Nước cờ chiến lược của Mỹ tại Venezuela: Thâu tóm 65 tỷ thùng dầu và thế kẹt của Trung - Nga

Một bước chuyển dịch quyền lực vô cùng mạnh mẽ đang diễn ra trên các cánh đồng dầu mỏ bao la của Venezuela. Đây không đơn thuần là câu chuyện về một doanh nghiệp Mỹ giành thêm quyền khai thác, mà là sự tái định vị sâu sắc về tầm ảnh hưởng kinh tế lẫn địa chính trị tại một khu vực vốn từ lâu ghi dấu ấn đậm nét của Trung Quốc và Nga.

Tâm điểm của sự chú ý đang đổ dồn vào North American Blue Energy Partners (NABEP). Doanh nghiệp này vừa được trao quyền tiếp cận và vận hành tổng cộng 17 mỏ dầu tại Venezuela với trữ lượng ước tính lên tới 65 tỷ thùng dầu, tương đương khoảng một phần năm tổng trữ lượng đã được chứng minh của quốc gia này. Trong số này, có 14 dự án mới được phê duyệt bổ sung bên cạnh 3 dự án cũ. Đáng chú ý, một số tài sản năng lượng mới từng do các tập đoàn lớn của Trung Quốc và Nga vận hành, biến thương vụ này trở thành cuộc chuyển giao mang tính lịch sử.

Cấu trúc tinh vi của thỏa thuận cho thấy mức độ can thiệp cực kỳ sâu sắc của chính quyền Washington. Chính phủ Mỹ được cấp 35% cổ phần sở hữu trong cơ cấu liên quan đến NABEP, đồng thời có quyền tiếp cận 20% sản lượng dầu khai thác theo giá vốn cùng quyền ưu tiên mua đối với toàn bộ phần sản lượng còn lại. Quyền lực của Washington không chỉ dừng lại ở dòng chảy của dầu mỏ. Mỹ cũng nắm giữ tầm ảnh hưởng mang tính quyết định đối với ban giám đốc của thực thể này, khi đa số thành viên hội đồng quản trị bắt buộc phải là công dân Mỹ. Qua đó, Washington không chỉ tìm kiếm thêm nguồn cung dầu thô cho thị trường nội địa mà còn nắm giữ công cụ quản trị trực tiếp đối với những tài sản chiến lược này. Tổng thống Donald Trump coi thỏa thuận là một bước đi then chốt nhằm củng cố vị thế năng lượng của Mỹ, đồng thời thúc đẩy quá trình phục hồi kinh tế của chính Venezuela dưới một quỹ đạo hoàn toàn mới.

Điểm đáng lưu ý nhất trong ván bài này nằm ở những gì Bắc Kinh và Moscow đang có nguy cơ đánh mất. Trong số các dự án mới được bàn giao cho phía Mỹ, có tới 5 dự án từng được vận hành bởi các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc và một dự án khác liên kết chặt chẽ với một tập đoàn Nga. Trong số các đối tác cũ của Trung Quốc bị ảnh hưởng, có những cái tên khổng lồ như Sinopec và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC). Thực tế này cho thấy dấu chân năng lượng mà Bắc Kinh dày công xây dựng suốt nhiều năm qua tại Venezuela đang đối mặt với giai đoạn thu hẹp nghiêm trọng. Những thùng dầu vốn dĩ chảy về thị trường Trung Quốc giờ đây nhiều khả năng sẽ hướng mạnh mẽ sang Mỹ. Từ góc độ địa chính trị, việc kiểm soát tài nguyên thiên nhiên sẽ trực tiếp mang lại quyền lực định hình các dòng chảy thương mại, dòng vốn đầu tư và mức độ ảnh hưởng chính trị lên chính quyền sở tại.

Sức ép đối với Bắc Kinh còn đè nặng lên mặt trận thu hồi nợ tài chính. Các khoản vay của Venezuela từng là điểm đến lớn nhất của tín dụng Trung Quốc tại Mỹ Latinh, thường được thế chấp dưới hình thức đổi dầu lấy nợ. Khi quyền khai thác dầu mỏ chủ chốt chuyển giao cho công ty Mỹ, cơ chế hoàn trả này của Bắc Kinh lập tức bị lung lay. Nhiều năm qua, dầu mỏ Venezuela giúp Bắc Kinh bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng ảnh hưởng kinh tế tại Tây Bán cầu. Giờ đây, Washington trực tiếp can thiệp vào trục liên kết này nhằm đạt ba mục tiêu: tiếp cận trữ lượng dầu khổng lồ, tích hợp dầu Venezuela vào hệ thống năng lượng Mỹ và triệt tiêu không gian hoạt động của Trung Quốc lẫn Nga tại khu vực.

Sự thay đổi quyền lực này tạo ra một bài toán hóc búa đối với Bắc Kinh. Kể từ năm 2000, Venezuela đã vay hơn 100 tỷ USD từ Trung Quốc, nhưng hiện tại quốc gia Nam Mỹ này vẫn còn nợ Bắc Kinh khoảng hơn 10 tỷ USD. Khi các mỏ dầu chủ chốt rơi vào tay doanh nghiệp Mỹ, câu hỏi đáng lo ngại đối với Trung Quốc là liệu lượng dầu hỗ trợ cơ chế trả nợ sẽ được duy trì ở mức nào. Nếu nguồn cung này bị cắt giảm, Bắc Kinh không chỉ đối mặt với nguy cơ mất trắng khoản nợ khổng lồ mà còn mất đi công cụ duy trì ảnh hưởng đối với nền kinh tế Venezuela.

Thỏa thuận này còn giáng đòn mạnh vào nỗ lực quốc tế hóa đồng nhân dân tệ của Trung Quốc thông qua cơ chế "Petroyuan". Trước đây, một số nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đã sử dụng nhân dân tệ để mua dầu từ Venezuela nhằm né tránh các lệnh trừng phạt từ Mỹ. Khi dòng chảy dầu mỏ quay trở lại các kênh thương mại do Mỹ kiểm soát và thanh toán bằng đồng USD, không gian giao dịch bằng nhân dân tệ tại Mỹ Latinh sẽ bị thu hẹp đáng kể. Các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc cũng đối mặt rủi ro thiếu hụt nguồn nguyên liệu giá rẻ, buộc phải tìm nguồn cung thay thế đắt đỏ hơn.

Nhìn rộng hơn, chính sách năng lượng của chính quyền Donald Trump đang thể hiện cách tiếp cận mang đậm tinh thần của Thuyết Monroe hiện đại. Tây Bán cầu phải là khu vực Mỹ duy trì ưu thế chiến lược tuyệt đối, đồng thời hạn chế tối đa khả năng các cường quốc đối thủ thiết lập các chỗ đứng kinh tế hay an ninh vững chắc. Việc chuyển giao các dự án dầu khí lớn tại Venezuela về tay doanh nghiệp Mỹ không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà là một phần trong chiến lược rộng lớn nhằm củng cố sự thống trị của Washington ở châu Mỹ, đẩy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga, đồng thời đưa nguồn tài nguyên dầu mỏ lớn nhất thế giới trở lại quỹ đạo kiểm soát của nước Mỹ.

Washington đang xây dựng lộ trình tái cơ cấu năng lượng của Venezuela làm tiền đề cho sự ổn định lâu dài. Thay vì vội vã thúc đẩy bầu cử trong bối cảnh kinh tế suy kiệt, Mỹ ưu tiên khôi phục hoạt động khai thác, thu hút dòng vốn tư nhân và tạo dựng công ăn việc làm để tạo ra một tiến trình chuyển đổi bền vững hơn. Nếu kế hoạch này thành công, diện mạo của ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela sẽ thay đổi sâu sắc, chuyển dịch hoàn toàn từ tầm ảnh hưởng của các đối tác Nga và Trung Quốc sang một mô hình do dòng vốn, công nghệ và thị trường Mỹ dẫn dắt.