Trương Hựu Hiệp bị thanh trừng đẩy quân đội TQ tê liệt, Tập Cận Bình cô lập quyền lực tuyệt đối – khủng hoảng sâu sắc nhất từ 1971!
Một cơn địa chấn chính trị quân sự đã thực sự rung chuyển Bắc Kinh khi Bộ Quốc phòng Trung Quốc chính thức thông báo điều tra Thượng tướng Trương Hựu Hiệp – Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, người từng được coi là cánh tay phải quân sự đáng tin cậy nhất của Chủ tịch Tập Cận Bình – cùng với Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Tổng Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp. Đây không phải là một vụ thanh trừng thông thường trong chiến dịch chống tham nhũng kéo dài hơn thập kỷ của ông Tập; đây là đòn đánh trực diện vào cốt lõi quyền lực quân sự, đẩy Quân ủy Trung ương – cơ quan quyền lực tối cao kiểm soát toàn bộ lực lượng vũ trang – vào trạng thái tê liệt chưa từng có tiền lệ.
Chỉ trong vòng vài ngày, Quân ủy Trung ương, vốn gồm bảy thành viên sau Đại hội 20 năm 2022, nay chỉ còn lại hai người: Chủ tịch Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Trương Thăng Dân – một nhân vật xuất thân từ hệ thống kiểm tra kỷ luật, không có kinh nghiệm chỉ huy chiến trường thực thụ mà chủ yếu gắn bó với công tác thanh tra, chống tham nhũng nội bộ. Sự sụp đổ đồng thời của hai vị tướng cấp cao nhất dưới quyền ông Tập đã xóa sổ gần như toàn bộ cơ chế đối trọng, thảo luận chiến lược và cân bằng quyền lực mà Quân ủy từng đại diện. Không còn nhóm cố vấn quân sự chuyên sâu, không còn tiếng nói độc lập từ các tướng lĩnh có thực chiến – chỉ còn lại một cá nhân duy nhất nắm quyền quyết định tuyệt đối. Đây là tình trạng nguy hiểm nhất mà hệ thống lãnh đạo quân sự Trung Quốc từng đối mặt kể từ sau sự kiện Lâm Bưu năm 1971.
Cáo buộc chính thức được Bộ Quốc phòng đưa ra là “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật đảng”, ngôn ngữ quen thuộc che đậy những tội danh nặng nề hơn nhiều. Báo Quân đội Giải phóng Nhân dân ngay lập tức đăng xã luận đanh thép, kết tội Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập “trà đạp lên chế độ Chủ tịch Quân ủy chịu trách nhiệm”, “làm suy yếu vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với quân đội”. Từ “trà đạp” – với sắc thái xúc phạm dữ dội, gợi hình ảnh giẫm đạp bằng hai chân – không chỉ là cáo buộc tham nhũng thông thường mà là lời buộc tội trực tiếp về hành vi chống lại quyền lực cá nhân của ông Tập. Các nguồn tin từ cuộc họp nội bộ quân sự, được Wall Street Journal dẫn lại, còn đẩy cáo buộc lên mức nghiêm trọng hơn: tiết lộ kế hoạch vũ khí hạt nhân cho Mỹ, hình thành bè phái để thao túng đề bạt sĩ quan, nhận hối lộ khổng lồ từ cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc – người đã bị bắt trước đó.
Những lời buộc tội này không phải ngẫu nhiên. Trong lịch sử thanh trừng nội bộ Trung Quốc, cáo buộc “liên hệ với thế lực nước ngoài” luôn là vũ khí sắc bén nhất để dập tắt mọi tranh luận, biến nạn nhân thành kẻ phản quốc không thể biện minh. Từ Lâm Bưu bị quy kết bỏ trốn sang Liên Xô, đến Lưu Thiếu Kỳ bị gán ghép cấu kết với đế quốc, đến Bành Đức Hoài bị cáo buộc liên hệ Xô Viết – mô hình lặp lại với Trương Hựu Hiệp cho thấy Bắc Kinh đang cố gắng biến sự kiện thành bằng chứng phản bội, nhằm nhanh chóng ổn định lòng trung thành trong hàng ngũ. Việc xóa sạch dấu vết của Trương Hựu Hiệp trên mọi nền tảng truyền thông nhà nước chỉ trong vài ngày càng khẳng định mức độ khẩn cấp và hoảng loạn ban đầu từ trung ương.
Hậu quả tức thì là hệ thống quân sự rơi vào trạng thái tê liệt thực sự. Hàng loạt sĩ quan cấp trung và cao cấp từng phục vụ dưới quyền Trương Hựu Hiệp – từ Tập đoàn quân 13, Quân khu Tây Tạng, đến các vị trí then chốt ở Tổng bộ – đang bị cách ly, thẩm tra hoặc ép cung. Lệnh thu hồi điện thoại cá nhân, cấm bàn luận riêng tư, buộc tham gia học tập tư tưởng Tập Cận Bình lan rộng khắp các đơn vị. Không có dấu hiệu binh biến lớn, nhưng sự im lặng đáng sợ ấy chính là bằng chứng cho thấy nỗi sợ hãi đã lan tỏa sâu rộng. Quân đội – cỗ máy quan liêu khổng lồ với hàng triệu nhân sự – không thể vận hành bình thường khi chuỗi chỉ huy bị chặt đứt ở đỉnh cao nhất. Các hợp đồng vũ khí có thể bị đình chỉ, kế hoạch huấn luyện gián đoạn, hiệu suất tác chiến suy giảm nghiêm trọng.
Trong bối cảnh ấy, những suy đoán về khả năng Tập Cận Bình phát động chiến dịch quân sự thống nhất Đài Loan ngay lập tức trở nên xa vời. Ngắn hạn – vài tháng tới – Bắc Kinh đang bận đối phó nội loạn, thanh lọc mạng lưới thân tín của Trương Hựu Hiệp, không thể vừa dập tắt bất ổn vừa huy động lực lượng lớn cho một cuộc chiến toàn diện. Dài hạn, việc tái lập hệ thống chỉ huy mới sẽ mất nhiều năm, kéo theo làn sóng thay máu nhân sự quy mô lớn, làm chậm toàn bộ hiện đại hóa quân sự. Nhưng chính trong trung hạn – khoảng một đến hai năm tới – rủi ro mới thực sự tăng vọt. Khi bổ nhiệm các tướng lĩnh trẻ, năng động, chưa bị ràng buộc lợi ích cũ, họ có thể chủ động thúc đẩy kế hoạch tấn công Đài Loan để lập công, lấy lòng lãnh đạo tối cao. Với Tập Cận Bình – người đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho mục tiêu thống nhất bằng vũ lực – sự cô lập quyền lực và áp lực từ dưới lên có thể dẫn đến đánh giá sai lầm chiến lược, đẩy ông vào quyết định mạo hiểm.
Hiện tại, van xả áp ngắn hạn dường như hướng về Nhật Bản. Khủng hoảng quần đảo Điếu Ngư dễ kiểm soát hơn, chỉ cần tăng cường tàu cá, hải cảnh, tàu chiến hậu thuẫn là đủ đẩy cao tinh thần dân tộc mà không nhất thiết dẫn đến xung đột toàn diện. Với chiến lược cứng rắn của Tổng thống Donald Trump – người đang đương chức – Bắc Kinh buộc phải dè chừng Đài Loan và Mỹ, khiến Nhật Bản trở thành mục tiêu an toàn nhất để chuyển hướng dư luận.
Nhưng điều đáng báo động nhất là trạng thái tâm lý của chính Tập Cận Bình. Sau cú sốc từ người từng là đồng minh thân cận nhất, sự bất an không giảm mà tăng vọt, biến thành hoảng loạn lan tỏa. Không giống Stalin hay Mao Trạch Đông – những kẻ dùng bạo lực lạnh lùng, có tính toán – ông Tập tạo ra cảm giác bất định, hoang tưởng quyền lực. Các quyết định đích thân chỉ huy, đích thân bố trí liên tiếp thất bại, không hình thành uy tín chiến lược thực sự. Khi người đứng đầu hoảng loạn, tầng lớp lãnh đạo cũng hoảng loạn theo. Nỗi sợ không tạo trật tự mà sinh ra mạo hiểm. Lịch sử cho thấy nhiều chính biến không bắt nguồn từ tham vọng quyền lực mà từ nỗi ám ảnh phòng chống chính biến – và chính cơ chế bảo vệ quyền lực lại trở thành mầm mống lật đổ.
Vụ việc Trương Hựu Hiệp không chỉ là thanh trừng cá nhân; nó là tổn thương cấu trúc không thể cứu vãn. Quân ủy Trung ương tê liệt, đại hội 21 chỉ còn hơn một năm nữa đang đối mặt với khủng hoảng nhân sự và chính danh. Hệ thống quyền lực Trung Quốc giờ như tòa tháp mất trụ cột then chốt: chưa sụp ngay nhưng đã lệch chuẩn, bất ổn, sẵn sàng đổ vỡ từ bất kỳ điểm gãy nào. Chỉ còn hai kết cục – sụp hoàn toàn hoặc buộc phải tháo dỡ từng phần để xây lại từ đầu.
