SAU THẤT BẠI GIỮA KỲ, CỘNG HÒA ÉP TRUMP ĐỔI HƯỚNG – VANCE: THUA LÀ VÌ CHIẾN TRANH

Thất bại đã rõ, và giờ là lúc đổ lỗi. Sau cuộc bầu cử giữa kỳ mà đảng Cộng hòa mất cả hai viện Quốc hội, các chiến lược gia, đồng minh và nghị sĩ Cộng hòa đang gây sức ép buộc Tổng thống Donald Trump đổi hướng — cải tổ Nhà Trắng, khôi phục kỷ luật, và bỏ những chính sách mà họ đổ lỗi cho thất bại. Và người nói to nhất, bất ngờ nhất, lại là Phó Tổng thống JD Vance.

Câu nói của ông Vance đã trở thành tâm điểm của cả tuần: "lý do chúng ta thua là chiến tranh". Bốn chữ ngắn gọn, nhưng đủ để làm rung chuyển đảng Cộng hòa, mở ra cuộc tranh luận lớn nhất trong nội bộ đảng kể từ ngày bầu cử — và đặt ra câu hỏi mà mọi người Cộng hòa đều đang tự hỏi: ông Trump có nghe không, hay ông sẽ đi tiếp con đường của mình?

Thăm dò nội bộ đã cảnh báo trước 6 tuần

Theo hãng tin Reuters, các thăm dò nội bộ của đảng Cộng hòa đã cảnh báo từ trước 6 tuần rằng đảng có thể mất cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Đây không phải một kết quả bất ngờ với những người trong cuộc — họ đã thấy cơn bão đang tới từ giữa tháng 9, khi các con số bắt đầu xấu đi rõ rệt. Nhưng cảnh báo đó, theo Reuters, đã không làm thay đổi hướng đi của Tổng thống Trump — đặc biệt là về Iran. Ông Trump từ chối đổi hướng, tiếp tục chiến dịch quân sự chống Iran mà ông cho là cần thiết để ngăn Tehran có vũ khí hạt nhân, bất chấp việc các thăm dò cho thấy cử tri đang mệt mỏi vì chiến tranh và lo lắng về giá cả sinh hoạt.

Vance: người nói ra điều nhiều người chỉ dám nghĩ

Phó Tổng thống JD Vance đã làm điều mà ít ai trong chính quyền dám làm: ông nói công khai rằng chiến tranh Iran là nguyên nhân thất bại. Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Tư, ông Vance đổ lỗi cho chiến tranh Iran về thất bại giữa kỳ của đảng Cộng hòa, và kêu gọi chấm dứt nhanh xung đột, tập trung vào giá cả sinh hoạt, xem lại quan hệ đối ngoại và quan hệ Mỹ–Israel.

Theo Reuters, ông Vance đã thay đổi chiến lược trong những tuần cuối của chiến dịch tranh cử giữa kỳ. Thay vì nói nhiều về Tổng thống Trump, ông tập trung vào các vấn đề định hình bản sắc chính trị của riêng mình: chủ nghĩa dân tộc kinh tế, kiềm chế trong chính sách đối ngoại, và an toàn công cộng. Ông đã bỏ qua các chính sách đặc trưng của ông Trump — trong đó có chiến tranh Iran và trục xuất — khi các thăm dò cho thấy mức độ ủng hộ dành cho Tổng thống đang kéo tụt các ứng viên Cộng hòa. Sự thay đổi này, theo hai nguồn tin thân cận với chiến lược của ông Vance mà Reuters trích dẫn, là có chủ đích.

Trump thừa nhận, nhưng vẫn bảo vệ quyết định gây chiến

Tổng thống Trump đã phản ứng với lời chỉ trích này theo cách đặc trưng của ông: thừa nhận một phần, nhưng không nhượng bộ về bản chất. Ông thừa nhận chiến tranh Iran đã góp phần làm đảng Cộng hòa mất ghế, vì chiến tranh đã đẩy giá xăng tăng lên — giá xăng tăng lên khoảng 4 USD/gallon — và cử tri đã phản ứng với điều đó. Nhưng ông vẫn bảo vệ quyết định gây chiến, nói rằng về lâu dài đó là "câu trả lời duy nhất", vì không thể để Iran có vũ khí hạt nhân.

"Bạn không thể để Iran có vũ khí hạt nhân", ông Trump nói, và khẳng định ông sẽ làm lại nếu cần thiết. Đây là lập trường mà ông đã giữ từ đầu: chiến tranh là cái giá phải trả để ngăn một mối đe dọa lớn hơn, và cái giá đó — dù đau đớn về chính trị — vẫn đáng trả. Sự thừa nhận của ông Trump là quan trọng: một Tổng thống hiếm khi thừa nhận một chính sách của mình đã gây tổn thất chính trị. Nhưng sự bảo vệ quyết định gây chiến cũng quan trọng không kém: nó cho thấy ông sẽ không quay đầu chỉ vì một cuộc bầu cử, dù cuộc bầu cử đó có đau đớn tới đâu.

Miller thay Wiles: Nhà Trắng siết chặt hay đổi hướng?

Giữa lúc cuộc tranh luận nội bộ đang nóng, Tổng thống Trump đã có một quyết định nhân sự gây chú ý: hôm thứ Sáu, ông thay Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles bằng ông Stephen Miller, có hiệu lực từ ngày 9/11. Đây là một sự thay đổi lớn ở vị trí quyền lực nhất trong Nhà Trắng sau Tổng thống, và nó đang được đọc theo nhiều cách khác nhau.

Ông Stephen Miller là một trong những cố vấn cứng rắn nhất của ông Trump, nổi tiếng với lập trường di trú và an ninh quốc gia quyết liệt. Việc ông lên làm Chánh văn phòng được nhiều nhà quan sát cho là dấu hiệu cho thấy Nhà Trắng có thể siết chặt đường lối cứng rắn, thay vì mềm mỏng theo áp lực đổi hướng từ đảng Cộng hòa. Theo Reuters, quyết định này cho thấy Nhà Trắng có thể sẽ "tăng gấp đôi" một số chính sách cứng rắn của ông Trump, thay vì rút lui.

Đảng Cộng hòa đang đứng ở ngã ba đường

Cuộc tranh luận hiện tại không chỉ là về Iran, hay về giá xăng, hay về một vị Chánh văn phòng. Nó là về tương lai của đảng Cộng hòa: đảng sẽ đi theo hướng nào sau khi mất Quốc hội, và ai sẽ dẫn dắt đảng đó? Ông Vance đang đặt cược rằng tương lai thuộc về một đảng Cộng hòa tập trung vào giá cả sinh hoạt, kiềm chế đối ngoại, và "Nước Mỹ trên hết" theo nghĩa thực sự — không phải can thiệp quân sự kéo dài ở nước ngoài.

Ông Trump, ngược lại, đang đặt cược rằng cử tri sẽ tha thứ cho cái giá ngắn hạn nếu ông mang lại an ninh dài hạn — một Iran không có bom hạt nhân, một Trung Đông không còn mối đe dọa hạt nhân. Cả hai tầm nhìn đều có thể đúng, và cả hai đều có thể sai. Điều chắc chắn là đảng Cộng hòa không thể tiếp tục như cũ. Thất bại giữa kỳ đã chứng minh điều đó. Câu hỏi không phải là có đổi hướng hay không, mà là đổi theo hướng nào — và ai sẽ là người cầm lái. Ngày 8/11, câu trả lời vẫn chưa rõ. Nhưng cuộc tranh luận đã bắt đầu, và nó sẽ định hình đảng Cộng hòa trong nhiều năm tới.