Một quyết định hành chính mang tính bước ngoặt vừa được Nhà Trắng công bố, đánh dấu một trong những chiến dịch trục xuất di cư quy mô lớn nhất dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump. Theo các nguồn tin chính thức từ Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đã nhận được chỉ thị trực tiếp từ Tổng thống Trump để khởi động một kế hoạch trục xuất gần 350.000 công dân Haiti đang sinh sống bất hợp pháp hoặc có tình trạng pháp lý không ổn định trên lãnh thổ Hoa Kỳ. Động thái này ngay lập tức gây ra một làn sóng phản ứng dữ dội từ các nhóm bảo vệ nhân quyền và đặc biệt nhắm thẳng vào các nghị sĩ có quan điểm ủng hộ nhập cư mở, trong đó nổi bật là Dân biểu Ilhan Omar, người được xem là biểu tượng của làn sóng di cư mới tại Quốc hội Mỹ.
Trong một tuyên bố ngắn gọn nhưng đầy sức nặng từ Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump khẳng định rằng việc thực thi luật di trú một cách nghiêm ngặt là nền tảng cho an ninh quốc gia và sự ổn định kinh tế của nước Mỹ. “Chúng ta sẽ không còn là nơi trú ẩn cho những ai vi phạm luật pháp của chúng ta,” Tổng thống Trump nói. “Haiti không phải là điểm đến cuối cùng. Kế hoạch này sẽ được mở rộng sang các quốc gia khác, và Somalia sẽ là cái tên tiếp theo trong danh sách.” Câu nói này được cho là một đòn giáng mạnh vào các chính sách mà Dân biểu Ilhan Omar, người gốc Somalia, đã nhiều lần bảo vệ tại Hạ viện.
Ilhan Omar, một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất trong phe tiến bộ tại Washington, từ lâu đã là một trong những nhân vật bị chính quyền Trump chỉ trích gay gắt vì lập trường nhập cư cởi mở. Bà đặc biệt ủng hộ việc bảo vệ những người tị nạn và di cư đến từ các quốc gia châu Phi, bao gồm Somalia và Haiti. Tuy nhiên, hung tin từ Nhà Trắng cho thấy các nỗ lực vận động hành lang của bà và các đồng minh dường như đã thất bại trước một chiến dịch trấn áp di cư toàn diện. ICE được cho là đã chuẩn bị sẵn các đội tác chiến đặc biệt, phối hợp với các bang có tỷ lệ di cư cao như Florida, Massachusetts và Minnesota – nơi có cộng đồng người Somalia và Haiti lớn nhất nước Mỹ.
Chiến dịch trục xuất 350.000 người Haiti không phải là một quyết định nóng vội. Theo các tài liệu rò rỉ từ bộ phận nội bộ của Bộ An ninh Nội địa, kế hoạch này đã được lên chi tiết từ nhiều tháng trước, với mục tiêu ưu tiên là những người có lịch sử phạm tội hình sự, sau đó mới đến những trường hợp vi phạm thị thực hoặc đang trong diện bảo vệ tạm thời (TPS) nhưng bị hủy bỏ. Chế độ TPS dành cho người Haiti, vốn được gia hạn dưới thời chính quyền tiền nhiệm, đã bị chính quyền Trump tuyên bố chấm dứt từ năm ngoái, và lệnh trục xuất hiện tại chính là bước cuối cùng để thực thi phán quyết đó. Hàng ngàn gia đình Haiti tại các thành phố như Miami, New York và Boston đang sống trong cảnh lo âu tột độ, khi nhiều người trong số họ đã có mặt tại Mỹ hơn một thập kỷ, có con cái sinh ra là công dân Mỹ, nhưng giờ đây đối diện với viễn cảnh bị xé tan tổ ấm.
Nhưng điểm gây chấn động nhất trong tuyên bố của Tổng thống Trump chính là việc đích thân nhắc đến Somalia như một điểm đến tiếp theo. Đây được xem là một thông điệp trực tiếp gửi đến Dân biểu Ilhan Omar. Trong nhiều năm, bà Omar đã sử dụng diễn đàn Quốc hội để kêu gọi chính quyền liên bang nới lỏng các hạn chế đối với người tị nạn Somalia, với lý do tình hình bất ổn và xung đột tại quê nhà. Tuy nhiên, chính quyền Trump lập luận rằng nhiều khu vực tại Somalia hiện nay đã có những cải thiện nhất định về an ninh, đồng thời cáo buộc một số phần tử trong cộng đồng di cư Somalia có liên hệ với các tổ chức cực đoan. ICE được cho là đang xây dựng danh sách hơn 100.000 người Somalia thuộc diện có thể bị trục xuất, bao gồm cả những người từng được cấp quy chế tị nạn nhưng sau đó bị phát hiện có hành vi gian dối trong hồ sơ.
Phản ứng từ phe Dân chủ tại Washington là vô cùng gay gắt. Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện, Hakeem Jeffries, đã lên án kế hoạch này là “vô nhân đạo và vi hiến”, gọi đó là một cuộc thanh trừng sắc tộc dưới vỏ bọc thực thi pháp luật. Tuy nhiên, với đa số ủng hộ tại Thượng viện và Hạ viện, cùng với một Tòa án Tối cao có xu hướng bảo thủ, chính quyền Trump dường như có đủ cơ sở pháp lý để tiến hành chiến dịch mà không gặp quá nhiều trở ngại về mặt thể chế. Ilhan Omar, trong một bài phát biểu đầy cảm xúc trên sàn Hạ viện, đã gọi Tổng thống Trump là “kẻ bài ngoại” và cảnh báo rằng việc trục xuất người Somalia sẽ là một “vết nhơ không thể xóa nhòa trong lịch sử nước Mỹ”. Bà kêu gọi các thống đốc bang và thị trưởng thành phố không hợp tác với lệnh trục xuất, dù điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm ngân sách liên bang.
Đối với cộng đồng Haiti, tình cảnh càng bi đát hơn. Hòn đảo vùng Caribe này đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng an ninh và nhân đạo trầm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, với các băng đảng vũ trang kiểm soát phần lớn thủ đô Port-au-Prince. Buộc hàng trăm ngàn người phải quay trở lại một vùng đất hỗn loạn như vậy bị các tổ chức Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Phi lên án là vi phạm nghiêm trọng luật nhân quyền quốc tế. Tuy nhiên, Tổng thống Trump và các cố vấn hàng đầu của ông cho rằng trách nhiệm chính thuộc về chính phủ Haiti và các lực lượng an ninh quốc tế, và Mỹ không thể tiếp tục gánh vác một cuộc khủng hoảng di cư vô thời hạn.
Trong khi đó, ICE đã bắt đầu các cuộc truy quét trên diện rộng tại các khu phố tập trung đông người Haiti ở thành phố New York, đặc biệt là tại khu vực Flatbush, Brooklyn. Người dân địa phương kể lại cảnh tượng các xe tải đen của ICE bao vây các khu chung cư, yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân của bất kỳ ai có dấu hiệu gốc Haiti hay Somalia. Làn sóng hoảng loạn lan nhanh khiến nhiều gia đình không dám ra đường, trẻ em nghỉ học hàng loạt. Các tổ chức phi chính phủ địa phương đang kêu gọi hỗ trợ tư vấn pháp lý khẩn cấp, nhưng luật sư di trú cho biết cơ hội thắng kiện là rất nhỏ, bởi lệnh hành pháp của Tổng thống Trump đã được soạn thảo rất chặt chẽ, gần như không có kẽ hở để kháng cáo.
Tổng thống Trump cũng không quên cảnh báo các thành phố và bang có chính sách “thành phố tị nạn” rằng ngân sách liên bang sẽ bị cắt hoàn toàn nếu họ can thiệp hoặc cản trở các hoạt động của ICE. Điều này đặt các thống đốc như Gavin Newsom của California hay Maura Healey của Massachusetts vào thế khó, bởi họ vừa muốn bảo vệ cộng đồng di cư, vừa không muốn mất đi hàng tỷ đô la tài trợ từ Washington. Sự căng thẳng giữa chính quyền liên bang và chính quyền tiểu bang vì thế càng leo thang lên một đỉnh điểm mới.
Ilhan Omar hiện đang phải đối mặt với áp lực cực lớn từ cả phía cử tri bảo thủ lẫn những người theo chủ nghĩa tự do cấp tiến. Nhóm bảo thủ chỉ trích bà là nguyên nhân khiến chính sách di trú trở nên lỏng lẻo, trong khi nhóm cấp tiến lại cho rằng bà đã làm chưa đủ mạnh mẽ để ngăn chặn đòn trừng phạt từ Nhà Trắng. Trong bối cảnh đó, có thông tin cho rằng bà đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đồng minh quốc tế, bao gồm các nghị sĩ châu Âu và các tổ chức nhân quyền toàn cầu, để gây sức ép buộc chính quyền Trump phải xem xét lại quyết định. Tuy nhiên, trong bối cảnh nước Mỹ đang tự tin với sức mạnh kinh tế và quân sự, những tiếng nói từ bên ngoài khó lòng làm lung lay một Tổng thống vốn đã nổi tiếng với quyết tâm sắt đá trong vấn đề di cư.
Khi những chiếc máy bay thuê bao đầu tiên chở người Haiti rời khỏi căn cứ không quân ở Texas, cả cộng đồng di cư và những người ủng hộ họ đều phải đối mặt với một thực tế mới khắc nghiệt: cuộc chiến bảo vệ giấc mơ Mỹ đã bước vào giai đoạn cam go nhất. Với Somalia trong tầm ngắm và Ilhan Omar là tâm điểm của làn sóng chỉ trích, nhiều người lo ngại đây mới chỉ là khởi đầu của một kỷ nguyên bài nhập cư chưa từng có trong lịch sử hiện đại của Hoa Kỳ. Các cuộc biểu tình đã nổ ra trước Tòa thị chính ở Minneapolis, nơi bà Omar đại diện, với những khẩu hiệu đòi công lý nhưng khó có thể ngăn được dòng chảy chính sách đang được cuốn theo hướng cứng rắn hơn từ Nhà Trắng.