4,1 TRIỆU THÙNG LỌT PHONG TỎA: Iran vẫn chuyển LPG, dầu hỏa dù Mỹ nói 'không lọt'!

4,1 triệu thùng. Đó là lượng khí dầu mỏ hóa lỏng của Iran được ước tính đã lọt qua phong tỏa hải quân của Mỹ kể từ giữa tháng 7, bất chấp việc Washington mô tả vòng phong tỏa này là không thể xuyên thủng. Con số này không phải là một tin đồn trên mạng, mà là kết quả phân tích dữ liệu tàu biển và hình ảnh vệ tinh, cho thấy một sự thật khó chịu: trong khi xuất khẩu dầu thô của Iran đã bị chặn đứng, thì những dòng LPG và dầu hỏa vẫn tìm được kẽ hở để len lỏi ra biển, rồi biến mất vào mạng lưới chuyển hàng chằng chịt ngoài khơi.

Theo phân tích đó, ít nhất 8 tàu chở gas mang LPG của Iran đã rời Vịnh Oman từ giữa tháng 7 tới nay. Tám con tàu, chở tổng cộng ước tính khoảng 4,1 triệu thùng LPG, đã đi qua một trong những vòng phong tỏa chặt chẽ nhất mà Mỹ từng dựng lên ở Trung Đông. Cần nhấn mạnh ngay: 4,1 triệu thùng là con số ước tính, không phải là số đo chính xác từng thùng từng lít. Nhưng dù là ước tính, nó vẫn đủ lớn để không ai có thể gạt đi như một chuyện vặt, và đủ cụ thể để cho thấy Tehran vẫn chưa chịu ngồi yên nhìn nguồn thu của mình bị bóp nghẹt.

Điều khiến câu chuyện này càng đáng chú ý là danh tính của những con tàu. Trong 8 tàu chở gas, có tới 6 tàu nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ vì vận chuyển sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu của Iran. Nghĩa là đây không phải là những tàu vô danh vô tình đi lạc, mà là những tàu đã bị Washington điểm mặt chỉ tên, vậy mà vẫn ra khơi, vẫn chở hàng, vẫn tìm đường đi tiếp. Bên cạnh đó, còn có một tàu chở dầu hỏa của Iran cũng nằm trong danh sách trừng phạt, và con tàu này đã tới Myanmar trong tháng 9, theo hình ảnh vệ tinh và phân tích độc lập. Chính phủ Myanmar không trả lời về việc có nhận hàng hay không, và chính phủ Iran cũng không trả lời yêu cầu bình luận.

Cách những con tàu này di chuyển cũng cho thấy một mạng lưới lẩn tránh được tính toán kỹ lưỡng. Một số tàu chuyển hàng gần thị trấn Shinas và Sohar của Oman. Số khác chờ đợi ở Vịnh Oman rồi mới đi tiếp qua tuyến phong tỏa. Phần lớn sau đó đi về phía khu vực cảng ngoài khơi phía đông Malaysia để chuyển tiếp, và điểm đến cuối cùng có thể là Trung Quốc. Đây là suy luận từ phân tích dữ liệu vận tải, không phải là điểm đến đã được xác nhận cho từng tàu, nhưng nó vẽ ra một tuyến đường quen thuộc của hàng lậu: chuyển tàu sang tàu ngoài khơi Oman, giấu hàng Iran trong dòng chảy ngày càng tăng của các nhà sản xuất vùng Vịnh khác, rồi chuyển tiếp qua Malaysia trước khi tới tay người mua cuối cùng.

Để hiểu vì sao 4,1 triệu thùng này lại gây chấn động, cần nhìn lại lịch sử của vòng phong tỏa. Lần đầu tiên, phong tỏa hải quân đối với xuất khẩu dầu liên quan tới Iran được áp đặt ngày 13/4, và được mô tả là không thể xuyên thủng. Tới tháng 6, phong tỏa được dỡ bỏ sau khi Mỹ đạt được một dự thảo thỏa thuận với Iran. Nhưng khi thỏa thuận đó đổ vỡ, phong tỏa được áp lại ngày 14/7, với tuyến phong tỏa chạy ngang Vịnh Oman, gần biên giới Iran và Pakistan. Nói cách khác, những chuyến LPG từ giữa tháng 7 diễn ra ngay trong đợt phong tỏa mới nhất, đợt mà Washington kỳ vọng sẽ siết chặt hơn cả đợt đầu.

Và xét trên toàn cục, phong tỏa vẫn đang làm việc của nó với một sức mạnh đáng nể. Cập nhật ngày 13/10 cho thấy trong 3 tháng của đợt phong tỏa mới nhất, đã có 4 tàu thương mại bị vô hiệu hóa và 135 tàu bị buộc phải quay đầu. Con số 135 tàu bị quay đầu là bằng chứng rõ ràng nhất rằng vòng vây không phải là thứ để trang trí. Phần lớn áp đảo các tàu chở sản phẩm của Iran đã bị lực lượng Mỹ chuyển hướng, và xuất khẩu dầu thô của Iran đã rơi về 0 trong tháng 9 theo dữ liệu theo dõi tàu biển. Trong bức tranh lớn đó, 8 tàu LPG chỉ là một nắm nhỏ, không phải là một dòng chảy ồ ạt.

Chính các nhà phân tích theo dõi tàu biển cũng nói thẳng điều này. Họ mô tả những chuyến đi qua được là mang tính thời cơ nhiều hơn là một xu hướng mới, chứ không phải là dấu hiệu cho thấy Iran đã tìm ra một tuyến đường xuất khẩu bền vững bằng tàu nhỏ. Nói cách khác, đây là những kẽ hở bị khai thác trong từng thời điểm cụ thể, khi một con tàu lọt qua được một mắt xích lỏng lẻo, chứ không phải là bằng chứng cho thấy cả hệ thống phong tỏa đã sụp đổ. Bất kỳ ai viết rằng phong tỏa đã thất bại hoàn toàn đều đang bóp méo sự thật, vì 135 tàu bị quay đầu và 4 tàu bị vô hiệu hóa đã nói lên điều ngược lại.

Phía quan chức Mỹ cũng đưa ra một góc nhìn cần được lắng nghe. Theo họ, việc một con tàu đi qua không nhất thiết có nghĩa là nó đã lọt phong tỏa theo đúng nghĩa của từ này. Từng con tàu được xét riêng, gồm cả việc xem xét giấy tờ. Một số tàu có thể được cho qua vì lý do nhân đạo. Một số tàu khác có thể đang bị lực lượng Mỹ theo dõi sát mà không hành động ngay vì lý do tác chiến. Và việc một con tàu có tên trong danh sách trừng phạt cũng không phải là yếu tố duy nhất quyết định nó có bị chặn lại hay không. Nói ngắn gọn, không phải cứ thấy tàu đi qua là kết luận phong tỏa đã thủng.

Một cảnh báo quan trọng khác cũng đến từ phía Mỹ: dữ liệu vận tải có thể bị làm giả về vị trí và danh tính khi bốc hàng, nên cần xem những con số này với sự thận trọng. Trong thế giới của tàu lậu, tắt thiết bị định vị, đổi tên tàu, khai báo sai điểm đến là những thủ đoạn quen thuộc. Vì vậy, 4,1 triệu thùng là một ước tính có cơ sở, nhưng không phải là một bản án cuối cùng, và bất kỳ con số nào trong câu chuyện này cũng cần được đặt trong bối cảnh của sự mập mờ có chủ đích đó. Washington không được phép ngủ quên trên chiến thắng, dù chỉ một ngày.