không phải là sự chấp nhận thất bại, mà là sự tích tụ năng lượng cho một phản ứng ở nơi khác. Trong bàn cờ địa chính trị tàn khốc này, Venezuela có thể là con Tốt đã bị Mỹ ăn mất, nhưng Đài Loan mới là quân Vua mà Trung Quốc đang nhắm tới trong nước cờ chiếu hết tiếp theo. Câu hỏi không còn là liệu Trung Quốc có trả đũa hay không, mà là họ sẽ trả đũa vào lúc nào, và liệu Washington có đủ sức căng mình trên cả hai mặt trận cùng lúc hay không.
