.png)
.png)
Sáng sớm ngày 24 tháng 7 năm 2025, bầu trời Đông Nam Á rung chuyển bởi tiếng gầm của chiến đấu cơ F-16 Thái Lan khi chúng vượt qua biên giới, thực hiện các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu ở tỉnh Preah Vihear của Campuchia. Vụ tấn công, được cả hai bên xác nhận, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng nhất trong tranh chấp biên giới kéo dài hàng thập kỷ giữa hai quốc gia láng giềng, vốn đã âm ỉ từ vụ đụng độ ngày 28 tháng 5 năm nay. Ít nhất hai dân thường thiệt mạng, hàng chục người bị thương, và hàng trăm người dân Campuchia gần khu vực tranh chấp đã buộc phải sơ tán trong hoảng loạn. Thế giới đang dõi theo, lo ngại rằng một cuộc xung đột toàn diện có thể bùng nổ, đe dọa sự ổn định của khu vực ASEAN vốn đã mong manh.
Căng thẳng biên giới Thái Lan-Campuchia không phải là câu chuyện mới. Tâm điểm của cuộc xung đột lần này, như nhiều lần trước, là khu vực xung quanh đền Preah Vihear, một di sản thế giới được UNESCO công nhận, nằm cheo leo trên vách đá thuộc dãy núi Dângrêk. Ngôi đền cổ 900 năm tuổi này, được Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) phán quyết thuộc về Campuchia vào năm 1962, vẫn là nguồn cơn tranh chấp do ranh giới 195 km phía bắc khu vực chưa bao giờ được phân định rõ ràng. Thái Lan, với lợi thế quân sự và kinh tế vượt trội, luôn khẳng định quyền kiểm soát một phần khu vực này, trong khi Campuchia kiên quyết bảo vệ chủ quyền dựa trên phán quyết quốc tế.
Sự kiện sáng nay bắt nguồn từ một loạt động thái leo thang trong những tuần gần đây. Ngày 28 tháng 5, một cuộc giao tranh tại khu vực biên giới giữa tỉnh Ubon Ratchathani của Thái Lan và tỉnh Preah Vihear của Campuchia đã khiến một binh sĩ Campuchia thiệt mạng. Thái Lan cáo buộc lực lượng Campuchia nổ súng trước, trong khi Phnom Penh phản bác rằng quân đội Thái Lan đã xâm phạm lãnh thổ và đào chiến hào, triển khai pháo hạng nặng gần biên giới. Thủ tướng Campuchia Hun Manet, trong bài phát biểu ngày 17 tháng 6, đã lên án Thái Lan vì các hoạt động quân sự liên tục, nhấn mạnh rằng “mỗi ngày, họ vẫn huy động thêm quân và đưa pháo ra tuyến đầu.”
Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn vào ngày 16 tháng 7, khi một vụ nổ mìn khiến một số binh sĩ Thái Lan bị thương. Bangkok nhanh chóng cáo buộc Campuchia đặt mìn chống bộ binh, vi phạm Công ước cấm mìn năm 1997 mà cả hai nước đều ký kết. Thiếu tướng Winthai Suvaree, người phát ngôn Lục quân Thái Lan, kêu gọi cộng đồng quốc tế lên án hành động này, trong khi Trung tướng Maly Socheata của Campuchia bác bỏ, cho rằng binh sĩ Thái Lan đã đi lệch tuyến tuần tra và vướng phải mìn còn sót lại từ thời chiến tranh. Vụ việc này đã thổi bùng ngọn lửa căng thẳng, đẩy hai bên vào vòng xoáy đối đầu.
Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng là quyết định của Thái Lan tiến hành không kích sáng nay. Theo Reuters, các chiến đấu cơ F-16 của Thái Lan đã nhắm vào các vị trí mà Bangkok cho là “căn cứ quân sự” của Campuchia gần đền Preah Vihear. Tuy nhiên, phía Campuchia tuyên bố các mục tiêu bị tấn công bao gồm cả khu vực dân sự, dẫn đến thương vong cho thường dân. Bộ Ngoại giao Campuchia ngay lập tức lên án hành động này là “hành vi xâm lược trắng trợn,” đồng thời thông báo hạ cấp quan hệ ngoại giao với Thái Lan xuống mức Bí thư thứ hai và triệu hồi toàn bộ nhân viên ngoại giao từ Bangkok. Các nhà ngoại giao Thái Lan tại Phnom Penh cũng được yêu cầu rời đi ngay lập tức.
Trong bối cảnh hỗn loạn, Thủ tướng lâm thời Thái Lan Phumtham Wechayachai tuyên bố rằng các cuộc không kích là “hành động tự vệ” nhằm đáp trả những gì ông gọi là “các hành động khiêu khích liên tục” từ phía Campuchia. Ông nhấn mạnh rằng Thái Lan không có ý định chiếm đóng lãnh thổ nhưng sẽ không khoan nhượng trước bất kỳ mối đe dọa nào đối với an ninh quốc gia. Ngược lại, Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen, một nhân vật quyền lực với hơn bốn thập kỷ chi phối chính trường, đã lên tiếng mạnh mẽ, gọi hành động của Thái Lan là “sự xúc phạm nghiêm trọng đến hòa bình khu vực.” Ông kêu gọi Liên Hợp Quốc và ASEAN can thiệp ngay lập tức, đồng thời đe dọa sẽ dừng nhập khẩu rau củ quả từ Thái Lan nếu các cửa khẩu không được mở lại.
Phản ứng quốc tế đến nhanh chóng nhưng đầy thận trọng. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres kêu gọi cả hai bên kiềm chế và quay lại bàn đàm phán, nhấn mạnh rằng “một cuộc xung đột vũ trang sẽ chỉ mang lại đau khổ cho người dân và làm suy yếu sự đoàn kết của ASEAN.” Trong khi đó, các chuyên gia cho rằng ASEAN, với nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ, khó có thể đóng vai trò trung gian hiệu quả. Ông Pou Sothirak, đồng tác giả cuốn Preah Vihear: Cẩm nang xung đột Thái Lan – Campuchia và các giải pháp, nhận định rằng ASEAN chỉ có thể cung cấp một nền tảng ngoại giao kín đáo, nhưng thiếu các công cụ cưỡng chế để buộc hai bên tuân thủ.
Trong nước, chính trường Thái Lan đang phải đối mặt với áp lực lớn. Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra, con gái của cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra, đã bị đình chỉ công tác do các cáo buộc liên quan đến tham nhũng, khiến chính phủ lâm thời của ông Phumtham Wechayachai phải gánh vác trách nhiệm xử lý khủng hoảng. Các đối thủ chính trị bảo thủ của đảng Pheu Thai, vốn đang nắm quyền, coi tranh chấp với Campuchia là cơ hội để đánh lạc hướng công chúng khỏi các vấn đề nội bộ. Trong khi đó, ở Campuchia, Hun Sen và Thủ tướng Hun Manet tận dụng xung đột để củng cố tinh thần dân tộc, đồng thời nhận được sự hậu thuẫn quân sự đáng kể từ Trung Quốc, điều khiến Thái Lan không khỏi lo ngại
Người dân hai bên biên giới là những người chịu thiệt hại nặng nề nhất. Tại tỉnh Preah Vihear, hàng trăm gia đình đã phải bỏ nhà cửa, mang theo tài sản ít ỏi để chạy trốn khỏi khu vực giao tranh. Các đoạn video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy những đoàn xe dài nối đuôi nhau rời khỏi khu vực tranh chấp, trong khi trẻ em và người già chen chúc trong những chiếc xe tải chật chội. Ở phía Thái Lan, các cộng đồng gần biên giới cũng sống trong lo sợ, với quân đội tăng cường hiện diện và áp đặt lệnh giới nghiêm ban đêm.
Vụ tấn công sáng nay không chỉ là một sự kiện quân sự mà còn là biểu tượng của những mâu thuẫn sâu sắc hơn: lịch sử thuộc địa, lòng tự hào dân tộc, và sự cạnh tranh ảnh hưởng trong khu vực. Campuchia, với sự hỗ trợ từ Trung Quốc, đang ngày càng tự tin trong việc đối đầu với Thái Lan, một đồng minh thân cận của Mỹ. Trong khi đó, chính quyền của Tổng thống Donald Trump, vốn đang bận rộn với các vấn đề ở Ukraine và Trung Đông, chưa đưa ra tuyên bố chính thức về tình hình, nhưng các nhà phân tích cho rằng Washington sẽ thúc đẩy Bangkok kiềm chế để tránh làm phức tạp thêm trật tự khu vực.
Tình hình hiện tại vẫn hết sức mong manh. Các cuộc đàm phán song phương dự kiến diễn ra vào ngày 14 tháng 8 tại Hà Nội, bên lề hội nghị thượng đỉnh ASEAN, nhưng triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn rất mờ mịt. Campuchia kiên quyết yêu cầu đưa tranh chấp ra ICJ, trong khi Thái Lan nhấn mạnh giải pháp song phương thông qua Ủy ban Biên giới chung (JBC). Trong khi hai bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, nguy cơ về một cuộc xung đột kéo dài đang hiện hữu, đe dọa không chỉ hòa bình của hai quốc gia mà còn cả sự ổn định của Đông Nam Á.
Video Quân đội Campuchia tập trung khai hỏa pháo phản lực BM-21 tấn công khu vực biên giới tỉnh Buriram