0 THÙNG DẦU XUẤT KHẨU: Iran kẹt 83 triệu thùng trên biển, LPG rớt 48% vì phong tỏa Mỹ!

Con số 0 chưa bao giờ lại có sức nặng như vậy. Theo báo cáo của hãng tình báo năng lượng Vortexa, được Reuters đưa tin ngày 13/10, xuất khẩu dầu thô đường biển của Iran đã rơi xuống 0 trong tháng 10, sau khi đã sụp đổ từ mức trung bình 230.000 thùng mỗi ngày trong 14 ngày đầu tháng 9 xuống 0 trong tuần thứ hai của tháng 9, và vẫn ở mức 0 tính đến ngày 5/10. Đây là lần đầu tiên trong nhiều năm, Iran, một quốc gia phụ thuộc rất lớn vào doanh thu dầu mỏ để tài trợ cho chính phủ, hỗ trợ đồng tiền và mua hàng nhập khẩu, lại không xuất khẩu được một thùng dầu thô nào bằng đường biển.

Độc giả cần hiểu rõ mốc thời gian của các con số này. Các con số trong bài này là số liệu được Vortexa công bố đầu tháng 10, tính đến ngày 5/10, và được các nguồn kiểm chứng lại vào giữa tháng 10. Tính đến thời điểm viết bài này cho lịch đăng ngày 29/10, chúng tôi chưa tìm được một bản cập nhật Vortexa mới hơn cho cuối tháng 10 trong các nguồn kiểm chứng được. Vì vậy, bài viết này trình bày đúng những gì báo cáo đầu tháng 10 đã nói, không tự suy ra rằng con số 0 vẫn còn nguyên vẹn vào cuối tháng 10, và cũng không bịa ra một bản cập nhật không tồn tại.

Điều làm nên sức nặng của con số 0 không chỉ nằm ở việc Iran không bán được dầu, mà còn nằm ở lượng dầu đang kẹt lại. Theo Vortexa, khoảng 83 triệu thùng dầu thô của Iran đang nằm trên các tàu chở dầu trên biển, trong đó có khoảng 43 triệu thùng bị kẹt ở phía tây eo biển Hormuz vì phong tỏa của Mỹ. Nói cách khác, Iran có dầu, Iran có người mua tiềm năng, Iran có những nghĩa vụ tài chính khổng lồ, nhưng Iran không thể tự do đưa dầu ra khỏi vùng Vịnh và thu tiền về.

Giám đốc rủi ro hàng hải và tình báo của Vortexa, Claire Jungman, đã nói một câu mà nhiều chuyên gia năng lượng đã trích dẫn lại: phong tỏa đang làm được điều mà nhiều năm trừng phạt chưa bao giờ làm được, đó là ngăn chặn về mặt vật lý dầu thô của Iran rời khỏi vùng Vịnh. Trừng phạt tài chính có thể làm cho việc bán dầu trở nên khó khăn và tốn kém hơn, nhưng phong tỏa hải quân lại ngăn chặn ngay từ khâu vận chuyển. Đó là sự khác biệt căn bản, và đó cũng là lý do vì sao con số 0 lần này lại khác với những lần sụt giảm trước đây.

Không chỉ dầu thô bị ảnh hưởng. Xuất khẩu khí dầu mỏ hóa lỏng, hay LPG, của Iran cũng giảm 48% so với tháng trước, xuống mức thấp nhất kể từ ít nhất tháng 1/2023, theo Vortexa. LPG là một nguồn thu quan trọng khác của Iran, và việc nó sụt giảm gần một nửa cho thấy phong tỏa không chỉ nhắm vào dầu thô, mà còn nhắm vào toàn bộ chuỗi xuất khẩu năng lượng của Iran.

Bức tranh rộng hơn cũng rất đáng chú ý. Theo Vortexa, Nga hiện chiếm tới 80% lượng xuất khẩu được gọi là xuất khẩu rủi ro cao từ ba nước Iran, Nga và Venezuela cộng lại. Tổng xuất khẩu của ba nước này đã giảm xuống còn 4,73 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9, so với 6,39 triệu thùng cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xuất khẩu của Nga, không tính dầu qua đường ống Caspian và dầu KEBCO, đã tăng 6% so với tháng trước, lên 3,79 triệu thùng mỗi ngày. Điều này cho thấy khi Iran bị chặn lại, một phần nhu cầu đã chuyển sang dầu Nga, và Trung Quốc cũng không còn cần dầu Iran khẩn cấp như trước vì dầu Nga đã lấp vào khoảng trống.

Đối với Tổng thống Trump, phong tỏa Iran là một phần trong chiến lược gây sức ép tối đa mà ông đã theo đuổi, nhưng với một công cụ mạnh hơn nhiều so với trừng phạt tài chính thuần túy. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã nhấn mạnh vào ngày 1/10 rằng Iran đã không chất một thùng dầu thô nào lên tàu trong tháng 9, và chính quyền đang cắt đứt nguồn thu quan trọng nhất của chế độ này. Từ góc nhìn của Washington, đây là cách để buộc Tehran phải ngồi vào bàn đàm phán mà không cần phải nổ súng ngay lập tức.

Nhưng phong tỏa cũng có những rủi ro mà độc giả cần nhìn rõ. Thứ nhất, khi dầu Iran bị chặn, giá dầu thế giới và chi phí vận chuyển có thể tăng lên, ảnh hưởng đến người tiêu dùng ở Mỹ và trên thế giới, trong đó có giá diesel mà nhiều cử tri Mỹ đang phải trả. Thứ hai, việc phong tỏa kéo dài có thể đẩy Iran vào thế không còn gì để mất, khiến Tehran tìm cách phá vỡ phong tỏa bằng các biện pháp khác, hoặc tăng tốc các chương trình mà Washington muốn ngăn chặn. Thứ ba, các đồng minh và đối tác thương mại của Mỹ, đặc biệt là Trung Quốc, có thể tìm cách lách phong tỏa, như những báo cáo về LPG lọt qua phong tỏa đã cho thấy trong các bài khác.

Vì vậy, con số 0 không phải là dấu chấm hết cho câu chuyện Iran, mà chỉ là điểm khởi đầu cho một giai đoạn mới. Iran vẫn còn 83 triệu thùng dầu trên biển, vẫn còn các tàu chở dầu đang chờ đợi, và vẫn còn một nền kinh tế cần doanh thu dầu mỏ để tồn tại. Câu hỏi đặt ra không phải là liệu phong tỏa có hiệu quả hay không, bởi vì số liệu đầu tháng 10 đã cho thấy nó hiệu quả về mặt vật lý, mà là liệu hiệu quả đó có kéo dài đủ lâu để buộc Tehran phải thay đổi, hay nó sẽ chỉ tạo ra một cuộc khủng hoảng mới mà cả khu vực phải gánh chịu.

Khi bài này lên lịch vào tối 29/10, độc giả cần nhớ mốc thời gian của nó: đây là bức tranh được vẽ từ báo cáo đầu tháng 10, với con số 0 tính đến ngày 5/10. Nếu có bản cập nhật mới hơn từ Vortexa hoặc Reuters trước khi bài đăng, con số đó cần được cập nhật. Còn nếu không, thì việc giữ đúng mốc thời gian còn quan trọng hơn việc cố gắng làm cho câu chuyện nghe mới hơn thực tế. Bởi vì trong cuộc chiến thông tin về Iran, sự chính xác về thời gian cũng quan trọng không kém gì con số 0 gây sốc kia.