Dù đe dọa bắn chết, người Iran vẫn đổ ra đường nhảy lửa Chaharshanbe Suri. Chế độ hoảng loạn siết chặt kiểm soát giữa lúc Larijani bị tiêu diệt
Khi ngọn lửa cổ xưa của Chaharshanbe Suri bùng lên khắp các con phố Iran đêm 17 tháng 3 năm 2026, chế độ Hồi giáo Tehran không chỉ đối mặt với truyền thống dân tộc mà còn với nỗi kinh hoàng thực sự: dân chúng đang gọi bluff của kẻ cai trị. Dù bị đe dọa bắn chết công khai, dù lực lượng an ninh thiết lập hàng trăm chốt chặn, dù tin nhắn cảnh báo đổ dồn hàng ngày từ IRGC, người Iran vẫn đổ ra đường, nhảy qua lửa, múa hát và thách thức lệnh cấm tuyệt đối. Đây không chỉ là lễ hội lửa để xua đuổi tai ương cũ kỹ mà còn là ngòi nổ tiềm ẩn cho một cuộc cách mạng không thể dừng lại – điều mà chế độ đang run sợ lặp lại kịch bản tháng Một đẫm máu.
Trong bối cảnh Operation Epic Fury của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang nghiền nát nền tảng quân sự Iran, những ngọn lửa dân gian ấy trở thành biểu tượng sống động của sự tuyệt vọng lẫn kiên cường. Chế độ đã mất lãnh đạo tối cao Ali Khamenei ngay từ ngày đầu chiến tranh, giờ đây lại mất thêm Ali Larijani – nhân vật an ninh hàng đầu, người được coi là “de facto leader” – trong đòn không kích chính xác của Israel. Ngoại trưởng Iran cố gắng trấn an thế giới rằng “cấu trúc chính trị vững chắc không phụ thuộc vào một cá nhân”, nhưng thực tế bên trong Tehran lại kể câu chuyện khác: Tổng thống Masoud Pezeshkian reportedly thừa nhận với các lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ và Nga rằng ông ta không còn quyền lực thực sự. Lãnh đạo dân cử “ôn hòa” này giờ chỉ là cái bóng, trong khi lực lượng Basij và IRGC – vốn lên đến hàng trăm nghìn người – đang lung lay dưới áp lực từ trên trời và từ dưới đường phố.
Những hình ảnh ít ỏi lọt ra ngoài – dù internet bị siết chặt đến mức gần như tê liệt – cho thấy đám đông lớn nhất ở Tehran kể từ cuộc đàn áp tháng Một. Tiếng súng vang lên ở các quảng trường trung tâm, người dân hoảng loạn chạy tán loạn khi lực lượng an ninh nổ súng. Một phụ nữ Iran chia sẻ với BBC rằng bà quá sợ hãi thậm chí không dám mặc quần áo màu sắc rực rỡ, vì sợ chọc giận “những kẻ cầm súng”. Đó là mức độ hoảng loạn của một chế độ đang co rúm lại trước chính nhân dân mình. Cảnh sát trưởng Ahmadreza Radan công khai tuyên bố đêm lễ hội là “đêm quyết định”, cảnh báo bất kỳ tiếng nổ nào cũng bị coi là “phá hoại an ninh quốc gia”. Truyền hình nhà nước còn kêu gọi dân chúng đốt hình nộm Trump và Netanyahu thay vì nhảy lửa truyền thống – một nỗ lực thảm hại nhằm chuyển hướng ngọn lửa dân tộc thành công cụ tuyên truyền. Nhưng người dân không nghe. Họ vẫn ra đường, dù biết rõ rủi ro.
Sự kiện này không xảy ra trong chân không. Nó diễn ra giữa lúc Mỹ và Israel đang thực hiện chiến dịch không kích quy mô lớn nhất kể từ Thế chiến II. Admiral Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, trong bản cập nhật gần đây đã công bố con số choáng ngợp: hơn 6.000 phi vụ chiến đấu, không quân Mỹ-Israel kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran, hơn 100 tàu hải quân Iran bị tiêu diệt, hàng loạt nhà máy sản xuất drone, kho tên lửa và cơ sở hạ tầng quốc phòng bị san phẳng. Những bức ảnh trước-sau mà ông công bố – kho lưu trữ drone hải quân gần Eo biển Hormuz biến mất chỉ sau 8 ngày, nhà máy sản xuất drone tấn công ở Tehran tan hoang, kho tên lửa Yazdi chỉ còn đống đổ nát – là minh chứng lạnh lùng cho sức mạnh hủy diệt của liên minh Mỹ-Israel.
Operation Epic Fury không chỉ nhắm vào khả năng tấn công của Iran mà còn triệt phá toàn bộ nền tảng công nghiệp quốc phòng. Mỹ đã chuyển từ giai đoạn sử dụng vũ khí đắt tiền tầm xa sang các đòn chính xác chi phí thấp hơn, nhưng hiệu quả không kém, nhằm loại bỏ vĩnh viễn mối đe dọa tên lửa đạn đạo, drone và hải quân Iran. Iran đáp trả bằng cách phóng hơn 300 quả tên lửa và drone vào dân thường tại ít nhất 11 quốc gia khu vực – từ Israel, Saudi Arabia đến các tiểu vương quốc Vùng Vịnh – sử dụng cả bom chùm ở Tel Aviv. Hành động này, như Admiral Cooper chỉ trích, lộ rõ bản chất “lãnh đạo khủng bố toàn cầu” của chế độ. Nhưng mỗi đòn đáp trả chỉ càng làm lộ rõ sự suy yếu: khả năng phóng tên lửa của Iran đang giảm mạnh, hải quân gần như biến mất, và lực lượng an ninh nội bộ bắt đầu rệu rã dưới các cuộc tấn công drone nhắm trực tiếp vào chốt chặn đường phố. Một số lính Basij bỏ chạy khi nghe tiếng drone, chui xuống gầm cầu để tránh bị tiêu diệt. Dù Basij có quy mô khổng lồ 300-600 nghìn người, những tổn thất nhỏ lẻ ấy vẫn tạo ra hiệu ứng domino tinh thần.
Bên trong Iran, nỗi sợ hãi lan tỏa sâu sắc. Internet bị cắt gần như hoàn toàn, buôn bán kết nối không lọc bị đàn áp khốc liệt. Thông tin từ trong nước hiếm hoi đến mức các nhà phân tích phương Tây phải dựa vào những đoạn video lẻ tẻ và báo cáo từ người dân địa phương. Nhưng chính sự im lặng ấy lại nói lên nhiều điều: chế độ đang tuyệt vọng che giấu mức độ bất ổn. Cuộc đàn áp tháng Một – khi hàng chục nghìn người thiệt mạng chỉ vì đòi thay đổi chế độ – vẫn ám ảnh. Lúc ấy, biểu tình bắt đầu từ nỗi đau kinh tế do tham nhũng và quản lý kém, nhanh chóng biến thành đòi lật đổ toàn bộ hệ thống. Chế độ sợ rằng Chaharshanbe Suri năm nay sẽ lặp lại kịch bản đó. Và họ có lý do để sợ.
Dù vậy, các chuyên gia quân sự lưu ý rằng chưa đến lúc bùng nổ toàn diện. Lực lượng an ninh vẫn nắm giữ quyền kiểm soát chặt chẽ, người dân vẫn e ngại rủi ro tính mạng. Nhưng việc họ dám ra đường dù chỉ để nhảy lửa đã là tín hiệu mạnh mẽ: ngọn lửa bất mãn đang âm ỉ. Lãnh đạo đối lập lưu vong như Reza Pahlavi kêu gọi dân chúng tham gia lễ hội một cách hòa bình nhưng kiên quyết, biến nó thành biểu tượng kháng cự. Netanyahu thậm chí công khai khuyến khích người Iran ăn mừng – một động thái rõ ràng nhằm khơi dậy bất ổn nội bộ.
Từ góc nhìn địa chính trị, tình hình Iran đang ở ngã ba đường nguy hiểm. Dưới thời Tổng thống Trump, Mỹ không chỉ dẫn dắt chiến dịch quân sự mà còn gửi thông điệp rõ ràng: Washington quyết tâm loại bỏ mối đe dọa từ Iran một lần và mãi mãi. Việc tiêu diệt Khamenei ngay ngày đầu, sau đó là Larijani và hàng loạt chỉ huy Basij, cho thấy chiến lược “decapitation” – chặt đầu lãnh đạo – đang phát huy hiệu quả. Cấu trúc quyền lực Iran, vốn dựa trên sự trung thành cá nhân và mạng lưới thân tín của Lãnh tụ Tối cao, giờ đây lung lay dữ dội. Tổng thống Pezeshkian – người từng được coi là “ôn hòa” và thậm chí không nằm trong danh sách truy nã 10 triệu USD của Mỹ – giờ chỉ còn là biểu tượng vô quyền lực. Điều này càng làm lộ rõ khoảng trống quyền lực ở Tehran.
Hậu quả lan rộng khắp khu vực. Eo biển Hormuz – lifeline của thương mại dầu mỏ toàn cầu – đang bị đe dọa, dù Mỹ khẳng định đã vô hiệu hóa khả năng phong tỏa của Iran. Các nước Vùng Vịnh, từng là mục tiêu tấn công của Tehran, giờ đứng vai trò quan trọng trong việc cô lập chế độ. Israel, với chiến dịch Roaring Lion song song, đã đạt được nhiều mục tiêu chiến lược: phá hủy phần lớn năng lực tên lửa và hạt nhân Iran (dù một số cơ sở ngầm vẫn là thách thức). Nhưng chiến tranh kéo dài cũng đặt ra câu hỏi về chi phí: hàng tỷ USD cho giai đoạn đầu, logistics khổng lồ cho 50.000 lính Mỹ triển khai, và rủi ro leo thang nếu Iran cố gắng kéo dài xung đột bằng proxy hoặc tấn công dân sự.
Trong khi đó, dân Iran chịu đựng gấp đôi: bom từ trên trời và đạn từ lực lượng an ninh của chính mình. Kinh tế sụp đổ, lạm phát phi mã, đồng rial mất giá thảm hại – tất cả đều là hậu quả của chính sách thù địch kéo dài hàng thập kỷ. Cuộc biểu tình tháng Một đã khiến hàng nghìn người chết, internet bị tắt hoàn toàn để che giấu tội ác. Giờ đây, với chiến tranh thực sự, chế độ không còn chỗ trốn. Mỗi ngọn lửa Chaharshanbe Suri không chỉ xua tan bóng tối mùa đông mà còn soi sáng sự mục ruỗng của hệ thống Velâyat-e Faqih.
Nhưng lịch sử Iran dạy chúng ta bài học khắc nghiệt: chế độ độc tài thường chết chậm, trong đau đớn và bạo lực. IRGC và Basij vẫn là lực lượng khổng lồ, dù đã bị suy yếu. Chúng có thể đàn áp thêm một đợt nữa, nhưng mỗi lần đàn áp chỉ làm tăng thêm hận thù. Khi lãnh đạo liên tục ngã xuống – từ Khamenei đến Larijani – câu hỏi không còn là “liệu chế độ có sụp đổ” mà là “khi nào và bằng cách nào”. Một cuộc cách mạng thực sự cần sự tan rã từ bên trong, cần lực lượng an ninh đào tẩu hàng loạt, cần phe đối lập thống nhất. Hiện tại, những điều kiện ấy chưa đủ chín muồi. Nhưng ngọn lửa đêm 17 tháng 3 đã chứng minh: người Iran không còn sợ hãi như trước. Họ sẵn sàng mạo hiểm, dù chỉ là nhảy qua một đống lửa.
Từ Washington, Tổng thống Trump theo dõi chặt chẽ, với quyết tâm duy trì áp lực tối đa. Từ Jerusalem, Israel tiếp tục các đòn chính xác. Còn từ Tehran, chế độ đang trong trạng thái hoảng loạn thực sự – không chỉ vì drone và tên lửa, mà vì chính nhân dân mình. Lễ hội lửa năm nay có thể không trở thành “ngày đầu tiên của cách mạng” như nhiều người hy vọng, nhưng nó là lời cảnh báo rõ ràng: bức tường sợ hãi đang nứt vỡ. Và khi bức tường ấy sụp đổ hoàn toàn, không có lực lượng an ninh nào, dù lớn đến đâu, có thể cứu vãn một chế độ đã mất hết tính hợp pháp.
Iran đang ở ngưỡng cửa lịch sử. Ngọn lửa Chaharshanbe Suri không chỉ đốt cháy bóng tối mà còn có thể thiêu rụi cả một hệ thống đã tồn tại quá lâu bằng bạo lực và dối trá. Thế giới đang chứng kiến, và lịch sử sẽ phán xét những ai chọn đứng về phía dân tộc hay bên cạnh kẻ áp bức. Trong lúc này, mỗi tiếng súng ở Tehran không chỉ giết chết người dân vô tội mà còn đẩy nhanh ngày tàn của chế độ. Đó là logic lạnh lùng của quyền lực: khi sợ hãi lan tỏa từ trên xuống dưới, thì chính kẻ thống trị mới là người run sợ nhất.
