St. Petersburg bốc cháy, cảng dầu lớn nhất Nga tan hoang, sân bay tê liệt, internet sụp đổ... Putin đang co rúm trong biệt thự ngầm.
Khi những ngọn lửa cam rực rỡ bùng lên từ cảng dầu Primorsk, cách biên giới Ukraine hơn 1.000 km, Vladimir Putin không còn có thể giả vờ rằng cuộc chiến vẫn còn giới hạn ở những vùng đất xa xôi thuộc Donbas hay Zaporizhzhia. Đây không phải là một cuộc tấn công ngẫu nhiên. Đây là đòn đánh chính xác, táo bạo và mang tính biểu tượng sâu sắc nhất mà Kyiv đã thực hiện kể từ khi xung đột bùng nổ. Vào đêm 22-23 tháng 3 năm 2026, các drone Ukraine đã xuyên thủng hệ thống phòng không Nga, đốt cháy các bồn chứa nhiên liệu tại cảng xuất khẩu dầu lớn nhất của Nga trên biển Baltic. Primorsk – nơi xử lý hơn một triệu thùng dầu thô mỗi ngày và hàng chục triệu tấn sản phẩm dầu mỏ tinh chế – đã bị biến thành một biển lửa. Chỉ vài ngày sau, Ust-Luga cũng chịu chung số phận. Cửa sổ hướng Tây mà Peter Đại đế từng mở ra cho nước Nga nay đang cháy rực dưới những quả đạn do chính châu Âu hỗ trợ công nghệ.
Đòn đánh này không chỉ làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh của Moscow. Nó còn đập tan ảo tưởng an toàn mà Putin đã dày công xây dựng quanh thành phố mang tên ông – St. Petersburg. Thủ phủ cũ của đế chế, biểu tượng của khát vọng châu Âu hóa nước Nga, nay trở thành chiến trường thực sự. Hàng chục drone bị bắn rơi, nhưng một số đã chạm đến mục tiêu, buộc chính quyền địa phương phải thừa nhận “cháy nhỏ” trong khi video dân sự và ảnh vệ tinh cho thấy những cột khói đen khổng lồ bốc lên giữa đêm. Hệ thống S-400 – niềm tự hào của ngành công nghiệp quốc phòng Nga – đã lộ rõ sự bất lực. Những quả drone bay chậm, giá rẻ lại có thể tiếp cận sâu vào lãnh thổ Nga đến vậy, chứng tỏ rằng tài nguyên phòng không tốt nhất đã bị dồn hết cho mặt trận Ukraine, để lại hậu phương trần trụi.
Tác động kinh tế là tức thì và tàn khốc. Primorsk và Ust-Luga không chỉ là cảng dầu; chúng là động mạch chính đưa dầu thô Urals và diesel chất lượng cao ra thị trường thế giới, đặc biệt sau khi các lệnh trừng phạt phương Tây buộc Nga phải chuyển hướng xuất khẩu sang Ấn Độ và Trung Quốc qua “đội tàu bóng tối”. Mỗi ngày gián đoạn tại đây đồng nghĩa với hàng trăm triệu đô la bị mất, trực tiếp cắt giảm nguồn tài chính cho cuộc chiến. Trong bối cảnh giá dầu toàn cầu đã tăng vọt vì căng thẳng Iran, đòn đánh của Ukraine càng làm Moscow đau đớn hơn. Đây là chiến lược rõ ràng: không chỉ phá hủy hạ tầng mà còn buộc Nga phải phân tán lực lượng phòng không, làm suy yếu khả năng hỗ trợ cho các chiến dịch trên bộ.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở khói lửa và dầu cháy. Tại sân bay Pulkovo – cửa ngõ hàng không danh giá nhất của Nga sau Moscow – không phận bị đóng cửa hàng giờ liền. Hơn 100 chuyến bay bị hủy hoặc hoãn, hàng chục máy bay phải chuyển hướng, hàng nghìn hành khách phải ngủ trên sàn nhà ga, trên vali, trong nỗi tuyệt vọng lạnh lẽo. Hình ảnh những người dân Nga nằm la liệt trong nhà ga không phải là cảnh của một quốc gia đang thắng thế. Đó là bức tranh của một hệ thống đang sụp đổ từ bên trong. Và khi không phận đóng, không chỉ hành khách dân sự bị ảnh hưởng; chuỗi cung ứng hàng hóa, thuốc men, linh kiện cũng bị tắc nghẽn. Một nền kinh tế vốn đã lao đao vì chiến tranh và trừng phạt nay càng thêm kiệt quệ.
Rồi đến lượt sự tê liệt kỹ thuật số. Điện thoại di động mất sóng internet tại St. Petersburg và Moscow. Kremlin biện minh rằng đây là biện pháp ngăn drone Ukraine sử dụng tháp phát sóng để định vị. Nhưng thực tế phũ phàng hơn nhiều. Hệ thống “danh sách trắng” (whitelist) được thử nghiệm: chỉ những thiết bị được Kremlin phê duyệt mới truy cập được mạng. Trong khi người dân thường phải xếp hàng mua vé tàu điện ngầm bằng tiền mặt như thời Liên Xô, gọi taxi không được, đặt đồ ăn không xong, thậm chí không thể thanh toán nhà vệ sinh công cộng, thì các thiết bị của quan chức cao cấp vẫn hoạt động bình thường. Một phụ nữ ở Sochi phải lái xe hàng giờ sang Abkhazia chỉ để gửi tin nhắn WhatsApp. Đây không còn là an ninh quốc gia. Đây là công cụ kiểm soát xã hội thô bạo, nhằm ngăn chặn bất kỳ sự phối hợp nào từ bên trong – từ một cuộc nổi dậy tiềm ẩn.
Paranoia của Putin đang lan tỏa như đám cháy tại Primorsk. Ông tránh đến Valdai, ẩn náu trong biệt thự ngầm trị giá hàng tỷ đô la bên bờ Biển Đen – một pháo đài kiểu “siêu ác nhân” với hầm ngầm sâu và lực lượng bảo vệ dày đặc. Các cuộc họp với tướng lĩnh bị nghi ngờ chỉ là dàn dựng. Xung quanh điện Kremlin, xe bán tải lắp súng máy tuần tra, lính bắn tỉa xuất hiện trên mái lăng Lenin. Không phải để chống Ukraine, mà để bảo vệ chính quyền khỏi chính người Nga. Những cái chết bí ẩn của quan chức, tướng lĩnh, oligarch tiếp tục diễn ra: rơi từ cửa sổ, “tự tử”, tai nạn lạ lùng. Từ Ravil Maganov đến Andrey Badalov, Artur Priakhin, và gần đây nhất là các chỉ huy phòng không – danh sách ngày càng dài. Dù từng trường hợp có thể có giải thích riêng, nhưng tổng thể vẽ nên bức tranh một chế độ đang tự thanh trừng, tự cô lập.
Trong bối cảnh đó, bóng dáng Donald Trump – Tổng thống đương nhiệm của Hoa Kỳ – càng làm Putin mất ngủ. Chiến lược “loại bỏ lãnh đạo thực sự và thay bằng người có thể làm việc cùng” của Trump đã được thể hiện qua Venezuela và Iran. Putin nhìn thấy chính mình trong tấm gương ấy. Ông lo ngại giới tinh hoa Nga sẽ chọn con đường thỏa hiệp với Washington để cứu lấy tài sản và tính mạng. Các blogger Z – những người ủng hộ chiến tranh cuồng nhiệt nhất – nay cũng bắt đầu nổi loạn. Họ phàn nàn về mất internet, về Telegram bị hạn chế, về nền kinh tế sụp đổ. Ngay cả Ekaterina Mizulina, biểu tượng kiểm duyệt mạng, cũng than vãn. Max – ứng dụng nhắn tin nội địa – lại thuộc về cháu trai Putin, phơi bày động cơ lợi ích cá nhân đằng sau mọi biện pháp “an ninh”.
Đòn đánh vào Primorsk không chỉ là chiến thắng quân sự. Đó là tuyên ngôn địa chính trị: Ukraine đã đưa chiến tranh đến tận ngưỡng cửa quyền lực của Putin. Nó chứng minh rằng không còn “hậu phương an toàn”. Baltic Fleet tại Kronstadt bị đe dọa, tuyến hậu cần cho Kaliningrad lung lay. Toàn bộ mặt trận phía Bắc của Nga có nguy cơ tê liệt. Và sâu hơn, nó chạm vào bản sắc dân tộc: St. Petersburg – thành phố của Peter Đại đế, của khát vọng châu Âu – nay bị chính những công nghệ châu Âu đánh thức bởi nỗi đau chiến tranh do Putin gây ra. Irony lịch sử cay đắng đến mức không thể diễn tả.
Nhưng nguy hiểm nhất đối với Putin lại nằm ở phản ứng nội bộ. Khi ông siết chặt kiểm soát, cắt đứt liên lạc, ông đang tự tay khơi dậy chính nỗi phẫn nộ mà ông sợ hãi. Người dân Nga, những người từng cố gắng lờ đi cuộc chiến, nay cảm nhận nó ngay trong túi áo, trong ví tiền, trong chiếc điện thoại im lìm. Họ không còn than vãn về quá khứ. Họ bắt đầu nghĩ đến việc rời bỏ “nhà tù kỹ thuật số” này. Paranoia của một nhà độc tài thường tự hủy hoại chính điều nó muốn bảo vệ. Lịch sử đã dạy bài học ấy qua bao chế độ: kẻ thù lớn nhất của nhà độc tài không phải là bên ngoài, mà chính là cái bóng của ông ta.
Khi khói vẫn còn bốc lên từ Primorsk và Ust-Luga, khi hành khách vẫn nằm trên sàn Pulkovo, khi người dân Moscow phải dùng điện thoại cố định như thời Xô Viết, câu hỏi không còn là liệu Ukraine có thể duy trì đòn đánh sâu hay không. Câu hỏi là: Putin còn có thể duy trì ảo tưởng kiểm soát bao lâu nữa? Cửa sổ hướng Tây của Peter Đại đế đã bị đóng sầm lại bởi chính ngọn lửa mà ông ta châm ngòi. Và ngọn lửa ấy, giờ đây, đang thiêu đốt chính cung điện của ông.
