Chiến trường Ukraine trong những tháng gần đây đang chứng kiến một thực tế khốc liệt khi nhịp độ xung kích của quân đội Nga liên tục gia tăng tại các mặt trận phía Đông. Tuy nhiên, đằng sau những báo cáo về việc kiểm soát thêm các khu dân cư hay các điểm cao chiến lược là một cái giá cực kỳ đắt đỏ về mặt nhân mạng và trang thiết bị quân sự. Giới phân tích quân sự quốc tế bắt đầu đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của chiến lược đổi người lấy đất mà Điện Kremlin đang áp dụng, khi cuộc chiến tiêu hao đang âm thầm bào mòn những nguồn lực cốt lõi của Moscow với tốc độ nhanh hơn dự tính.
Kể từ sau khi kiểm soát được các trung tâm phòng ngự kiên cố của Ukraine ở khu vực Donbas, quân đội Nga đã thay đổi đáng kể phương thức tiếp cận chiến trường. Thay vì các mũi đột kích bọc thép quy mô lớn vốn dễ làm mồi cho vũ khí chống tăng hiện đại của đối phương, Moscow chuyển sang áp dụng chiến thuật tấn công từng nhóm bộ binh nhỏ phối hợp với hỏa lực pháo binh hạng nặng và bom lượn dẫn đường cực mạnh. Phương pháp này giúp lực lượng Nga gặm nhấm dần các phòng tuyến của Ukraine, buộc đối phương phải từng bước rút lui để bảo toàn lực lượng. Tuy nhiên, tốc độ tiến quân chậm chạp này đồng nghĩa với việc các binh sĩ Nga phải liên tục phơi mình trước hỏa lực phòng thủ cực kỳ chính xác của Ukraine, đặc biệt là từ các loại máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất đang ngày càng trở nên phổ biến và nguy hiểm.
Các số liệu thống kê từ các cơ quan tình báo phương Tây chỉ ra rằng, số lượng thương vong của phía Nga đã chạm mức kỷ lục trong giai đoạn chiến dịch tấn công mùa hè và mùa thu vừa qua. Trung bình mỗi ngày, hàng ngàn binh sĩ Nga bị loại khỏi vòng chiến đấu tại các điểm nóng như Pokrovsk, Kurakhove hay Kupyansk. Mặc dù sở hữu ưu thế vượt trội về mặt dân số so với Ukraine, việc duy trì một tỷ lệ hao hụt nhân sự khổng lồ như vậy trong thời gian dài đang tạo ra áp lực cực lớn lên hệ thống tuyển quân của Nga. Điện Kremlin hiện đang nỗ lực tránh một làn sóng động viên quân sự bắt buộc thứ hai do lo ngại những bất ổn về mặt chính trị và xã hội trong nước. Thay vào đó, họ phải tăng mức tiền thưởng nhập ngũ lên mức chưa từng có để thu hút những người lính hợp đồng tự nguyện, đồng thời tận dụng tối đa nguồn nhân lực từ các trại giam và tuyển dụng cả lao động nước ngoài từ các quốc gia nghèo hơn.
Sự tiêu hao không chỉ dừng lại ở yếu tố con người mà còn đang gặm nhấm sâu sắc kho tàng vũ khí trang bị của Nga. Dù các nhà máy quốc phòng Nga đã chuyển sang chế độ vận hành thời chiến với công suất tối đa, phần lớn sản lượng hiện nay vẫn là nâng cấp và sửa chữa các phương tiện chiến đấu cũ kỹ từ thời Liên Xô được lấy ra từ các kho dự trữ chiến lược. Các nhà phân tích độc lập ước tính rằng, với tốc độ tổn thất xe tăng và xe thiết bị bọc chở quân như hiện tại, các kho dự trữ từ thời Chiến tranh Lạnh của Nga có thể sẽ cạn kiệt trong vòng hai đến ba năm tới. Khi đó, năng lực sản xuất mới của ngành công nghiệp quốc phòng Nga khó lòng bù đắp nổi khoảng trống khổng lồ trên chiến trường, buộc Moscow phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt về mặt trang bị kỹ thuật.
Ở phía bên kia chiến tuyến, quân đội Ukraine đang thực hiện một chiến lược phòng ngự chủ động có tính toán kỹ lưỡng. Thay vì cố thủ bằng mọi giá tại các vị trí không còn nhiều giá trị chiến thuật, Kiev sẵn sàng nhượng bộ không gian địa lý để đổi lấy thời gian và gây tổn thất tối đa cho lực lượng tấn công. Mục tiêu tối thượng của bộ chỉ huy Ukraine không phải là giữ vững từng mét đất bằng mọi giá, mà là bào mòn sinh lực và phương tiện của Nga đến mức tối đa trước khi rút lui về các phòng tuyến mới kiên cố hơn đã được chuẩn bị sẵn ở phía sau. Lối đánh này tận dụng triệt để các rào cản tự nhiên và công sự bê tông, biến mỗi thị trấn nhỏ thành một phễu hút tiêu hao sinh lực đối phương một cách có hệ thống.
Mặc dù vậy, chiến lược phòng ngự tiêu hao của Ukraine cũng không phải là không có điểm yếu. Bản thân Kiev cũng đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng và sự mệt mỏi của lực lượng chiến đấu sau hơn hai năm xung đột liên tục với cường độ cao. Sự chậm trễ và không nhất quán trong việc cung cấp viện trợ quân sự từ các đồng minh phương Tây cũng là một yếu tố khiến Ukraine gặp nhiều khó khăn trong việc thiết lập các vùng đệm an toàn. Dẫu vậy, sự chênh lệch về hiệu suất tổn thất giữa bên tấn công và bên phòng ngự vẫn là một bài toán hóc búa đối với các nhà hoạch định chiến lược tại Moscow, khi họ buộc phải liên tục đổ thêm nguồn lực vào những mục tiêu có diện tích nhỏ hẹp.
Nhìn rộng ra toàn cảnh cuộc xung đột, cuộc chiến hiện tại đã biến thành một cuộc chạy đua marathon về mặt kinh tế và hậu cần giữa một bên là nước Nga với nền kinh tế thời chiến tự lực, và một bên là Ukraine được hậu thuẫn bởi khối liên minh phương Tây giàu mạnh hơn về mặt tài chính nhưng lại thiếu sự đồng thuận tuyệt đối. Dù Nga đã thể hiện khả năng thích ứng đáng kinh ngạc trước các lệnh trừng phạt quốc tế, nhưng việc dồn quá nhiều nguồn lực quốc gia vào ngân sách quốc phòng đang bóp nghẹt các ngành kinh tế dân sự khác, gây ra tình trạng lạm phát phi mã và thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong nước. Sự bào mòn thầm lặng này có thể không dẫn đến một sự sụp đổ ngay lập tức, nhưng nó đang tước đi cơ hội phát triển và hiện đại hóa dài hạn của nước Nga.
Tốc độ tiến quân của Nga dù đang thu hút sự chú ý lớn của dư luận quốc tế, nhưng bản chất của những thắng lợi địa lý này vẫn mang tính cục bộ và chưa tạo ra được những bước đột phá chiến dịch mang tính quyết định để kết thúc cuộc chiến theo các điều kiện của Moscow. Khi mùa đông khắc nghiệt đang đến gần, việc duy trì cường độ tấn công cao trong điều kiện thời tiết bất lợi sẽ càng đẩy mức độ tổn thất của Nga lên cao hơn. Khả năng chịu đựng của xã hội và nền kinh tế Nga trước áp lực tiêu hao khổng lồ này sẽ là yếu tố quyết định liệu chiến thuật đánh đổi hiện tại của Điện Kremlin có thể mang lại một thắng lợi trọn vẹn, hay sẽ biến thành một vũng lầy kéo dài không lối thoát làm suy yếu vị thế quốc gia trên trường quốc tế.