Bốn năm kể từ ngày quân đội Nga tràn qua biên giới, giai đoạn hiện tại của cuộc xung đột ở Ukraine đã chứng kiến một sự biến đổi sâu sắc, đảo ngược cục diện chiến trường mà Điện Kremlin từng tin rằng sẽ chóng vánh kết thúc trong vòng vài ngày. Những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) của Ukraine đã vươn xa vào sâu trong lãnh thổ Nga, giáng đòn chí mạng vào các cơ sở hạ tầng quan trọng, bao gồm cả nhà máy lọc dầu lớn nhất của Moscow, một biểu tượng cho nỗ lực duy trì đà tiến công của Nga nay lại đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Sự kết hợp giữa năng lực tác chiến bằng drone ngày càng vượt trội, tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng trong quân đội Nga, áp lực kinh tế ngày càng tăng và những trục trặc trong chuỗi cung ứng, hậu cần đã cùng nhau làm chậm lại đáng kể các chiến dịch tấn công của Điện Kremlin. Câu hỏi đặt ra là, liệu Nga có đang dần mất đi quyền kiểm soát cuộc chiến mà họ đã khởi xướng với sự tự tin tuyệt đối hay không?
Trên chiến trường, dấu ấn của chiến tranh đã thay đổi một cách ngoạn mục. Nếu như giai đoạn đầu, Nga có thể giành được những lãnh thổ nhất định, thì bức tranh năm 2026 lại cho thấy sự sụp đổ đáng kinh ngạc của những thành quả đó. Các báo cáo và phân tích quân sự, dựa trên những dữ liệu được thu thập tỉ mỉ, chỉ ra rằng khả năng phát sinh những bước tiến lãnh thổ đáng kể của quân đội Nga trong năm nay đang ngày càng mong manh. Điều này không chỉ xuất phát từ sự kháng cự kiên cường của binh lính Ukraine mà còn là kết quả của một chiến lược tác chiến phi đối xứng, mà mũi nhọn là việc đẩy mạnh sản xuất và sử dụng máy bay không người lái.
Ngành công nghiệp quốc phòng của Ukraine, vốn phải đối mặt với muôn vàn khó khăn do chiến tranh tàn phá, đã có những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc trong lĩnh vực sản xuất drone. Số liệu ước tính cho thấy năng lực sản xuất hàng năm của Ukraine có thể lên tới 8 triệu chiếc drone, một con số khổng lồ, vượt xa khả năng của nhiều cường quốc quân sự. Sự gia tăng về số lượng này đi đôi với sự cải tiến về chất lượng và khả năng tác chiến. Các loại drone này không chỉ là những thiết bị trinh sát đơn thuần mà còn được trang bị vũ khí, có khả năng tấn công chính xác vào các mục tiêu quân sự, kho vũ khí, và thậm chí là các cơ sở năng lượng then chốt của Nga. Việc Ukraine tập trung nguồn lực để sản xuất số lượng lớn các phương tiện bay không người lái này đã tạo ra một lợi thế chiến lược quan trọng, cho phép họ duy trì sức ép liên tục lên đối phương mà không gây tổn thất quá lớn về nhân mạng.
Trong khi Ukraine đẩy mạnh sản xuất drone, các cuộc tấn công nhằm vào hành lang hậu cần ở Crimea càng cho thấy rõ sự thay đổi trong tư duy chiến lược của Kyiv. Crimea, với vai trò là căn cứ và tuyến đường tiếp tế huyết mạch cho các lực lượng Nga ở miền Nam Ukraine, đã trở thành mục tiêu hàng đầu của các đợt tấn công bằng drone. Bằng cách nhắm vào các tuyến đường sắt, kho nhiên liệu, và các trung tâm trung chuyển, Ukraine đang nỗ lực cắt đứt nguồn cung cấp, làm suy yếu khả năng duy trì hoạt động của quân đội Nga tại các mặt trận. Những cuộc tấn công này không chỉ làm gián đoạn các hoạt động quân sự mà còn gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể cho Nga, buộc họ phải phân bổ nguồn lực để bảo vệ các cơ sở chiến lược và khắc phục hậu quả.
Bên cạnh ưu thế về drone, một yếu tố quan trọng khác đang làm Nga gặp khó khăn là sự thiếu hụt nhân lực ngày càng trầm trọng. Cuộc chiến kéo dài, cộng với những tổn thất nặng nề đã khiến quân đội Nga phải vật lộn để duy trì quân số. Áp lực tuyển quân ngày càng tăng, các biện pháp cưỡng chế ngày càng trở nên gay gắt, nhưng kết quả vẫn không như mong đợi. Việc thiếu hụt quân số ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tấn công, phòng thủ và duy trì hoạt động trên một mặt trận rộng lớn. Các đơn vị quân đội Nga thường xuyên phải hoạt động trong tình trạng thiếu người, dẫn đến sự kiệt quệ về thể chất và tinh thần, làm giảm hiệu quả chiến đấu.
Sự căng thẳng kinh tế cũng là một gót chân Achilles của Nga trong cuộc chiến này. Các lệnh trừng phạt quốc tế, dù Nga đã tìm cách thích ứng, vẫn đang bào mòn nền kinh tế của họ một cách từ từ. Đặc biệt, việc Ukraine nhắm mục tiêu vào các cơ sở lọc dầu lớn nhất của Nga có thể gây ra những tác động sâu rộng. Nếu Ukraine có thể phá hủy hoặc làm gián đoạn hoạt động của 20% công suất lọc dầu của Nga, điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn cung nhiên liệu cho quân đội mà còn tác động đến nền kinh tế dân sự, gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng và đẩy giá cả lên cao. Điều này có thể làm gia tăng bất mãn trong nội bộ nước Nga và gây áp lực lên chính quyền của Tổng thống Putin.
Thêm vào đó, một khía cạnh công nghệ mà Nga đang tỏ ra yếu thế là khả năng đáp ứng các nhu cầu kết nối viễn thông tiên tiến trên chiến trường. Trong khi Elon Musk với hệ thống Starlink của SpaceX đã cung cấp một giải pháp kết nối internet vệ tinh đáng tin cậy và linh hoạt cho Ukraine, dường như Nga vẫn chưa tìm ra được phương án thay thế tương xứng. Sự phụ thuộc vào các hệ thống liên lạc truyền thống, vốn dễ bị phát hiện và tấn công, khiến quân đội Nga gặp bất lợi trong việc phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin tình báo và duy trì liên lạc hiệu quả. Việc thiếu một hệ thống kết nối vệ tinh mạnh mẽ và phủ sóng rộng khắp như Starlink là một thiếu sót đáng kể, có thể ảnh hưởng đến khả năng chỉ huy và kiểm soát của quân đội Nga.
Những phân tích tình hình hiện tại cho thấy rõ ràng rằng, Ukraine không chỉ đơn thuần phòng thủ mà còn đang chủ động xoay chuyển cục diện chiến tranh bằng những chiến thuật sáng tạo và hiệu quả. Sự phát triển vượt bậc của ngành công nghiệp drone, khả năng nhắm mục tiêu chiến lược vào các hành lang hậu cần, sự kiên cường của quân đội Ukraine, và những áp lực kinh tế, nhân sự mà Nga đang gánh chịu, tất cả đều đang góp phần làm lung lay nền tảng mà cuộc chiến của Putin đang dựa vào. Liệu Nga có thể vượt qua những thách thức ngày càng lớn này, hay sẽ tiếp tục lún sâu vào một cuộc xung đột mà họ đang dần đánh mất quyền kiểm soát, là câu hỏi lớn mà thế giới đang dõi theo.