Radar Mỹ tỷ đô cháy rụi ở Qatar, tên lửa Iran 2 tấn dội vào Israel, Hormuz sắp chặn – giá dầu 200 đô la đang đến gần.
Trong những ngày đầu tháng 3 năm 2026, khi khói lửa vẫn còn bốc lên từ các căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh, một đòn tập kích chính xác của Iran đã khiến Washington phải đối mặt với tổn thất đắt đỏ nhất: hệ thống radar cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo AN/FPS-132 tại căn cứ Al Udeid ở Qatar – trị giá khoảng 1,1 tỷ đô la – bị trúng đạn và hư hại nghiêm trọng. Hình ảnh vệ tinh từ Planet Labs và các nguồn tình báo mở xác nhận rõ ràng: cấu trúc radar khổng lồ, một trong những tài sản chiến lược quý giá nhất của Lực lượng Không gian Mỹ ở Trung Đông, nay nằm trong đống đổ nát khói đen. Đây không chỉ là một cú đánh vật chất; đây là đòn mù mắt chiến lược, làm suy yếu nghiêm trọng khả năng phát hiện sớm các đợt tên lửa và UAV từ Iran, buộc hệ thống phòng thủ của Mỹ và đồng minh phải hoạt động trong tình trạng mù quáng cục bộ.
Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần kể từ khi xung đột bùng nổ toàn diện vào cuối tháng 2 – với các cuộc không kích phối hợp Mỹ-Israel nhắm vào Tehran, tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và hàng loạt quan chức cấp cao – Iran đã đáp trả bằng cường độ vượt xa dự báo của Nhà Trắng. Theo phân tích từ Times of Israel và AFP, ít nhất 25 cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV đã nhắm vào các mục tiêu Mỹ hoặc có sự hiện diện của quân nhân Mỹ ở Trung Đông. Ít nhất 17 địa điểm bị hư hại, từ căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả Rập Xê Út, sân bay Ain al-Asad ở Iraq, đến Al Udeid ở Qatar và các cơ sở ở UAE, Jordan, Bahrain. Hình ảnh vệ tinh thương mại – trước khi Mỹ áp đặt hạn chế cung cấp – cho thấy các tòa nhà chứa radar AN/TPY-2 của hệ thống THAAD bị phá hủy ở Jordan, các radome vỡ vụn ở UAE, và cảng hải quân Mỹ ở Bahrain chịu thiệt hại ước tính 200 triệu đô la chỉ từ một đợt tấn công.
Những con số này không phải ngẫu nhiên. Iran đã chọn mục tiêu một cách lạnh lùng: các hệ thống radar tĩnh, khó di chuyển, là nền tảng của mạng lưới phòng thủ tên lửa tầng lớp. Việc vô hiệu hóa AN/FPS-132 – với tầm quét 5.000 km, một trong số ít radar tương tự trên toàn cầu – đồng nghĩa với việc thời gian cảnh báo tên lửa đạn đạo từ Iran bị rút ngắn đáng kể. Các chuyên gia quân sự Mỹ thừa nhận: dù hệ thống Aegis trên tàu và các radar di động có thể bù đắp phần nào, khoảng trống cảm biến này khiến các căn cứ dễ tổn thương hơn trước các đợt tấn công tiếp theo. Tỉ lệ thành công của tên lửa Iran tăng vọt khi hệ thống đánh chặn thiếu dữ liệu sớm. Và Iran không dừng lại ở đó.
Đòn “quái vật” từ kho vũ khí dồi dào
Trong khi radar Mỹ cháy rụi ở Qatar, Iran đã tung ra những đợt tấn công chưa từng có vào Israel bằng tên lửa đạn đạo hạng nặng Kheibar Shekan (hay Khorramshahr-4 trong một số phiên bản), mang đầu đạn lên tới 2 tấn – một trong những vũ khí mạnh nhất kho tên lửa Tehran. IRGC tuyên bố phóng hàng loạt quả “quái vật” này vào Tel Aviv, Haifa, và các mục tiêu chiến lược, khiến một số khu vực ở Tel Aviv mất điện tạm thời. Video lan truyền cho thấy đầu đạn tách rời, bay theo nhiều hướng – dấu hiệu của đầu đạn trùm (MIRV-like) hoặc cơ động cuối quỹ đạo, khiến hệ thống Arrow và David’s Sling của Israel phải đối mặt với bài toán gần như bất khả thi: đánh chặn từng mảnh nhỏ trong thời gian cực ngắn.
Chuyên gia Alexander Sobianin ước tính Iran vẫn còn khoảng 2.000 quả tên lửa đạn đạo các loại, chưa kể hàng nghìn UAV Shahed đã chứng minh khả năng xuyên thủng phòng không khu vực. Tốc độ tái nhập khí quyển lên tới Mach 8, hệ thống dẫn đường chống nhiễu, nhiên liệu lỏng lưu trữ lâu dài – tất cả biến Kheibar Shekan thành vũ khí lý tưởng cho chiến tranh tiêu hao. Israel tuyên bố đánh chặn thành công phần lớn, nhưng hiệu quả thực tế vẫn bị nghi ngờ nặng nề. Một quả tên lửa mang đầu đạn 2 tấn xuyên thủng chỉ cần một lần là đủ gây thảm họa.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tướng Ali Fadavi công khai tuyên bố Tehran sẽ tiếp tục tấn công các mục tiêu quân sự Mỹ-Israel trong khuôn khổ “tự vệ”. Fadavi còn hé lộ vũ khí “chưa từng được đối thủ biết đến”: tên lửa phóng từ dưới nước. Dù Iran đã trình diễn khả năng phóng tên lửa hành trình Nasr từ tàu ngầm lớp Ghadir trong các cuộc tập trận trước đây, tuyên bố này gợi ý một bước nhảy vọt chiến thuật – mở rộng mặt trận dưới biển, nhắm vào cảng, tàu chiến hoặc cơ sở hạ tầng hàng hải. Tàu ngầm Ghadir cỡ nhỏ, hoạt động tốt ở vùng nước nông Vịnh Ba Tư, có thể trở thành mối đe dọa bất ngờ, làm phức tạp thêm nhiệm vụ bảo vệ tuyến hàng hải của Mỹ.
Eo biển Hormuz: lưỡi dao kề cổ kinh tế toàn cầu
Xung đột không dừng ở không phận. Iran đã chuyển sang mặt trận kinh tế: đe dọa chặn eo biển Hormuz, nơi 20% dầu mỏ thế giới đi qua. Người phát ngôn Khatam al-Anbiya của IRGC tuyên bố không một lít dầu nào liên quan đến Mỹ, Israel hay đồng minh được phép qua, và cảnh báo giá dầu có thể vọt lên 200 đô la/thùng. Ba tàu thương mại bị tấn công gần eo biển, một tàu Thái Lan bốc cháy, hai tàu chở dầu ở cảng Al Basra (Iraq) bị phá hoại – nghi do Iran. Một kho nhiên liệu ở Salalah, Oman cũng bị UAV tấn công, khói lửa ngút trời.
Phản ứng toàn cầu lập tức: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phối hợp 32 quốc gia thành viên tung 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Nhật Bản – nhập 70% dầu qua Hormuz – giải phóng 80 triệu thùng. Đức, Áo mở kho dầu và khí đốt. Nhưng các chuyên gia cảnh báo: nếu eo biển bị chặn kéo dài vài tuần, khủng hoảng năng lượng toàn cầu là không tránh khỏi, chuỗi cung ứng tê liệt, lạm phát bùng nổ.
Tổng thống Donald Trump – đang ở vị thế Tổng thống đương nhiệm – vẫn giữ giọng điệu cứng rắn nhưng lạc quan. Ông khuyến khích tàu thuyền tiếp tục qua Hormuz, tuyên bố “mọi thứ sẽ rất an toàn”, thậm chí khoe “chúng ta đã thắng” chỉ sau giờ đầu tiên. Trump đe dọa đánh Iran “mạnh hơn 20 lần” nếu chặn tuyến đường dầu, và Mỹ đã phá hủy hàng chục tàu Iran có khả năng rải mìn. Nhưng thực tế phũ phàng: giá dầu dao động dữ dội quanh 100-120 đô la/thùng, thị trường run sợ trước viễn cảnh 200 đô la.
Hậu quả địa chính trị: một bàn cờ đang cháy
Iran đang chơi bài chiến tranh tiêu hao: dùng số lượng lớn, chi phí thấp để làm mòn hệ thống phòng thủ đắt đỏ của Mỹ-Israel. Mỗi quả UAV Shahed vài nghìn đô la có thể buộc Mỹ tiêu tốn hàng triệu đô la tên lửa đánh chặn. Mỗi radar tỷ đô bị phá hủy là khoảng trống cảm biến không dễ lấp đầy – thay thế AN/FPS-132 có thể mất 5-8 năm. Trump, với khẩu hiệu “America First”, giờ phải đối mặt với hóa đơn chiến tranh khổng lồ: hàng tỷ đô la thiết bị mất mát chỉ trong tuần đầu, chưa kể sinh mạng binh sĩ và nguy cơ leo thang hạt nhân.
Tehran biết rõ: họ không cần thắng toàn diện, chỉ cần kéo dài đủ lâu để làm phương Tây kiệt quệ kinh tế, chia rẽ đồng minh Vùng Vịnh, và buộc đàm phán từ vị thế mạnh. Nhưng Washington dưới thời Trump không có ý định nhượng bộ. Cuộc chiến này – khởi đầu bằng đòn bất ngờ nhắm vào lãnh đạo Iran – nay đã biến thành vòng xoáy không lối thoát, nơi mỗi đòn đánh lại mở ra mặt trận mới: từ radar cháy ở Qatar, tên lửa quái vật rơi xuống Haifa, đến lưỡi dao Hormuz kề cổ kinh tế thế giới.
Và khi giá dầu chạm mốc 200 đô la, thế giới sẽ phải trả giá cho sự tính toán sai lầm của tất cả các bên.
