Nga chìm trong khủng hoảng internet do Putin tự gây ra – St. Petersburg hỗn loạn, kinh tế thiệt hại 12 tỷ USD, dân chúng nổi dậy kiện tụng và kêu gào
Nga đang chìm trong bóng tối kỹ thuật số do chính quyền Tổng thống Vladimir Putin tự tay gây ra, một cuộc khủng hoảng internet toàn diện khiến hàng triệu người dân rơi vào hỗn loạn hàng ngày, đẩy đất nước đến bờ vực sụp đổ xã hội và kinh tế. Từ St. Petersburg – biểu tượng văn hóa và kinh tế của Nga – đến các thành phố công nghiệp xa xôi như Saratov, Ulyanovsk, bóng tối không chỉ bao trùm bầu trời mà còn nuốt chửng kết nối, giao dịch và hy vọng của người dân.
Kể từ tháng 5 năm 2025, các đợt tắt internet di động hàng loạt đã quét qua hàng chục vùng lãnh thổ Nga, với lý do chính thức là chống lại các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine. Nhưng thực tế phũ phàng hơn nhiều: những biện pháp này không giới hạn ở biên giới hay các khu vực chiến lược, mà lan rộng đến tận Moscow, St. Petersburg và các tỉnh xa xôi hàng nghìn kilômét. Hàng nghìn người dân St. Petersburg thức dậy với chiếc điện thoại biến thành cục gạch vô dụng, không thể gọi xe, thanh toán hóa đơn, hay thậm chí liên lạc với người thân. Một cư dân trẻ tuổi ở thành phố này kể lại nỗi kinh hoàng khi ứng dụng giao thông công cộng ngừng hoạt động giữa giờ cao điểm, buộc anh ta phải chạy bộ hàng cây số để đến chỗ làm. “Chúng tôi không phải Triều Tiên!” – tiếng kêu tuyệt vọng ấy vang lên trên mạng xã hội, trước khi chính mạng xã hội bị bóp nghẹt.
Tổng thống Putin, trong nỗ lực kiểm soát thông tin và che giấu những thất bại quân sự, đã biến Roskomnadzor thành một cơ quan hành quyết kỹ thuật số toàn quyền. Năm 2025, cơ quan này đã chặn kỷ lục 1,289 triệu trang web – tăng 59% so với năm trước – tập trung vào các công cụ vượt tường lửa như VPN và proxy, với mức tăng chóng mặt 1.235%, lên hơn 93.000 mục. Không còn là kiểm duyệt chọn lọc, đây là một chiến dịch thanh trừng hệ thống, sử dụng trí tuệ nhân tạo để dự đoán, phát hiện và tiêu diệt bất kỳ dòng thông tin nào có thể thách thức quyền lực Kremlin. Các nền tảng như Telegram và WhatsApp – những kênh giao tiếp cuối cùng còn sót lại – đang bị siết chặt dần dần. Từ tháng 8 năm 2025, cuộc gọi qua hai ứng dụng này bị hạn chế nghiêm ngặt, và đến cuối năm, hàng loạt người dùng báo cáo tốc độ giảm 70-80%, biến chúng thành những công cụ gần như vô dụng. Các nghị sĩ thân Kremlin công khai đe dọa chặn hoàn toàn WhatsApp vào cuối năm 2026, đồng thời thúc đẩy chuyển sang ứng dụng nội địa Max – hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước.
Hậu quả kinh tế là thảm họa không thể chối cãi. Báo cáo “Chi phí của các đợt tắt internet năm 2025” công bố đầu năm 2026 cho thấy Nga chịu thiệt hại kỷ lục 11,9 tỷ USD – chiếm hơn nửa tổng thiệt hại toàn cầu, gấp 10 lần Venezuela đứng thứ hai. Con số này không phải thống kê khô khan; nó là máu thịt của hàng triệu gia đình. Khi internet sập, hệ thống ngân hàng tê liệt, giao dịch điện tử biến mất, chuỗi cung ứng đứt gãy, và các doanh nghiệp nhỏ – vốn phụ thuộc vào thương mại trực tuyến – sụp đổ hàng loạt. Người dân đổ xô đến ngân hàng rút tiền mặt trong hoảng loạn, sợ rằng tài sản số của họ sẽ tan biến chỉ trong chớp mắt. Ở Saratov, một người đàn ông trung niên đăng video viral mô tả thành phố ma: “Họ tắt toàn bộ internet khốn kiếp. Mọi người ngồi chết lặng. Không nhận hàng, không làm việc online, không gọi điện, không làm gì được cả.” Đó không phải lời than vãn cá nhân; đó là lời tuyên bố phá sản của một chế độ đã đẩy dân tộc mình vào thế kỷ 19.
Sự phẫn nộ đang trào dâng thành hành động. Ở St. Petersburg, những người trẻ tuổi – thế hệ quen thuộc với kết nối toàn cầu – không còn im lặng. Họ kiện Roskomnadzor ra tòa, đòi bồi thường và khôi phục quyền truy cập. Một vụ kiện tập thể chống lại lệnh cấm cuộc gọi WhatsApp và Telegram đã thu hút hàng chục nguyên đơn, biến tòa án thành chiến trường pháp lý chống lại sự độc tài kỹ thuật số. Đây không còn là tranh chấp cá nhân; đây là cuộc nổi dậy dân sự, nơi công dân Nga lần đầu tiên công khai thách thức tính hợp pháp của chính quyền. “Chúng tôi không phải Triều Tiên” – khẩu hiệu ấy không chỉ là lời kêu cứu; nó là lời khẳng định bản sắc, từ chối số phận bị cô lập thành một nhà tù kỹ thuật số khổng lồ.
Putin tưởng rằng bóng tối sẽ dập tắt sự thật về những tổn thất ở Ukraine, về drone tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, về kinh tế suy sụp dưới lệnh trừng phạt. Nhưng chính bóng tối ấy đang khơi dậy cơn thịnh nộ. Khi màn hình tắt, người dân không còn bị ru ngủ bởi tuyên truyền; họ đối mặt trực tiếp với thực tế: một nhà nước sẵn sàng cắt đứt thần kinh kinh tế của chính mình để bảo vệ quyền lực. Hàng nghìn giờ tắt mạng – 37.166 giờ chỉ riêng năm 2025 – không chỉ là con số; đó là khoảng thời gian Nga bị đẩy ra khỏi thế giới hiện đại, bị nhốt trong nỗi sợ hãi và nghi ngờ. Các gia đình bị chia cắt, mẹ không đọc được tin nhắn con trai, bạn bè không liên lạc được trong ngày lễ – tất cả tạo nên một vết thương xã hội sâu hoắm.
Kremlin đang xây dựng Runet – một internet Nga khép kín, tự trị, nơi mọi dữ liệu chảy qua bộ lọc nhà nước. Từ tháng 3 năm 2026, các quy định mới trao cho Roskomnadzor quyền ngắt kết nối hoàn toàn với thế giới bên ngoài khi cần thiết. Đây không phải bảo vệ an ninh; đây là tự thiêu kinh tế và xã hội. Nga, quốc gia từng tự hào là cường quốc công nghệ, giờ đây tự tay chặt đứt mạch máu số của mình. VPN bị chặn hàng loạt, giao thức bị can thiệp, và AI giám sát dự đoán mọi suy nghĩ – tất cả nhằm tạo ra một vòng tròn im lặng hoàn hảo. Nhưng im lặng không phải phục tùng; nó là nén áp lực đến mức bùng nổ.
Ở St. Petersburg, những con phố từng rực rỡ ánh đèn nay chìm trong lo âu. Người dân chạy từ Wi-Fi này sang Wi-Fi khác như kẻ chạy trốn, cố gắng níu giữ chút kết nối cuối cùng. Họ không còn tin vào lời hứa chiến thắng; họ chỉ thấy một lãnh đạo sẵn sàng hy sinh dân chúng để che đậy thất bại. Cuộc nổi loạn không cần súng đạn; nó bắt đầu từ chiếc điện thoại chết lặng, từ cơn giận dữ lan tỏa trong bóng tối. Putin có thể tắt internet, nhưng ông không thể tắt khát khao tự do. Và khi hàng triệu người Nga nhận ra rằng nhà tù kỹ thuật số này do chính tay ông xây, bóng tối sẽ không còn là vũ khí – mà trở thành ngòi nổ.
