Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tại khu vực Vịnh Ba Tư đã leo thang lên một tầm cao mới, đẩy eo biển Hormuz – một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới – vào tâm điểm của một cuộc khủng hoảng chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Iran-Iraq. Những ngày gần đây, Lầu Năm Góc xác nhận đã tiến hành các đợt không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran tại nhiều điểm nóng ven biển, trong khi Tehran đáp trả bằng một loạt tên lửa đạn đạo tầm ngắn và hàng chục máy bay không người lái tự sát bay về phía các tàu chiến Mỹ đồn trú ở vùng biển quốc tế. Động thái này đã làm dấy lên câu hỏi lớn: Liệu Tổng thống Mỹ Donald Trump, với chiến lược “gây sức ép tối đa” quen thuộc, có buộc phải vượt qua ranh giới đỏ và điều động bộ binh tiến vào lãnh thổ Iran để bảo vệ dòng chảy năng lượng toàn cầu?
Eo biển Hormuz, một dải nước hẹp nối liền Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, chịu trách nhiệm vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng của thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng sẽ gây chấn động đến thị trường năng lượng, đẩy giá dầu lên những mức kỷ lục và làm suy yếu nền kinh tế toàn cầu vốn đã mong manh. Nhận thức được điều này, Iran đã nhiều lần đe dọa phong tỏa eo biển như một con bài mặc cả trong các cuộc đối đầu với Washington. Lần này, Tehran không chỉ dừng lại ở lời nói. Các nguồn tin tình báo phương Tây cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã bố trí thêm nhiều dàn phóng tên lửa chống hạm và thủy lôi dọc theo bờ biển phía nam, đồng thời tăng cường tuần tra bằng các tàu cao tốc và tàu ngầm cỡ nhỏ. Mục tiêu rõ ràng: biến Hormuz thành một “bẫy hỏa lực” bất cứ khi nào Washington quyết định can thiệp quân sự trực tiếp.
Phản ứng của Tổng thống Trump cho đến nay vẫn giữ nguyên lập trường cứng rắn. Trong một tuyên bố từ Phòng Bầu dục, ông khẳng định “không ai được phép chặn đường đi của các tàu thương mại dưới lá cờ Mỹ”. Để củng cố uy lực, Hải quân Mỹ đã điều động thêm một nhóm tác chiến tàu sân bay, bao gồm tàu sân bay USS Dwight D. Eisenhower cùng các tàu khu trục và tàu ngầm tấn công, tiến vào vùng biển phía bắc Ả Rập Xê Út. Các máy bay ném bom chiến lược B-52 cũng được triển khai đến căn cứ al-Udeid ở Qatar, sẵn sàng tiến hành các cuộc không kích tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, giới phân tích quân sự chỉ ra rằng không kích đơn thuần không thể giải quyết được vấn đề cốt lõi: nếu Iran quyết tâm phong tỏa Hormuz bằng thủy lôi và tên lửa bờ, việc rà phá và vô hiệu hóa các mối đe dọa từ trên không là bất khả thi nếu không có lực lượng mặt đất chiếm giữ và kiểm soát các bãi bờ.
Đây chính là lúc câu hỏi về “quân trên bộ” trở nên cấp thiết. Chiến tranh trên bộ tại Iran là một viễn cảnh đầy rủi ro và tốn kém. Iran không phải là Iraq hay Afghanistan; đây là một quốc gia với địa hình hiểm trở, dân số đông đảo hơn 80 triệu người, một quân đội chính quy được trang bị khá hiện đại cùng một lực lượng dân quân trung thành với chính quyền. Kinh nghiệm từ cuộc chiến kéo dài tám năm với Iraq hồi thập niên 1980 cho thấy khả năng chịu đựng và phục hồi chiến đấu của Iran là rất đáng gờm. Một cuộc xâm lược trên bộ quy mô lớn sẽ đòi hỏi hàng trăm nghìn quân, nguồn hậu cần khổng lồ và chắc chắn sẽ vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ các lực lượng vũ trang Iran, bao gồm cả các đơn vị tinh nhuệ Al-Quds chuyên chiến tranh du kích và phục kích.
Tuy nhiên, có một lựa chọn khác ít tốn kém hơn nhưng cũng không kém phần nguy hiểm: đó là các chiến dịch đổ bộ hạn chế nhằm chiếm giữ các đảo nhỏ và bán đảo chiến lược dọc eo biển, như đảo Abu Musa hay các đảo Tunb. Những mục tiêu này tương đối nhỏ, có thể được bảo vệ bởi lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ và không yêu cầu một cuộc xâm lược toàn diện. Nhưng ngay cả phương án tối thiểu này cũng tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát. Một khi lính Mỹ đặt chân lên lãnh thổ có tranh chấp, Tehran sẽ coi đó là hành động xâm lược và có thể mở rộng chiến tranh ra toàn khu vực, lôi kéo các đồng minh như Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen hay các nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq và Syria vào cuộc xung đột.
Phản ứng của các quốc gia vùng Vịnh trong bối cảnh này cũng rất đáng chú ý. Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, vốn là đồng minh then chốt của Mỹ, đang tỏ ra hết sức thận trọng. Họ ủng hộ các biện pháp kinh tế và ngoại giao, nhưng lại ngần ngại trước viễn cảnh cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ của mình làm bàn đạp tấn công Iran. Lý do rất đơn giản: các quốc gia này nằm trong tầm bắn của tên lửa đạn đạo Iran và các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Trong hai năm trở lại đây, các cơ sở dầu mỏ và sân bay của Ả Rập Xê Út đã nhiều lần hứng chịu các đòn tập kích từ phía Yemen mà Riyadh cho rằng có bàn tay Tehran. Một cuộc chiến tranh Mỹ-Iran sẽ biến toàn bộ bán đảo Ả Rập thành một chiến trường tiềm năng, đe dọa trực tiếp đến an ninh năng lượng và sự ổn định của các chế độ quân chủ vùng Vịnh.
Bên cạnh đó, cuộc chiến UAV đang nổi lên như một nhân tố thay đổi cục diện. Iran đã đầu tư mạnh vào công nghệ máy bay không người lái và tên lửa hành trình, cho phép họ tấn công các mục tiêu di động trên biển với chi phí thấp và độ chính xác tương đối cao. Các cuộc tấn công bằng UAV tự sát vào tàu chở dầu và tàu chiến trong những tháng gần đây đã chứng minh rằng lá chắn phòng không của Hải quân Mỹ, dù hiện đại, vẫn có những lỗ hổng nhất định trước các đợt tấn công bầy đàn. Điều này buộc Lầu Năm Góc phải xem xét lại chiến thuật, thậm chí có thể phải triển khai các hệ thống vũ khí năng lượng định hướng như laser để đối phó, nhưng việc này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump đang đứng trước một bài toán nan giải. Một mặt, ông cần thể hiện sức mạnh để bảo vệ uy tín nước Mỹ và trấn an các đồng minh, nhất là Israel và các quốc gia vùng Vịnh vốn đang lo sợ một Iran hạt nhân. Mặt khác, ông hiểu rõ rằng một cuộc chiến trên bộ kéo dài sẽ là một vũng lầy chính trị và kinh tế, đi ngược lại lời hứa tranh cử của ông về việc đưa quân đội Mỹ về nước sau các cuộc chiến ở Trung Đông. Giải pháp có chăng là sự kết hợp giữa áp lực quân sự tối đa từ trên không và trên biển, cùng với các hoạt động đặc biệt bí mật nhằm vô hiệu hóa các bệ phóng tên lửa và kho thủy lôi của Iran, mà không cần phải đưa một đội quân chiếm đóng vào sâu trong đất liền.
Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo rằng bất kỳ sự tính toán sai lầm nào cũng có thể dẫn đến hậu quả thảm khốc. Một vụ va chạm trực tiếp giữa tàu chiến Mỹ và tàu cao tốc Iran, một phát bắn lạc vào cơ sở dầu khí, hay một cuộc tấn công mạng vào hệ thống điều khiển hàng hải đều có thể biến Hormuz thành địa ngục trần gian. Trong lúc này, tất cả các bên đều đang đánh cược vào khả năng răn đe của mình, nhưng lịch sử đã chỉ ra rằng tại Trung Đông, ranh giới giữa căng thẳng và chiến tranh toàn diện thường rất mong manh. Washington và Tehran dường như đã sẵn sàng lao vào một vòng xoáy mới, và eo biển Hormuz đang trở thành điểm nóng mà bất kỳ tia lửa nào cũng có thể châm ngòi cho một cuộc xung đột khó lường trước.