HORMUZ MỞ TRONG 2 NGÀY? Iran ra điều kiện, tàu khí Qatar vẫn trúng đòn giữa vịnh!

Hai ngày. Đó là thời hạn mới mà phía Iran đưa ra vào thứ Bảy 1/11 cho việc mở lại eo biển Hormuz, với điều kiện Washington phải đáp ứng các yêu cầu của Tehran. Nhưng cùng cuối tuần đó, một tàu chở khí của Qatar vừa bị tấn công ngay trong vùng Vịnh, nhắc nhở cả thế giới rằng giữa lời đề nghị ngoại giao và thực tế trên biển vẫn còn một khoảng cách rất xa.

Đề nghị mới được Ngoại trưởng Iran công bố trong một cuộc phỏng vấn vào thứ Bảy, với vai trò trung gian của Qatar. Theo đó, phía Qatar đề xuất rút ngắn thời gian thực hiện kế hoạch mở lại eo biển từ năm ngày xuống còn hai ngày, và bản đề xuất hiện tại đã chốt con số hai ngày. Đây là lần đầu tiên Tehran đưa ra một thời hạn cụ thể và ngắn như vậy, và nó ngay lập tức trở thành tâm điểm của mọi cuộc bàn luận về năng lượng toàn cầu. Nhưng thời hạn hai ngày này đi kèm một chữ nếu rất lớn: chỉ khi Mỹ đáp ứng các điều kiện của Iran.

Các điều kiện đó không hề nhỏ. Phía Iran yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt áp đặt sau khi một bản ghi nhớ ngoại giao trước đó sụp đổ, giảm lực lượng Mỹ trong khu vực, khôi phục các giấy phép xuất khẩu dầu, và trả lại toàn bộ tài sản bị đóng băng của Iran, bao gồm khoảng 6 tỷ đô la đang nằm ở Qatar. Tehran còn muốn được công nhận tuyến hàng hải qua eo biển mà họ đã thảo luận với Oman, đồng thời đóng các tuyến khác, và muốn chiến tranh chấm dứt trên mọi mặt trận, đặc biệt là các cuộc tấn công của Israel vào Liban. Một quan chức an ninh cấp cao của Iran còn nói thẳng hơn: eo biển sẽ vẫn đóng và không có đàm phán nào nếu bảy điều kiện của Tehran không được đáp ứng.

Phía Mỹ, cho tới lúc này, vẫn chưa chấp nhận bất kỳ điều kiện nào trong số đó. Tổng thống Trump mô tả các cuộc đàm phán đang tiến triển tốt, nhưng cũng nói rõ Washington không vội vàng ký một thỏa thuận. Thái độ đó hoàn toàn có lý do: Mỹ đang nắm thế chủ động với vòng phong tỏa hải quân, và một thỏa thuận vội vàng mà không có cơ chế kiểm chứng sẽ chỉ lặp lại sai lầm của những thỏa thuận trước. Bức thư của Phó Tổng thống gửi tới phía Iran qua trung gian Qatar đang được Tehran nghiên cứu ở cấp cao, nhưng nghiên cứu một bức thư không có nghĩa là đồng ý với nội dung của nó.

Chi tiết gây tranh cãi nhất của vụ Al Mayeda là thông tin cho rằng Pakistan đã thương lượng để tàu được phía Iran cho phép đi qua an toàn, và giấy phép đó được cấp chỉ vài giờ trước vụ tấn công. Điểm này phải được ghi rõ mức độ chắc chắn: nó mới chỉ xuất hiện trong các bài báo dẫn nguồn thạo tin, chưa được chính phủ Pakistan hay Iran xác nhận công khai. Kẻ tấn công là ai và vũ khí gì đã được dùng cũng chưa được xác định, và bất kỳ ai vội vàng đổ lỗi vào lúc này đều đang suy đoán. Qatar và Kuwait đã lên án vụ tấn công, Qatar mở cuộc điều tra, nhưng điều tra chưa kết luận.

Đặt vụ Al Mayeda cạnh đề nghị hai ngày, ta thấy nghịch lý cốt lõi của cuộc khủng hoảng Hormuz. Một mặt, Tehran nói eo biển có thể mở trong hai ngày nếu Mỹ nhượng bộ. Mặt khác, tàu bè vẫn bị tấn công ngay cả khi được cho là đã có giấy phép đi qua. Với các hãng tàu và công ty bảo hiểm, nghịch lý này quan trọng hơn mọi tuyên bố ngoại giao: họ không vận chuyển hàng bằng lời hứa, mà bằng mức độ an toàn thực tế. Cho tới khi các vụ tấn công dừng lại, eo biển chưa thể coi là đã mở, dù trên giấy tờ có ghi thời hạn nào đi nữa.

Bức tranh toàn cảnh còn đáng lo hơn. Trung tâm hàng hải của Anh đã đếm được 81 vụ tấn công bằng vật thể bay ở eo biển kể từ ngày 6/7, và tháng 10 là tháng có số vụ tấn công cao nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu. Kể từ tháng 2, hơn 120 tàu thương mại đã bị tấn công. Bộ Tư lệnh Mỹ ở Trung Đông cho biết vòng phong tỏa của họ đã buộc 144 tàu phải chuyển hướng. Lượng khí hóa lỏng qua eo biển trong tháng 10 chỉ còn khoảng 30% so với trước chiến sự. Giá dầu Brent đã tăng 13,6% trong tháng 10, lên mức cao nhất kể từ tháng 4, còn dầu thô Mỹ tăng 15,2%. Mỗi con số đó đều là một lời nhắc rằng eo biển này không phải là một tuyến đường bình thường, mà là yết hầu năng lượng của thế giới.

Với nước Mỹ, Hormuz là phép thử về sự kiên nhẫn và sức mạnh cùng lúc. Phong tỏa hải quân đang phát huy tác dụng: phía Iran thừa nhận họ đã không còn dầu để bán sau khi bán hết số dầu đang lênh đênh trên biển, và một báo cáo mới của Bộ Tài chính mô tả các lệnh trừng phạt đang làm kinh tế Iran kiệt quệ, với lạm phát lên tới 90%. Nhưng phong tỏa cũng có cái giá của nó: giá năng lượng tăng, đồng minh lo lắng, và mỗi vụ tấn công vào tàu trung lập lại làm tăng áp lực phải có một giải pháp. Chính quyền Trump đang đi trên sợi dây đó: đủ cứng để Tehran phải nhượng bộ, đủ tỉnh táo để không rơi vào một thỏa thuận rỗng.

Hai ngày hay bảy ngày, cuối cùng cũng chỉ là con số trên bàn đàm phán. Điều quyết định eo biển có mở hay không không phải là thời hạn Tehran công bố, mà là liệu các vụ tấn công có dừng lại, liệu tàu bè có đi qua an toàn, và liệu Mỹ có nhận được những cam kết có thể kiểm chứng được hay không. Cho tới khi ba điều đó xảy ra cùng lúc, Hormuz vẫn sẽ là nơi mà một lời đề nghị hòa bình và một vụ tấn công có thể cùng xuất hiện trong một cuối tuần, và thế giới vẫn phải nín thở theo dõi từng con tàu đi qua.