Đêm 22/3/2026, B-1 Lancer và F-35 lao vào Damavand, xé toạc xưởng bom ngầm được Iran che giấu kỹ nhất. Hàng nghìn tấn nhiên liệu tên lửa nổ vang trời
Khi những tiếng nổ thứ cấp kéo dài hàng phút vang vọng qua dãy núi Damavand, cách Tehran chỉ 50 km về phía đông, không ai ở thủ đô Iran còn ảo tưởng nữa. Đêm 22 tháng 3 năm 2026, dưới sự chỉ huy trực tiếp từ Nhà Trắng của Tổng thống Donald Trump đương nhiệm, các máy bay ném bom chiến lược B-1B Lancer của Không quân Mỹ, phối hợp chặt chẽ với tiêm kích tàng hình F-35I Adir của Israel, đã thực hiện một đòn đánh chính xác và tàn khốc vào trái tim ngầm của chương trình tên lửa và hạt nhân Iran. Damavand không phải là một mục tiêu thông thường. Đó là “thành phố ngầm” được chế độ Tehran xây dựng như một pháo đài bất khả xâm phạm, nằm trong hành lang chiến lược giữa tổ hợp hàng không Khojir và cơ sở hạt nhân Parchin – hai trung tâm song sinh của tham vọng vũ khí tầm xa.
Những hình ảnh vệ tinh trước và sau cuộc tấn công, được CENTCOM và IDF công bố có chọn lọc, cho thấy rõ ràng: các cửa hầm chính đã sụp đổ hoàn toàn, những tòa nhà hành chính và kho hậu cần biến thành đống đổ nát, trong khi khói lửa cam rực trời chứng minh hàng nghìn tấn nhiên liệu rắn và đầu đạn sẵn sàng phóng đã bị kích nổ dây chuyền. Đây không phải đòn đánh ngẫu nhiên. Đây là đỉnh điểm của một chiến dịch không ngừng nghỉ kể từ cuối tháng 2/2026, khi Operation Epic Fury chính thức bắt đầu dưới lệnh của Tổng thống Trump: triệt tiêu khả năng sản xuất và dự trữ tên lửa đạn đạo của Iran, đồng thời vô hiệu hóa mọi lớp bảo vệ cho chương trình hạt nhân.
Hãy hình dung quy mô của mục tiêu. Theo các báo cáo tình báo rò rỉ từ phe đối lập Iran từ nhiều năm trước và được xác nhận qua phân tích vệ tinh sau này, hầm chính tại Khojir dài gần 1 km, rộng 12 mét, phân nhánh thành sáu đường hầm phụ dài nửa km mỗi đường. Toàn bộ hệ thống được chôn sâu từ 20 đến 100 mét vào lòng núi, gia cố bê tông dày đặc, với hệ thống thông gió và lối thoát khẩn cấp được thiết kế để chịu đựng cả bom thông thường. Iran chọn vị trí này vì lý do kép: gần thủ đô để logistics dễ dàng, nhưng đủ núi non để tạo lớp che chắn tự nhiên. Mật độ phòng không xung quanh Damavand từng cao nhất cả nước: S-300, Bavar-373, radar cảnh báo sớm, trung tâm chỉ huy – tất cả được ưu tiên bảo vệ “trên hết”.
Nhưng từ ngày 28/2, khi liên minh Mỹ-Israel mở màn cuộc không kích quy mô lớn, lớp giáp ấy đã bị bóc tách từng lớp một cách có hệ thống. Các tổ hợp tên lửa đất đối không bị vô hiệu hóa, radar bị mù bởi chiến tranh điện tử từ F-35, trung tâm chỉ huy bị bắn hạ. Đến đêm 22/3, Damavand hoàn toàn trần trụi. Giai đoạn đầu tiên thuộc về F-35 và F-16I Sufa: chúng tiếp cận, đánh sập các cửa hầm bằng bom JDAM trang bị đầu đạn BLU-109 nặng 2.000 pound. Hàng trăm kỹ sư, thợ lắp ráp thuộc nhóm Shahed Hemat – nhà sản xuất tên lửa đạn đạo lớn nhất Iran – cùng kỹ thuật viên của nhóm Beri đang sản xuất hàng loạt tên lửa Fateh-110 và Haj Qasem (tầm bắn 1.400 km, đủ vươn tới Israel) bị chôn sống trong bóng tối. Lối thoát bị niêm phong. Thông gió ngừng hoạt động. Đó là khoảnh khắc tàn khốc nhất: không phải bom trực tiếp giết chết họ ngay lập tức, mà là sự sụp đổ của chính công trình mà họ đã xây dựng để bảo vệ.
Rồi đến lượt B-1B Lancer – “xương sống” của Không quân Mỹ, với khả năng mang tải trọng khổng lồ lên đến 34 tấn bom. Từ độ cao an toàn, những chiếc máy bay ném bom chiến lược này thả xuống GBU-72 – bom xuyên phá nặng 5.000 pound, được thiết kế đặc biệt để đâm xuyên bê tông và đá trước khi phát nổ sâu bên trong. Chúng nhắm thẳng vào các đơn vị trộn nhiên liệu rắn với máy trộn hành tinh (planetary mixer) – thiết bị then chốt mà Iran phải mua lậu qua các kênh bất hợp pháp vì nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu quốc tế. Mất một chiếc máy trộn như vậy không phải chuyện vài tháng sửa chữa; có thể mất nhiều năm để thay thế. Trong cuộc tấn công của Israel tháng 10/2024, chỉ 12 máy trộn tại Khojir bị phá hủy, nhưng lúc đó phòng không vẫn hoạt động, thời gian bay hạn chế. Năm 2026, dưới bầu trời đã bị Mỹ-Israel làm chủ, liên minh có thể ở lại hàng giờ, đánh đi đánh lại cho đến khi không còn gì để cứu vãn.
Những vụ nổ thứ cấp kéo dài hàng phút trong video do cư dân địa phương quay được chính là minh chứng sống động cho quy mô kho dự trữ. Hàng trăm tên lửa sẵn sàng phóng, hàng nghìn tấn nhiên liệu rắn và các thành phần chưa trộn đã biến thành biển lửa. Các tòa nhà hành chính, trung tâm hậu cần, hầm trú ẩn nhân sự đều bị GBU-28 laser-guided bunker buster quét sạch. Phần mở rộng của đường hầm hướng về đỉnh núi phía bắc, cao hơn 300 mét so với địa hình xung quanh, cũng không thoát khỏi. Cấu trúc đa tầng này đòi hỏi hàng chục chiếc chiến đấu cơ được giao nhiệm vụ riêng cho một tổ hợp duy nhất. Và chuỗi phản ứng dây chuyền đã xảy ra đúng như kế hoạch.
Damavand không phải mục tiêu duy nhất đêm ấy. IDF công bố bốn loại mục tiêu bổ sung: kho tên lửa phòng không, nhà máy vũ khí của Bộ Quốc phòng, cơ sở sản xuất IRGC và trụ sở Bộ Tình báo. Trong khoảng thời gian từ 21 đến 23/3, toàn bộ chuỗi cơ sở ngầm vũ khí của Iran ở miền nam cũng bị đánh sập. Kho đạn dưới cấu trúc cứng tại căn cứ huấn luyện hải quân Serjan phát nổ với cột lửa khổng lồ và tiếng nổ thứ cấp kéo dài – dấu hiệu rõ ràng kho đang đầy ắp. Căn cứ tên lửa đạn đạo Hajiabad gần đó, từng bị B-2 Spirit đánh trong những ngày đầu, tiếp tục bị theo dõi và hoàn tất. Kho đạn tại căn cứ không quân Desful gần biên giới Iraq – nơi từng phóng nhiều tên lửa nhắm vào Israel – cũng tan tành với hàng loạt vụ nổ phụ.
Chiến lược của liên minh rõ ràng: không chỉ phá nhà máy, mà còn thiêu hủy kho dự trữ. Từ cuối tháng 2, mọi mắt xích trong chuỗi sản xuất tên lửa và drone Iran đều bị nhắm đến. Ở Isfahan, đơn vị phòng vệ phía nam tổ hợp hạt nhân bị đánh hai lần: lần một phá trên mặt đất, lần hai sập kết nối ngầm. Trung tâm chỉ huy và kiểm soát bảo vệ hạt nhân Isfahan – xây dựng từ năm 2007 – hoàn toàn sụp đổ. Dù cơ sở hạt nhân chính chưa bị chạm đến trực tiếp, lớp bảo vệ vật lý, hệ thống cảnh báo sớm và khả năng ứng phó khẩn cấp đã biến mất. Isfahan giờ đây trần trụi, bất lực.
Nhà máy drone Shahed tại quận Humeishar của Isfahan bị san phẳng hoàn toàn giữa 8 và 11/3; hình ảnh vệ tinh trước-sau của CENTCOM cho thấy từ một cơ sở hoạt động sôi nổi đến đống đổ nát chỉ trong vài ngày. Nhà máy sợi carbon tiên tiến phía nam Qazvin – nguồn cung cấp vật liệu then chốt cho thân tên lửa nhẹ và bền – bị phá hủy, dù đã bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt từ tháng 5/2025 vì liên quan IRGC. Cơ sở lắp ráp cuối cùng tên lửa đạn đạo Kuh-e Barjamali thuộc tổ hợp Khojir – trái tim của năng lực lắp ráp tên lửa – chịu thiệt hại nặng nề ngày 7/3. Nhà máy tuabin tại thị trấn công nghiệp Shokohyia sản xuất linh kiện động cơ tên lửa và drone cũng bị quét sạch.
Hình ảnh rõ nhất lộ ra khi ghép toàn bộ chuỗi: nhà máy sợi carbon Qazvin bị phá → cơ sở trộn nhiên liệu rắn Khojir tan hoang → dây chuyền lắp ráp Kuh-e Barjamali vô hiệu hóa → nhà máy tuabin K sụp đổ → nhà máy drone Shahed Humeishar san bằng → kho đạn Serjan và Desful nổ tung → trung tâm chỉ huy Isfahan sụp. Mọi khâu từ nguyên liệu thô đến sản phẩm hoàn thiện và lưu trữ đều bị cắt đứt. Planetary mixer, thiết bị ít ai biết đến nhưng quan trọng bậc nhất, đã trở thành biểu tượng cho sự sụp đổ này. Phân tích của James Martin Center xác nhận thiệt hại nghiêm trọng tại các khu trộn và đúc ở Khojir. Iran không thể nhanh chóng thay thế những cỗ máy này vì chúng nằm dưới sự kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt.
Khi một liên minh gồm 22 quốc gia – đại diện cho phần lớn sức mạnh không quân và hải quân thế giới – đứng trước ngưỡng cửa, lựa chọn quân sự thông thường của Iran gần như bằng không. Những tàu frigate cũ kỹ và thuyền nhỏ tấn công chớp nhoáng của Vệ binh Cách mạng sẽ bị tiêu diệt trong vài giây dưới vòng vây “vòng chết” từ tàu sân bay và hệ thống Aegis. Trong phương trình tuyệt vọng ấy, Tehran chuyển sang học thuyết “từ chối tiếp cận khu vực” (A2/AD) – không phải để thắng, mà để gây đau đớn tối đa trước khi chết.
Ba lá bài bất đối xứng còn lại: rải mìn thông minh ban đêm bằng tàu ngầm mini Ghadir không radar và tàu ngụy trang ngư dân; phục kích bằng tên lửa chống hạm Noora và Ghadir từ những đường hầm ngoằn ngoèo trên sườn núi Zagros hướng ra Vịnh Ba Tư; và đẩy proxy Houthis ở Yemen ra đánh tàu thương mại Biển Đỏ để phân tán lực lượng liên minh giữa Bab el-Mandeb và Hormuz. Mục tiêu không phải đánh bại quân sự, mà đẩy chi phí bảo hiểm lên trời, tạo hoảng loạn dư luận toàn cầu, làm lung lay ý chí chính trị của liên minh.
Nhưng đó chính là học thuyết tự sát bất đối xứng,注定 thất bại. Và hiệu ứng boomerang lịch sử hiếm thấy đã xảy ra. Trong khi giới lãnh đạo Tehran tin rằng đóng cửa eo biển Hormuz sẽ quỳ gối kinh tế thế giới, họ đã rơi chính vào bẫy do mình giăng. Mọi cầu nối ngoại giao và kinh tế với châu Âu bị thiêu rụi. Các yếu tố quân sự bị lôi vào mạng lưới khủng bố toàn cầu. Và quan trọng nhất: hải quân hiện đại của 22 quốc gia được mời chính thức vào vùng biển của họ để bảo vệ lợi ích kinh tế riêng. Bắc Kinh và Moscow chỉ biết im lặng quan sát từ xa. Siêu cường thế giới không do dự lao vào để bảo vệ dòng chảy dầu mỏ và thương mại.
Lá bài tống tiền nổi tiếng của Iran đã bốc cháy ngay trên bàn cược. Bị kẹt trong điểm nghẽn bất đối xứng do chính mình tạo ra, bị bao vây bởi lực lượng quân sự khổng lồ, Tehran đang chết đuối vô vọng giữa cơn bão mà họ tự khơi mào. Âm mưu vĩ đại của chế độ đã bị nghiền nát bởi thất bại thảm hại ngay trên vùng biển của chính mình.
Câu hỏi duy nhất còn lại, giữa những đống đổ nát ngầm tại Damavand và khói lửa vẫn còn bay trên bầu trời miền nam Iran: Tehran sẽ chấp nhận vòng vây này, ngồi vào bàn đàm phán với 15 điểm điều kiện cứng rắn từ chính quyền Trump – bao gồm từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, mở lại Hormuz, chấm dứt hỗ trợ proxy? Hay họ sẽ đốt nốt những lá bài cuối cùng và bị chôn vùi trong bóng tối tuyệt vọng?
Lịch sử đang viết tiếp câu trả lời, từng quả bom GBU-72, từng vụ nổ thứ cấp, từng đêm không ngủ của những người lính không quân Mỹ và Israel dưới lệnh Tổng thống Donald Trump. Và Damavand, một lần nữa, không còn là bí mật nữa. Nó đã trở thành biểu tượng cho sự sụp đổ không thể tránh khỏi của một tham vọng đã vượt quá giới hạn thực tế của sức mạnh.
