Triệu người Iran reo hò trên mái nhà giữa bom rơi, kéo đổ tượng Khamenei và tung cờ Pahlavi. Putin-Xi mất trụ cột Trung Đông.
Trong những ngày tháng Ba năm 2026, khi khói lửa vẫn còn bao trùm bầu trời Tehran, một cảnh tượng chưa từng có trong lịch sử chiến tranh hiện đại đã diễn ra. Không phải tiếng khóc than của dân thường chạy trốn vào hầm trú ẩn, không phải những hàng quân phòng thủ tuyệt vọng trước làn tên lửa. Thay vào đó, hàng triệu người Iran đổ ra đường phố, leo lên mái nhà, reo hò vang vọng giữa tiếng nổ của các cuộc không kích do Mỹ và Israel thực hiện. Họ không hoảng loạn. Họ ăn mừng. Tượng đài của Ayatollah Ali Khamenei bị kéo đổ, chân dung các tướng lĩnh IRGC bị xé toạc, và cờ sư tử và mặt trời thời Pahlavi tung bay giữa những điệu nhảy dân gian. Khamenei đã chết dưới mưa bom, cùng hơn 50 tướng lĩnh và quan chức cấp cao. Nhưng thay vì lời thề báo thù, người dân Iran đã biến nỗi kinh hoàng của chế độ thành ngày hội tự do.
Đó không phải là sự can thiệp ngoại bang đơn thuần. Đó là khoảnh khắc bức tường sợ hãi sụp đổ hoàn toàn sau 47 năm thống trị của Cộng hòa Hồi giáo. Và đằng sau tiếng cười reo ấy, một thất bại địa chính trị thảm hại đang vang vọng không chỉ ở Tehran, mà còn ở Kremlin và Zhongnanhai. Vladimir Putin và Tập Cận Bình đã mất đi trụ cột then chốt của “trục phương Đông” tại Trung Đông. Iran, từng là pháo đài chống Mỹ, nguồn cung dầu rẻ cho Bắc Kinh, và cầu nối chiến lược cho Moscow vào Syria cùng Hezbollah, giờ đây đang tan vỡ từ bên trong. Reza Pahlavi, Hoàng thái tử lưu vong, đã tuyên bố chấp nhận vai trò lãnh đạo chuyển tiếp. Ông hứa hẹn một Iran thế tục, dân chủ, hướng Tây – lời tuyên bố khiến Moscow và Bắc Kinh run sợ hơn bất kỳ quả bom nào.
Hãy nhìn lại chuỗi sự kiện lạnh lùng. Vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, dưới thời Tổng thống Donald Trump đương nhiệm, các cuộc không kích phối hợp Mỹ-Israel đã đánh thẳng vào trái tim chế độ. Khamenei thiệt mạng tại nơi cư trú ở Tehran, cùng hàng loạt lãnh đạo cấp cao. Không quân Israel thực hiện hơn 60 phi vụ, sử dụng đạn JDAM và bom xuyên phá hầm ngầm, xóa sổ các căn cứ tên lửa đạn đạo, kho vũ khí và hệ thống radar tại miền Tây Iran. Không gian trời Iran trở thành “đại lộ cao tốc” cho máy bay tấn công sau khi hệ thống phòng không – phần lớn dựa vào công nghệ Nga và Trung Quốc – bị tê liệt. Hải quân Iran mất 18 tàu chiến và một tàu ngầm chiến lược tại Vịnh Ba Tư. Sản xuất drone Shahed và tên lửa đạn đạo – nguồn cung quan trọng cho chiến trường Ukraine – bị gián đoạn nghiêm trọng, giáng đòn trực tiếp vào cỗ máy chiến tranh của Putin.
Nhưng điều khiến Kremlin và Bắc Kinh đau đớn nhất không phải là tổn thất quân sự. Đó là sự phản bội từ chính người dân Iran. Theo báo cáo của Wall Street Journal ngày 12 tháng 3 năm 2026, hàng triệu thường dân Iran đã chủ động cung cấp tọa độ cho tình báo Israel và Mỹ qua các kênh Telegram an toàn của Mossad và CIA. Một video 15 giây từ ban công nhà dân có thể biến thành đòn chính xác từ drone chỉ sau nửa giờ. Các chốt chặn Basij tan vỡ, lực lượng an ninh nội bộ phải trốn dưới gầm cầu cao tốc. Quân đội chính quy bắt đầu đào tẩu, với nhiều sĩ quan kỳ cựu tuyên bố chuyển sang phe Reza Pahlavi. Chuỗi chỉ huy sụp đổ từ bên trong. Chế độ, từng dựa vào Basij để đàn áp biểu tình năm 2022 và cuộc nổi dậy tháng 1 năm 2026, giờ đây bị chính nhân dân săn lùng bằng điện thoại thông minh.
Tehran không còn là pháo đài bất khả xâm phạm. Nó trở thành biểu tượng của sự sụp đổ chiến lược toàn cầu. Moscow đã đầu tư hàng tỷ đô la vào quan hệ với Tehran để mở rộng ảnh hưởng tới Syria, nuôi dưỡng Hezbollah và sử dụng Eo biển Hormuz làm đòn bẩy. Bắc Kinh thì mua dầu Iran với giá hời, tích hợp nó vào Sáng kiến Vành đai và Con đường, ký các hợp đồng hạ tầng khổng lồ. Cả hai đều hứa hẹn một “lá chắn quân sự” cho đồng minh. Nhưng khi bom rơi, lá chắn ấy không bao giờ xuất hiện. Thay vào đó, Trung Quốc đã cảnh báo Tehran bằng ngôn từ cứng rắn nhất, chọn chủ nghĩa thực dụng thay vì bảo vệ khoản đầu tư hàng chục tỷ đô la. Nga và Trung Quốc đã bán đứng Iran ngay lúc khó khăn nhất, khiến “Trục Kháng cự” trở thành trò cười lịch sử. Lời hùng biện về một trật tự thế giới thay thế sụp đổ chỉ sau một đêm.
Khi Eo biển Hormuz bị Tehran đóng cửa để trả đũa – động thái đâm sau lưng chính khách hàng lớn nhất là Trung Quốc – giá dầu toàn cầu tăng vọt, gây chấn động kinh tế thế giới. Trump, với bản lĩnh đặc trưng, đã đưa ra tối hậu thư: mở cửa eo biển trong 48 giờ hoặc đối mặt với đòn đánh vào các nhà máy điện. Iran, trong tuyệt vọng, cố gắng chuyển hướng chú ý bằng cách tấn công Qatar và Saudi Arabia, nhưng chỉ khiến các nước Vùng Vịnh phản ứng mạnh mẽ hơn. Cỗ máy đàn áp nội bộ, từng là vũ khí tối thượng của chế độ kể từ Chiến tranh Iran-Iraq, giờ đây bất lực trước cơn bão từ chính nhân dân. Hàng triệu người Iran, từ thợ cắt tóc, tài xế taxi, sinh viên đến nội trợ, đã biến thành mạng lưới tình báo dân sự không thể đàn áp – vì để đàn áp họ, chế độ phải bắt giữ toàn bộ 88 triệu dân.
Reza Pahlavi xuất hiện như ngọn hải đăng giữa hỗn loạn. Từ nơi lưu vong, ông tuyên bố: “Người dân Iran đã kêu gọi tôi lãnh đạo quá trình chuyển tiếp sau khi chế độ sụp đổ. Tôi chấp nhận trách nhiệm ấy.” Ông hứa hẹn bình thường hóa quan hệ quốc tế, hội nhập với phương Tây, xây dựng một Iran dân chủ thế tục. Cờ sư tử-mặt trời tung bay tại Norabad Mamasani và các thành phố khác không phải ngẫu nhiên. Đó là biểu tượng của khát vọng quay về với di sản tiền Hồi giáo cách mạng, một Iran thịnh vượng thay vì bị cô lập và nghèo đói. Cộng đồng Iran hải ngoại tại London, Los Angeles, Berlin, Toronto đổ ra đường ăn mừng. Hy vọng sau 47 năm đàn áp trở nên cụ thể hơn bao giờ hết.
Từ góc nhìn địa chính trị lạnh lùng, đây là thất bại thảm hại của Putin và Tập. Iran không chỉ là đồng minh – đó là trụ cột lớn nhất của mặt trận chống Mỹ ở Trung Đông. Việc mất Iran đồng nghĩa với việc Nga mất cầu nối vào khu vực, mất nguồn cung vũ khí gián tiếp cho Ukraine, và mất uy tín của “công nghệ quân sự tỷ đô” đã chứng minh sự vô dụng trước bom Mỹ-Israel. Trung Quốc mất tuyến đường dầu chiến lược, mất ảnh hưởng qua Vành đai Con đường, và phải đối mặt với cú sốc kinh tế từ Eo biển Hormuz. “Trục Kháng cự” – khẩu hiệu từng được rao giảng như một lực lượng bất diệt – giờ chỉ còn là đống tro tàn. Các đồng minh quay lưng ở thời khắc quyết định. Liên minh dựa trên lợi ích nhất thời đã lộ rõ bản chất mong manh.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở thất bại của phương Đông. Nó còn là minh chứng sống động cho sức mạnh của dân tộc khi bức tường sợ hãi sụp đổ. Chế độ Hồi giáo đã hứa hẹn “lá chắn an ninh bất khả xâm phạm”. Thực tế là ảo tưởng. Quân đội bất lực trước không kích đã mở đường cho cơn phẫn nộ từ dưới đường phố. Các sĩ quan kỳ cựu đào tẩu, trụ sở quân sự bị chiếm, tượng đài bị kéo đổ bằng tay dân thường. Đây không phải nạn nhân của “can thiệp ngoại bang”. Đây là người dân Iran, sau thập kỷ bị đàn áp, hành quyết và giam cầm, cuối cùng đứng dậy. Họ săn lùng lực lượng an ninh bằng điện thoại, biến mọi góc phố thành bẫy chết chóc cho Basij. Báo cáo Wall Street Journal đã ghi nhận thuật toán chết chóc ấy: dân thường cung cấp tọa độ, tình báo xác minh, không kích chính xác. Vào ngày 11 tháng 3, chỉ riêng một ngày, Không quân Israel đã phá hủy 10 chốt chặn Basij nhờ thông tin từ người dân.
Trump đã thực hiện lời hứa: châm ngòi cho ngọn lửa không thể dập tắt. Người Iran giờ nói: “Đến lượt chúng tôi.” Họ ăn mừng Lễ hội Lửa (Chaharshanbe Suri) trước Tết Ba Tư, bất chấp lệnh cấm tụ tập của chế độ. Các thông điệp qua mạng xã hội lan truyền dưới điều kiện khắc nghiệt, chờ đợi khoảnh khắc lật đổ hoàn toàn. Mạng lưới này không có lãnh đạo trung tâm, không tổ chức duy nhất có thể bị bắt. Nó là hàng triệu “người xem tình nguyện” ngay tại trung tâm mục tiêu – những người đi làm buổi sáng, đi chợ buổi chiều. Không thể đàn áp mà không bắt giữ toàn dân tộc.
Từ góc nhìn quân sự, chiến dịch này là bài học về chiến tranh hiện đại. Không cần bộ binh Mỹ đổ bộ. Chỉ cần phối hợp tình báo sâu sát, không kích chính xác và khai thác mâu thuẫn nội bộ. Không quân Israel và Mỹ đã vô hiệu hóa khả năng tấn công khu vực của Iran, phá hủy kho đạn dược then chốt, khiến lực lượng trên chiến trường tê liệt. Sản xuất vũ khí cho Nga bị gián đoạn. Không gian trời Iran bị thống trị. Và khi hải quân Iran tan vỡ tại Vịnh Ba Tư, giấc mơ kiểm soát Hormuz của Tehran trở thành ảo mộng đắt giá.
Tuy nhiên, chiến thắng này cũng mang theo rủi ro. Eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng, với giá dầu tăng vọt ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu. Trump đã điều chỉnh chiến lược, tuyên bố “thay đổi chế độ đã xảy ra” vì lãnh đạo cũ đã biến mất, dù Mojtaba Khamenei được bổ nhiệm làm lãnh đạo tối cao mới. Các cuộc đàm phán ngầm đang diễn ra, nhưng không kích vẫn tiếp tục. Israel cam kết đẩy mạnh tấn công. Câu hỏi lớn là: Iran sau Khamenei sẽ đi về đâu? Một chuyển tiếp dân chủ dưới sự dẫn dắt của Reza Pahlavi, hay hỗn loạn kéo dài nếu lực lượng trung thành với chế độ cũ chống cự?
Lịch sử đang được viết lại tại những con phố Tehran. Tiếng reo hò của người dân Iran không chỉ là lời chia tay với 47 năm độc tài. Đó là lời cảnh tỉnh cho mọi trục quyền lực dựa trên dối trá và đàn áp. Putin và Tập Cận Bình đang chứng kiến giấc mơ “thế giới đa cực” tan vỡ trước mắt. Một Iran hướng Tây, dân chủ và thịnh vượng sẽ thay đổi cán cân quyền lực Trung Đông mãi mãi. Cân bằng sức mạnh đã chuyển dịch không thể đảo ngược. Các liên minh giả tạo dựa trên lợi ích sẽ sụp đổ khi khủng hoảng thực sự ập đến.
Và giữa khói lửa ấy, người Iran đang hát vang. Họ không chạy trốn bom đạn. Họ đón chào chúng như sứ giả của tự do. Đó là khoảnh khắc lịch sử mà không cuốn sách giáo khoa nào có thể mô tả đầy đủ. Tehran đang cháy, nhưng không phải trong tuyệt vọng. Nó cháy trong hy vọng. Và ngọn lửa ấy, một khi đã bùng lên từ trái tim dân tộc, sẽ không dễ gì dập tắt.
