Trong một thế giới đang rạn nứt bởi xung đột và chia rẽ, tuyên bố của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 11/5 như một tia sáng hy vọn...
Trong một thế giới đang rạn nứt bởi xung đột và chia rẽ, tuyên bố của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 11/5 như một tia sáng hy vọng, dù mong manh, giữa bóng tối của chiến tranh. Trên nền tảng X, ông Zelensky tuyên bố sẵn sàng đối mặt trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, vào ngày 15/5. Nhưng lời kêu gọi của ông không phải là một lời mời hòa giải đơn thuần – đó là một thách thức đanh thép, đi kèm điều kiện tiên quyết: Nga phải chấp nhận ngừng bắn hoàn toàn trước khi bất kỳ cuộc đối thoại nào có thể diễn ra. “Việc kéo dài sự giết chóc là vô nghĩa. Tôi sẽ đợi ông Putin ở Thổ Nhĩ Kỳ vào thứ Năm. Đích thân tôi sẽ tới,” ông Zelensky viết, giọng điệu vừa kiên quyết vừa mang sắc thái của một nhà lãnh đạo không còn kiên nhẫn với những lời hứa suông.
Tuyên bố này là phản hồi trực tiếp trước đề xuất của Tổng thống Putin, người đã bất ngờ kêu gọi nối lại đàm phán hòa bình tại Istanbul – nơi từng chứng kiến những nỗ lực ngoại giao thất bại giữa hai nước vào năm 2022. Putin, trong một bài phát biểu được phát sóng trên truyền hình Nga, nhấn mạnh Moscow sẵn sàng quay lại bàn đàm phán “mà không có bất kỳ điều kiện tiên quyết nào”. Tuy nhiên, sự cởi mở này của Kremlin bị Kiev và các đồng minh phương Tây nhìn nhận với sự nghi ngờ sâu sắc. Nga, trong suốt ba năm xung đột, luôn khẳng định mong muốn một giải pháp lâu dài, nhưng liên tục bác bỏ các đề xuất ngừng bắn ngắn hạn, với lý do lo ngại Ukraine sẽ lợi dụng thời gian tạm ngừng để tái vũ trang và củng cố lực lượng.
Đằng sau lời kêu gọi đàm phán của Zelensky là áp lực từ một liên minh châu Âu ngày càng mệt mỏi nhưng vẫn kiên định. Chỉ một ngày trước, tại một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp ở Brussels, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Anh Keir Starmer đã nhất trí rằng một lệnh ngừng bắn vô điều kiện, bắt đầu từ ngày 12/5 và kéo dài ít nhất 30 ngày, là điều kiện tối thiểu để mở đường cho bất kỳ cuộc đối thoại nào. “Chúng ta không thể để máu tiếp tục chảy trên đất Ukraine,” Macron tuyên bố, giọng nói đầy cảm xúc nhưng không giấu được sự lo ngại về ý định thực sự của Moscow. Zelensky, trong bài phát biểu sau cuộc họp, cảnh báo rằng nếu Nga từ chối lệnh ngừng bắn, các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt hơn sẽ được áp đặt, nhắm thẳng vào các ngành năng lượng và ngân hàng – những huyết mạch của nền kinh tế Nga.
Từ bên kia Đại Tây Dương, Tổng thống Mỹ Donald Trump, người vừa bước vào nhiệm kỳ thứ hai với cam kết đưa nước Mỹ tránh xa các cuộc chiến tranh xa xôi, đã nhanh chóng lên tiếng. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump gọi đề xuất của Putin là “một cơ hội không thể bỏ lỡ” và thúc giục Ukraine chấp nhận đàm phán ngay lập tức. “Moscow không chỉ muốn ngừng bắn, họ muốn chấm dứt cuộc đổ máu,” ông viết, nhấn mạnh rằng các cuộc đối thoại trực tiếp sẽ làm rõ liệu một thỏa thuận hòa bình thực sự có khả thi hay không. Trump, với phong cách ngoại giao thực dụng và không ngại gây tranh cãi, cũng cảnh báo rằng nếu bất kỳ bên nào vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, Mỹ và các đồng minh sẽ tung ra các đòn trừng phạt “chưa từng có”. Tuy nhiên, ông không ngần ngại bày tỏ sự lạc quan, ca ngợi ngày Putin đưa ra đề xuất là “một ngày tuyệt vời cho cả Nga và Ukraine”. “Hãy nghĩ đến hàng trăm nghìn sinh mạng sẽ được cứu khi cuộc chiến này kết thúc. Đó sẽ là một thế giới tốt đẹp hơn nhiều,” ông viết, kèm theo lời hứa sẽ tiếp tục làm trung gian để đảm bảo tiến trình hòa bình.
Nhưng đằng sau những lời lẽ ngoại giao là một thực tế khắc nghiệt: niềm tin giữa Kiev và Moscow gần như đã cạn kiệt. Cuộc xung đột, bắt đầu từ chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga vào tháng 2/2022, đã để lại những vết thương không thể hàn gắn trên đất Ukraine. Các cuộc đàm phán trước đây, đặc biệt là tại Istanbul vào tháng 3/2022, từng mang lại hy vọng với một dự thảo thỏa thuận, trong đó Ukraine cam kết duy trì trạng thái trung lập và không triển khai vũ khí nước ngoài trên lãnh thổ. Tuy nhiên, thỏa thuận này nhanh chóng sụp đổ khi Ukraine, dưới áp lực từ các đồng minh phương Tây, đơn phương rút lui. David Arakhamia, trưởng phái đoàn đàm phán của Ukraine, sau này thừa nhận rằng quyết định dừng đàm phán đến từ lời khuyên của cựu Thủ tướng Anh Boris Johnson, người cho rằng “đàm phán với Nga là vô nghĩa” khi Ukraine vẫn còn khả năng chiến đấu.
Giờ đây, khi Zelensky và Putin chuẩn bị cho một cuộc gặp có thể thay đổi cục diện, thế giới đang nín thở dõi theo. Liệu đây sẽ là bước ngoặt để chấm dứt một trong những cuộc xung đột đẫm máu nhất thế kỷ 21, hay chỉ là một màn trình diễn ngoại giao để củng cố vị thế của mỗi bên? Zelensky, với sự hậu thuẫn của phương Tây, đang đặt cược vào sức ép quốc tế để buộc Nga nhượng bộ. Nhưng Putin, một nhà lãnh đạo nổi tiếng với sự kiên định và tính toán lạnh lùng, khó có thể chấp nhận một lệnh ngừng bắn mà không đạt được những đảm bảo chiến lược lâu dài cho Moscow.
Thổ Nhĩ Kỳ, với vai trò trung gian, đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan, người từng thành công trong việc làm trung gian cho các thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen, đã cam kết đảm bảo an ninh và điều kiện cho cuộc gặp. Nhưng ngay cả Erdogan cũng thừa nhận rằng con đường phía trước đầy chông gai. “Hòa bình không bao giờ dễ dàng, nhưng không có hòa bình, chúng ta chỉ còn lại sự hủy diệt,” ông nói trong một cuộc họp báo tại Ankara.
Khi ngày 15/5 đến gần, thế giới không chỉ theo dõi Zelensky và Putin, mà còn nhìn vào phản ứng của các cường quốc khác. Trung Quốc, một đồng minh không chính thức của Nga, đã giữ im lặng, nhưng các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục Moscow chấp nhận ngừng bắn. Trong khi đó, các nước châu Âu, dù đoàn kết trong việc ủng hộ Ukraine, đang phải đối mặt với áp lực nội bộ từ lạm phát và khủng hoảng năng lượng – những hệ quả trực tiếp từ cuộc xung đột.
Cuộc gặp tại Istanbul không chỉ là một cuộc đối thoại giữa hai nhà lãnh đạo, mà còn là một phép thử cho trật tự thế giới. Liệu các giá trị dân chủ và tự do mà phương Tây bảo vệ có thể chung sống với tham vọng địa chính trị của Nga? Liệu Ukraine, sau ba năm chịu đựng đau thương, có thể tìm thấy con đường hòa bình mà không đánh mất chính mình? Những câu hỏi này treo lơ lửng, không có câu trả lời dễ dàng. Nhưng một điều chắc chắn: ngày 15/5 tại Istanbul sẽ là thời khắc mà lịch sử được viết, dù là bằng hy vọng hay thất bại.
