270 ĐỔI 270: Nga-Ukraine trao đổi tù binh lớn nhất 2 tháng, 5 người tưởng đã chết ở Olenivka trở về!

270 người Ukraine đã về nhà trong một ngày. Đó không phải là một con số trên bảng tin khô khan, mà là 270 cái tên, 270 gia đình, 270 câu chuyện đã chờ đợi suốt từ năm 2022 đến nay. Ngày 23/10, Nga và Ukraine đã trao đổi 270 người mỗi bên, trong cuộc trao đổi tù binh lớn đầu tiên sau hai tháng im lặng. Và trong số những người trở về, có 5 người mà trước đó nhiều người đã tin là đã chết trong vụ nổ ở nhà tù Olenivka hồi tháng 7/2022.

Tổng thống Volodymyr Zelensky đã thông báo tin này với một câu ngắn gọn mà cả đất nước Ukraine đều hiểu: 270 người của chúng ta đã về nhà. Trong số đó có các quân nhân thuộc Lực lượng Vệ binh Quốc gia, trong đó có các chiến binh Azov, cùng lính biên phòng, lực lượng phòng thủ lãnh thổ, hải quân, lục quân, lực lượng tấn công đường không và lực lượng vận tải đặc biệt. Chín dân thường cũng nằm trong nhóm được Kyiv đưa về. Phần lớn những người này đã bị giam giữ từ năm 2022, nhiều người trong số đó đã chiến đấu bảo vệ Mariupol trong những tháng đầu tiên của cuộc chiến.

Phía Nga cũng xác nhận con số tương tự. Bộ Quốc phòng Nga cho biết các quân nhân Nga được trả tự do đang ở Belarus, nơi họ được chăm sóc y tế và tâm lý trước khi được đưa về Nga. Người đứng đầu cơ quan nhân quyền của Nga cho biết Ukraine đã trao trả 7 dân thường Nga, những người giờ đây có thể đoàn tụ với gia đình sau một thời gian dài xa cách vì giấy tờ và khoảng cách. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế cũng được nhắc đến như một bên đã hỗ trợ quá trình này.

Điểm khiến cuộc trao đổi lần này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở con số 270. Đó là 5 người sống sót sau vụ tấn công ở Olenivka. Hồi tháng 7/2022, một vụ nổ tại cơ sở giam giữ ở Olenivka, nơi giam giữ các tù binh Ukraine bị bắt ở Azovstal, đã khiến hàng chục người thiệt mạng. Kyiv gọi đó là một vụ tấn công khủng bố của Nga, trong khi Moscow đổ lỗi cho Ukraine. Cho đến nay, trách nhiệm về vụ nổ đó vẫn chưa có câu trả lời thống nhất. Nhưng việc 5 người từng được cho là đã chết nay bước xuống xe, trở về trong vòng tay gia đình, đã biến một ngày trao đổi tù binh thành một ngày mà nhiều gia đình Ukraine sẽ không bao giờ quên.

Cuộc trao đổi diễn ra sau các cuộc đàm phán với các nhà đàm phán Mỹ đầu tuần đó. Đây là một chi tiết quan trọng mà độc giả cần nhìn rõ. Trong nhiều tháng qua, Washington đã vừa gây sức ép, vừa giữ kênh đối thoại để những cuộc trao đổi như thế này có thể xảy ra. Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần nói rằng ông muốn cuộc chiến này kết thúc, và những cuộc trao đổi tù binh là một trong số ít lĩnh vực mà Moscow và Kyiv vẫn duy trì liên lạc, dù là liên lạc gián đoạn, suốt từ đầu cuộc chiến đến nay.

Lần trao đổi lớn gần nhất trước đó diễn ra ngày 19/8, khi 103 người Ukraine được đưa về từ nơi giam giữ của Nga, và 10 người khác được đưa về sau đó trong cùng tháng. Tính từ đó đến ngày 23/10 là hơn hai tháng không có một cuộc trao đổi lớn nào. Khoảng trống đó khiến nhiều gia đình sống trong lo lắng từng ngày, không biết người thân của mình còn sống hay đã chết, đang ở đâu, có được chăm sóc hay không. Vì vậy, khi 270 người trở về cùng một lúc, đó không chỉ là tin tức, mà là một làn sóng nhẹ nhõm lan khắp Ukraine.

Cần nói thẳng một điều: trao đổi tù binh không có nghĩa là hòa bình đã đến. Ngay trong cùng tuần đó, các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn, các thành phố vẫn bị đánh, và tiền tuyến vẫn chưa có dấu hiệu đóng băng. Nhưng chính vì chiến tranh vẫn tiếp diễn, những cuộc trao đổi như thế này mới càng có ý nghĩa. Chúng chứng minh rằng ngay cả khi súng vẫn nổ, vẫn còn những kênh để con người trở về nhà, vẫn còn những thỏa thuận có thể đạt được khi cả hai bên cùng muốn.

Đối với Kyiv, mỗi người trở về đều là một chiến thắng về mặt tinh thần. Những người lính đã bảo vệ Mariupol, những người đã chịu giam cầm từ năm 2022, nay trở về trong tình trạng sức khỏe cần được chăm sóc, nhưng họ còn sống. Đối với Moscow, việc đưa các quân nhân của mình về cũng là một thông điệp gửi tới các gia đình Nga rằng nhà nước không bỏ rơi họ. Và đối với Washington, đây là bằng chứng rằng áp lực ngoại giao, khi được đặt đúng chỗ, vẫn có thể tạo ra kết quả cụ thể, không chỉ là những tuyên bố trên truyền hình.

Câu hỏi lớn đặt ra sau cuộc trao đổi này là: liệu đây có phải là bước mở đầu cho một chuỗi trao đổi tiếp theo, hay chỉ là một lần hiếm hoi trước khi cánh cửa lại đóng sập? Lịch sử của cuộc chiến này cho thấy các cuộc trao đổi thường diễn ra theo từng đợt, rồi ngừng lại khi căng thẳng leo thang. Nhưng lần này, bối cảnh có khác. Cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ đang đến gần, và Tổng thống Trump đang muốn chứng minh rằng cách tiếp cận cứng rắn nhưng vẫn giữ đối thoại của ông có thể mang lại kết quả thực sự cho cả Ukraine lẫn các gia đình Mỹ đang theo dõi cuộc chiến này từ xa.

Người dân Ukraine, trong khi đó, không cần những phân tích dài dòng. Họ chỉ cần một điều: những người còn lại cũng được về nhà. Hàng nghìn tù binh vẫn đang bị giam giữ ở cả hai phía. Mỗi cái tên chưa trở về vẫn là một nỗi đau chưa khép lại. Cuộc trao đổi 270 đổi 270 ngày 23/10 là một bước tiến, nhưng nó cũng nhắc nhở tất cả mọi người rằng công việc vẫn chưa xong.

Khi những chiếc xe buýt chở người trở về lăn bánh, khi những cái ôm đầu tiên diễn ra sau nhiều năm xa cách, cả thế giới lại được nhắc rằng đằng sau mỗi con số chiến tranh đều là con người thật. 270 người đã về nhà. Và câu hỏi mà hàng triệu gia đình đang chờ câu trả lời là: người tiếp theo sẽ là ai, và khi nào?