Mối quan hệ đồng minh chiến lược lâu đời và sâu sắc giữa Mỹ và Canada đang phải đối mặt với một trong những thử thách nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại. Chỉ vài giờ trước khi bước vào một thời hạn chót mang tính quyết định đối với các thỏa thuận kinh tế song phương, chính phủ Canada đã bất ngờ đưa ra quyết định đình chỉ toàn bộ các cuộc đàm phán thương mại với Washington.
Quyết định cứng rắn và đầy bất ngờ này được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ, dưới sự dẫn dắt của các chính sách bảo hộ quyết liệt từ phía Donald Trump, đang chuẩn bị áp đặt một làn sóng thuế quan mới lên hàng hóa nhập khẩu từ quốc gia láng giềng phương Bắc. Sự rạn nứt đột ngột này không chỉ đe dọa sự ổn định kinh tế của khu vực Bắc Mỹ mà còn dấy lên những lo ngại sâu sắc về một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện có thể kéo theo những hệ lụy địa chính trị khó lường trên phạm vi toàn cầu.
Phát biểu trước truyền thông về cuộc khủng hoảng đang liên tục leo thang, Thủ hiến bang British Columbia, ông David Eby, đã bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về những tác động tiêu cực mà các biện pháp áp thuế từ Mỹ có thể gây ra cho nền kinh tế địa phương nói riêng và toàn liên bang Canada nói chung. Theo ông Eby, việc Washington liên tục sử dụng công cụ thuế quan như một vũ khí kinh tế để gây áp lực đã đẩy Canada vào thế không thể không phản kháng nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia. Đồng tình với quan điểm cứng rắn này, Thủ tướng Mark Carney cũng đã đưa ra lời tuyên bố đầy mạnh mẽ, khẳng định Ottawa sẵn sàng đáp trả bằng các biện pháp áp thuế tương đương, theo nguyên tắc "đồng đô-la đổi đồng đô-la" đối với tất cả các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ. Sự kiên quyết của ông Carney cho thấy Canada sẽ không chấp nhận nhượng bộ trước những yêu sách đơn phương từ phía người láng giềng phương Nam, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc hai bên phải bước vào một cuộc đối đầu kinh tế trực diện đầy rủi ro và tổn thất.
Căng thẳng thương mại giữa hai quốc gia Bắc Mỹ không chỉ đơn thuần là một cuộc tranh chấp về mặt kinh tế hay thuế quan, mà còn phản ánh một xu thế chuyển dịch địa chính trị lớn hơn và đáng lo ngại hơn rất nhiều trên trường quốc tế. Nhiều chuyên gia phân tích toàn cầu, bao gồm cả nhà kinh tế học nổi tiếng Jeffrey Sachs, đã đưa ra những cảnh báo vô cùng nghiêm trọng về viễn cảnh này. Ông Sachs từng nhận định rằng các chính sách đối ngoại và kinh tế mang tính cô lập, hung hăng của Donald Trump có thể đẩy thế giới vào những cuộc xung đột không lối thoát, thậm chí là nguy cơ bùng nổ Thế chiến thứ ba. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ quyết định gây hấn thương mại với chính đồng minh thân cận nhất của mình là Canada được xem là một minh chứng rõ nét cho thấy cách tiếp cận mang tính đối đầu toàn diện này. Những lời cảnh báo của ông Sachs về việc các chính sách cực đoan có thể dẫn đến sự tự hủy hoại đang dần trở nên thực tế hơn bao giờ hết khi các kênh đối thoại ngoại giao bị đóng lại và thay thế bằng các tối hậu thư kinh tế gay gắt.
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự bế tắc hiện tại xuất phát từ việc Mỹ chuẩn bị áp đặt các mức thuế mới đánh vào nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada vào thị trường Mỹ. Đối với Canada, Mỹ không chỉ là một quốc gia láng giềng mà còn là thị trường xuất khẩu lớn nhất và quan trọng nhất, chiếm một tỷ trọng khổng lồ trong cơ cấu phát triển kinh tế quốc gia. Ngược lại, nền kinh tế Mỹ cũng phụ thuộc rất lớn vào các nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên, năng lượng, lâm sản và linh kiện sản xuất công nghiệp chất lượng cao từ phía Canada. Việc áp đặt các biện pháp thuế quan mới chắc chắn sẽ làm đứt gãy chuỗi cung ứng tích hợp sâu rộng đã được tối ưu hóa trong nhiều thập kỷ qua dưới các hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ. Các doanh nghiệp tại cả hai quốc gia sẽ phải đối mặt với tình trạng chi phí sản xuất tăng vọt, trong khi người tiêu dùng phải gánh chịu hậu quả trực tiếp từ lạm phát và giá cả hàng hóa leo thang hằng ngày. Những lĩnh vực nhạy cảm như sản xuất ô tô, nông nghiệp và năng lượng sẽ là những nơi đầu tiên hứng chịu cú sốc từ cuộc chiến thuế quan này.
Sự đình chỉ đàm phán đột ngột từ phía Canada ngay trước giờ G cho thấy nước này đã chuẩn bị sẵn sàng cho kịch bản xấu nhất xảy ra. Giới phân tích nhận định rằng động thái của Ottawa không chỉ đơn thuần là một chiến thuật đàm phán nhằm trì hoãn thời gian, mà là một thông điệp chính trị rõ ràng và dứt khoát gửi tới Washington rằng Canada sẽ không chấp nhận bị bắt nạt hay ép buộc trên bàn đàm phán. Tuy nhiên, rủi ro đối với Canada là vô cùng lớn khi quy mô kinh tế của họ nhỏ hơn Mỹ rất nhiều và mức độ phụ thuộc thương mại một chiều là vô cùng rõ rệt. Một cuộc chiến thương mại kéo dài có thể đẩy nền kinh tế Canada vào trạng thái suy thoái nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến công ăn việc làm và đời sống an sinh xã hội của hàng triệu người dân. Dù vậy, việc chấp nhận các điều khoản bất lợi từ phía Mỹ cũng sẽ để lại những tiền lệ cực kỳ nguy hiểm cho vị thế tự chủ và chủ quyền kinh tế của Canada trên trường quốc tế trong tương lai.
Nhìn rộng ra bức tranh toàn cảnh, cuộc đối đầu giữa Mỹ và Canada đang gửi đi những tín hiệu vô cùng tiêu cực đến các thị trường tài chính quốc tế vốn đang rất nhạy cảm. Sự bất ổn tại khu vực Bắc Mỹ có thể kích hoạt làn sóng bảo hộ thương mại lan rộng sang nhiều khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là châu Âu và châu Á, nơi các quốc gia cũng đang lo ngại về những chính sách thuế quan tương tự từ chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump. Khi các cường quốc kinh tế hàng đầu quay lưng lại với chủ nghĩa đa phương và hệ thống tự do thương mại toàn cầu, cấu trúc kinh tế thế giới vốn đã tổn thương sâu sắc sau đại dịch và các cuộc xung đột địa chính trị kéo dài sẽ càng trở nên mong manh và dễ sụp đổ hơn. Những lời cảnh báo của Jeffrey Sachs về một tương lai bất ổn, nơi các quyết định đơn phương thiếu cân nhắc có thể châm ngòi cho những cuộc khủng hoảng toàn cầu toàn diện, đang đè nặng lên tâm trí của các nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới. Cuộc khủng hoảng thương mại Mỹ - Canada hiện tại chính là một phép thử lớn cho thấy liệu ngoại giao và sự thấu hiểu lẫn nhau có thể chiến thắng chủ nghĩa dân túy kinh tế, hay thế giới sẽ phải chứng kiến một kỷ nguyên mới của sự chia rẽ, cô lập và đối đầu không khoan nhượng giữa các quốc gia.