Cục diện quân sự thế giới đang trải qua một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt, nơi những vũ khí truyền thống đắt đỏ dần phải nhường bớt không gian cho sự trỗi dậy của công nghệ tự hành. Trong bối cảnh các cuộc xung đột hiện đại từ Đông Âu đến Trung Đông liên tục chứng minh sức mạnh của những thiết bị bay không người lái giá rẻ nhưng mang lại hiệu quả chiến thuật cực cao, quân đội Mỹ đang âm thầm chuẩn bị cho một cuộc cách mạng quân sự toàn diện. Trọng tâm của kế hoạch này là việc xây dựng một lực lượng chiến đấu mà giới phân tích gọi là "Đội quân bóng ma", bao gồm hàng nghìn phương tiện không người lái hoạt động trên mọi môi trường từ trên không, trên mặt nước cho đến dưới lòng đại dương.
Sự xuất hiện của khái niệm này gắn liền với chương trình "Replicator" do Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ Kathleen Hicks công bố gần đây. Đây không đơn thuần là một dự án nâng cấp vũ khí thông thường, mà là một bước chuyển đổi tư duy chiến lược mang tính sống còn của Lầu Năm Góc. Mục tiêu tối thượng của Replicator là triển khai hàng nghìn hệ thống tự hành, có chi phí thấp, thông minh và có thể chấp nhận tổn thất trong chiến đấu trong khoảng thời gian cực kỳ ngắn từ 18 đến 24 tháng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một số ít các khí tài siêu đắt đỏ và mất hàng thập kỷ để chế tạo như tàu sân bay hay tiêm kích tàng hình thế hệ mới, quân đội Mỹ đang hướng tới việc tạo ra một làn sóng thiết bị không người lái khổng lồ để áp đảo đối phương bằng số lượng và sự linh hoạt vượt trội.
Động lực chính thúc đẩy Mỹ đẩy nhanh chiến lược này xuất phát từ những thách thức an ninh ngày càng gia tăng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đặc biệt là sự trỗi dậy mạnh mẽ về mặt quân sự của Trung Quốc. Với việc Bắc Kinh sở hữu năng lực chống tiếp cận và chống xâm nhập khu vực cực kỳ mạnh mẽ, các khí tài truyền thống của Mỹ như tàu sân bay hay các căn cứ quân sự lớn trong khu vực luôn nằm trong tầm ngắm của các loại tên lửa diệt hạm và tên lửa hành trình tiên tiến. Bằng cách tung ra một "Đội quân bóng ma" gồm hàng nghìn drone và xuồng tự hành, Mỹ kỳ vọng sẽ phá vỡ thế độc tôn phòng thủ này. Lực lượng không người lái đông đảo sẽ làm nhiễu loạn hệ thống radar của đối phương, tiêu hao kho đạn dược phòng thủ đắt đỏ và tạo điều kiện cho các lực lượng chủ lực của Mỹ tiếp cận mục tiêu một cách an toàn hơn.
Về mặt kỹ thuật, đội quân không người lái này không chỉ đơn thuần là những chiếc máy bay không người lái bốn cánh quạt thông thường được cải tiến. Đó là một mạng lưới đa miền phức hợp bao gồm các thiết bị bay không người lái có khả năng trinh sát và tấn công tự sát, các xuồng không người lái tốc độ cao có thể mang theo chất nổ để vô hiệu hóa tàu chiến đối phương, và các phương tiện lặn không người lái âm thầm hoạt động dưới lòng biển để rà quét mìn hoặc bám đuôi tàu ngầm. Điểm cốt lõi giúp các thiết bị này trở nên nguy hiểm là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo và công nghệ bầy đàn. Nhờ trí tuệ nhân tạo, hàng trăm drone có thể tự động giao tiếp, chia sẻ dữ liệu mục tiêu và phối hợp tấn công mà không cần đến sự điều khiển trực tiếp của con người cho từng thiết bị, tạo ra một áp lực cực lớn cho bất kỳ hệ thống phòng thủ nào.
Bài học từ các cuộc xung đột thực tế gần đây chính là minh chứng rõ nét nhất củng cố quyết tâm của Lầu Năm Góc. Việc các xuồng không người lái giá rẻ có thể đẩy lui những hạm đội hải quân lớn, hay việc sử dụng hàng vạn drone góc nhìn thứ nhất để vô hiệu hóa các xe tăng bọc thép hiện đại đã thay đổi hoàn toàn tư duy của các nhà hoạch định chiến tranh Mỹ. Họ nhận ra rằng trong kỷ nguyên số, số lượng đôi khi cũng tạo nên chất lượng. Sự kết hợp giữa công nghệ cao và khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí thấp chính là chìa khóa để giành chiến thắng trong các cuộc xung đột tiêu hao kéo dài, nơi bên nào cạn kiệt tài nguyên trước sẽ là bên thất bại.
Tuy nhiên, việc hiện thực hóa tầm nhìn về một lực lượng không người lái khổng lồ không hề là một con đường bằng phẳng. Ngành công nghiệp quốc phòng truyền thống của Mỹ hiện đang được tối ưu hóa để sản xuất những dự án đắt đỏ, tinh vi và kéo dài nhiều năm, chứ không sẵn sàng cho việc sản xuất hàng loạt hàng nghìn thiết bị giá rẻ với tốc độ cực nhanh. Để giải quyết nút thắt này, Bộ Quốc phòng Mỹ đang phải thay đổi cách thức tiếp cận, tăng cường hợp tác với các tập đoàn công nghệ thương mại và các công ty khởi nghiệp công nghệ cao. Sự kết hợp giữa sự linh hoạt trong phát triển phần mềm của khối dân sự và kinh nghiệm chế tạo khí tài của khối quân sự được coi là giải pháp duy nhất để đưa chương trình này về đích đúng hạn.
Sự trỗi dậy của chiến tranh tự hành cũng đặt ra nhiều câu hỏi lớn về mặt đạo đức và luật pháp quốc tế. Việc giao quyền quyết định sự sống và cái chết cho các thuật toán luôn là một chủ đề gây tranh cãi gay gắt trong giới chuyên gia quân sự và các nhà hoạt động nhân quyền. Mặc dù giới chức quân sự luôn khẳng định rằng con người vẫn sẽ là yếu tố kiểm soát cuối cùng trong chuỗi quyết định tấn công, nhưng tốc độ chóng mặt của chiến tranh bầy đàn có thể sẽ buộc các hệ thống máy tính phải tự đưa ra quyết định để sinh tồn trước khi con người kịp can thiệp. Hơn thế nữa, khi các cường quốc đối thủ cũng đang ráo riết phát triển các công nghệ không người lái tương tự, thế giới có nguy cơ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang tự động hóa đầy biến động và khó kiểm soát.
Trong tương lai không xa, các trận chiến có thể sẽ không còn là cuộc đọ sức trực diện giữa những người lính trên chiến hào, mà là sự đối đầu không tiếng động giữa các thuật toán và những cỗ máy tự hành. "Đội quân bóng ma" của Mỹ đang dần bước ra khỏi các phòng thí nghiệm và chuẩn bị tràn vào các mặt trận thực tế, mang theo sứ mệnh định hình lại trật tự quân sự toàn cầu. Quốc gia nào làm chủ được công nghệ này trước không chỉ giành được lợi thế chiến thuật vượt trội mà còn nắm giữ chìa khóa quyết định cán cân quyền lực quân sự trong nhiều thập kỷ tới.