Thỏa thuận dầu diesel Trump-Putin gây địa chấn: Mỹ dỡ trừng phạt đến tháng 4/2027, đảo ngược hoàn toàn sức ép với Moscow

Tổng thống Donald Trump vừa tung ra một trong những quyết định gây chấn động nhất nhiệm kỳ hai: đạt thỏa thuận nhập hàng triệu tấn dầu diesel từ Nga và dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ Nga đến ngày 7/4/2027 — bước đi thực dụng khiến Washington dậy sóng, nhưng lại đúng điều người dân Mỹ đang cần.

Thỏa thuận "bom tấn" sau cuộc điện đàm Trump-Putin

Ngày 9/10, Tổng thống Donald Trump khiến cả thế giới sửng sốt khi tuyên bố trên Truth Social rằng ông vừa có cuộc thảo luận "thành công rực rỡ" với Tổng thống Nga Vladimir Putin, và hai bên đã đạt thỏa thuận về dầu diesel. Theo đó, Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và thế giới, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11, rồi thêm 1 triệu tấn "ngay sau đó" và tới 3 triệu tấn nữa tùy tình trạng các nhà máy lọc dầu của Nga.

Để thỏa thuận có thể thực thi, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép tạm thời cho phép mọi giao dịch dầu diesel xuất xứ Nga — kể cả nhập khẩu vào Mỹ — được thực hiện đến 0h01 sáng ngày 7/4/2027. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2022, Washington chính thức nới lỏng vòng vây trừng phạt năng lượng với Moscow.

Phát biểu tại Nhà Trắng ngay hôm đó, ông Trump không giấu vẻ phấn khởi: "Đó là một thỏa thuận lớn. Chúng ta có một lượng dầu khổng lồ đang đổ về, và đó là dầu diesel — đúng thứ chúng ta muốn."

Vì sao Trump phải ra tay? Giá diesel đang "đốt" nước Mỹ

Đằng sau quyết định này là thực tế không thể chối cãi: giá nhiên liệu ở Mỹ leo thang chóng mặt, diesel tăng mạnh nhất. Nguyên nhân đến từ cuộc chiến với Iran kéo dài, cộng thêm việc Ukraine liên tục đánh phá nhà máy lọc dầu Nga, buộc Moscow cấm xuất khẩu diesel để ưu tiên nhu cầu trong nước.

Nông dân Mỹ ở các bang chiến địa đang kêu trời vì chi phí nhiên liệu đội lên đúng mùa thu hoạch. Các công ty vận tải đường bộ — xương sống chuỗi cung ứng — cũng oằn mình gánh giá dầu. Với bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 chỉ còn chưa đầy một tháng, giá nhiên liệu cao là "quả bom hẹn giờ" chính trị đe dọa đa số mong manh của Cộng hòa ở Quốc hội.

Trong bối cảnh đó, ông Trump chọn giải pháp của nhà đàm phán thực dụng: tìm nguồn cung ở nơi có thể giao nhanh nhất, rẻ nhất. Đó chính là "Nước Mỹ trên hết".

"Không phải cho chúng ta, mà cho cả thế giới"

Trước làn sóng chỉ trích, ông Trump đã giải thích rõ trong cuộc gặp báo chí: thỏa thuận không nhằm tuồn dầu Nga vào Mỹ để trục lợi, mà để hạ nhiệt thị trường nhiên liệu toàn cầu đang sôi sục vì giá cao và hạ tầng lọc dầu bị tàn phá.

"Đó là một thỏa thuận diesel. Không phải cho chúng ta. Số diesel đó được đưa ra thị trường thế giới. Nó không được đưa cho chúng ta," ông nói rành rọt. "Thị trường thế giới đang khốn khổ vì giá cao. Và khi các nhà máy lọc dầu diesel bị đánh sập, đó không phải điều tốt đẹp."

Lập luận của ông có cơ sở: khi nguồn cung toàn cầu được bổ sung hàng triệu tấn diesel, giá thế giới hạ nhiệt, và người tiêu dùng Mỹ — vốn mua nhiên liệu theo giá quốc tế — cũng hưởng lợi trực tiếp. Đây là cách can thiệp khôn ngoan vào thị trường mà không tốn một xu ngân sách.

Ngay cả phe Cộng hòa cũng "nổi sóng"

Điều khiến nhiều người bất ngờ là phản đối không chỉ đến từ Dân chủ. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis trên chương trình Meet the Press ngày 11/10 cho rằng có cơ sở để nói Tổng thống không tuân thủ luật pháp, viện dẫn đạo luật năm 2022 cấm nhập khẩu dầu Nga. Về phía Dân chủ, Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen dẫn đầu tuyên bố chung đòi chính quyền "ngay lập tức đảo ngược quyết định".

Nhưng những người ủng hộ ông Trump phản bác: các nghị sĩ đang đặt "nguyên tắc trừu tượng" lên trên đời sống thực tế của cử tri. Ông Trump có trách nhiệm trước người dân Mỹ trước tiên — và ông đang làm đúng trách nhiệm đó.

"Tiêu chuẩn kép"? Hãy nhìn vào bản chất

Một mũi dùi khác nhắm vào Washington: dư luận cho rằng Mỹ áp "tiêu chuẩn kép" khi Ấn Độ, Trung Quốc từng bị gây sức ép vì mua dầu Nga — nay chính Mỹ lại đi mua diesel của Moscow.

Nhưng chính sách của ông Trump chưa bao giờ là cấm vận vì cấm vận. Ông là nhà đàm phán, không phải nhà truyền giáo. Khi mua dầu Nga phục vụ lợi ích nước Mỹ — hạ giá nhiên liệu, giảm lạm phát — ông làm. Nhất quán duy nhất trong mọi quyết định của Donald Trump chính là: nước Mỹ trên hết.

Hơn nữa, thỏa thuận còn mang tầng ý nghĩa địa chính trị sâu xa: nó cho Moscow một lối thoát kinh tế có điều kiện, gắn với thiện chí hợp tác. Muốn bán hàng triệu tấn diesel, Nga phải giữ quan hệ làm ăn ổn định với Washington — và đó chính là đòn bẩy để ông Trump tiếp tục ép Điện Kremlin ngồi vào bàn đàm phán về Ukraine.

Moscow hoan nghênh, thị trường thở phào

Điện Kremlin nhanh chóng xác nhận thỏa thuận, tuyên bố Nga "sẵn sàng cung cấp dầu và sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ và toàn cầu". Ông Putin nói với ông Trump rằng ông tin thỏa thuận "sẽ có tác động tích cực đến nền kinh tế toàn cầu". Ngay cuối tuần sau tuyên bố, Moscow đã nới lỏng một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel của chính mình — dấu hiệu Nga nghiêm túc thực hiện cam kết.

Với ông Trump, đây còn là thắng lợi ngoại giao cá nhân: ông chứng minh mình là nhà lãnh đạo duy nhất vừa có thể gây sức ép vừa bắt tay với Putin khi cần — điều không lãnh đạo phương Tây nào khác làm được trong gần bốn năm qua.

Kết: Nước cờ cao tay trước giờ G

Thỏa thuận diesel với Nga là nước cờ nhiều tầng ý nghĩa. Về kinh tế, nó hứa hẹn hạ nhiệt giá nhiên liệu đúng lúc cử tri cần nhất. Về ngoại giao, nó mở kênh đối thoại thực chất với Moscow mà không tốn một viên đạn. Về chính trị, nó cho thấy một Tổng thống dám hành động vì người dân thay vì bị trói bởi giáo điều cũ kỹ.

Phe chỉ trích có thể tiếp tục la ó về "đảo ngược chính sách". Nhưng với hàng triệu nông dân, tài xế và gia đình Mỹ đang vật lộn với hóa đơn nhiên liệu, điều họ cần không phải diễn văn đạo đức — mà là giá dầu giảm xuống. Và Donald Trump, một lần nữa, đã chọn đứng về phía họ. Ngày 3/11 đang đến gần, và ông vừa đặt thêm một quân bài nặng ký lên bàn cờ.