Trong bối cảnh cuộc xung đột tại Ukraine tiếp tục diễn biến phức tạp và khốc liệt, một quyết định quân sự mới đây của Điện Kremlin đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới quan sát quốc tế. Các báo cáo tình báo và phân tích chiến trường mới nhất chỉ ra rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin đã buộc phải đưa ra một lựa chọn đầy khó khăn: rút bớt các hệ thống phòng không tối tân từ các vùng lãnh thổ đang kiểm soát tại Ukraine để đưa về bảo vệ thủ đô Moscow và các mục tiêu chiến lược sâu trong nội địa nước Nga. Bước đi này không chỉ phơi bày những lỗ hổng phòng thủ nghiêm trọng của Moscow trước chiến thuật tập kích bằng thiết bị bay không người lái (UAV) tầm xa của Kiev, mà còn có thể định hình lại toàn diện cán cân lực lượng trên toàn tuyến phòng thủ.
Theo các nguồn tin quân sự uy tín và dữ liệu tình báo vệ tinh gần đây, ước tính có tới khoảng 90 bệ phóng tên lửa phòng không đã được quân đội Nga âm thầm rút khỏi các khu vực tiền tuyến nóng bỏng và các vùng lãnh thổ đang kiểm soát tại Ukraine. Đây là một con số khổng lồ, phản ánh sự lo ngại ngày càng tăng của giới lãnh đạo quân sự Nga trước sự an nguy của các trung tâm chính trị, văn hóa và công nghiệp lớn trong nước. Việc điều động quy mô lớn này diễn ra vào thời điểm lực lượng phòng không Nga đang bị kéo căng trên một diện tích rộng lớn vô tiền khoáng hậu, từ biên giới phía tây giáp châu Âu cho đến tận những vùng công nghiệp nặng sâu trong nội địa gần dãy núi Urals hay thậm chí là vùng Siberia xa xôi. Sự thiếu hụt các hệ thống phòng thủ hiện đại để bảo vệ đồng thời cả lực lượng viễn chinh đang chiến đấu tại Ukraine lẫn các cơ sở hạ tầng nội địa quan trọng đã đặt Moscow vào tình thế tiến thoái lưỡng nan về mặt chiến lược, buộc họ phải đưa ra những sự đánh đổi đầy đau đớn.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự thay đổi mang tính hệ trọng này chính là sự gia tăng đột biến về cả tần suất lẫn độ chính xác của các cuộc tấn công bằng UAV từ phía Ukraine. Điển hình là vụ tấn công chớp nhoáng nhắm vào nhà máy lọc dầu Moscow, một cơ sở năng lượng trọng yếu nằm cách Điện Kremlin chỉ vỏn vẹn 16 km. Việc một thiết bị bay không người lái giá rẻ có thể dễ dàng vượt qua mạng lưới radar dày đặc để đánh trúng một cơ sở năng lượng ngay sát vách trung tâm quyền lực nước Nga đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đỏ. Những vụ nổ liên tiếp tại các kho dầu, nhà máy lọc hóa dầu và các cơ sở công nghiệp quốc phòng trên khắp nước Nga thời gian qua không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế, mà còn giáng một đòn mạnh vào uy tín của quân đội Nga trong việc bảo vệ bầu trời quê hương.
Để đối phó với mối đe dọa từ trên không ngày càng đa dạng này, Nga vốn sở hữu các hệ thống phòng không tầm xa như S-300 và S-400 cực kỳ mạnh mẽ, vốn được thiết kế ban đầu để tiêu diệt các loại máy bay chiến đấu thế hệ mới, máy bay ném bom chiến lược tầm cao và tên lửa đạn đạo của đối phương. Tuy nhiên, việc sử dụng các tổ hợp phòng không tinh vi trị giá hàng trăm triệu USD này để đánh chặn các dòng UAV tự sát giá rẻ của Ukraine đang bộc lộ những hạn chế chết người về mặt kinh tế lẫn kỹ thuật. Sự bất cân xứng về mặt chi phí đã đẩy quân đội Nga vào một cuộc khủng hoảng thiếu hụt tên lửa đánh chặn trầm trọng. Mỗi quả tên lửa đánh chặn của hệ thống S-300 có giá thành sản xuất vô cùng đắt đỏ, đòi hỏi quy trình kỹ thuật phức tạp và thời gian lắp ráp lâu dài trong các nhà máy quốc phòng đang bị trừng phạt bao vây. Trong khi đó, Ukraine có thể tự sản xuất hoặc lắp ráp hàng nghìn thiết bị bay không người lái giá rẻ mỗi tháng từ các linh kiện dân sự có sẵn trên thị trường tự do. Quân đội Nga không thể duy trì mãi việc tiêu tốn nguồn dự trữ tên lửa quý giá chỉ để ngăn chặn những mục tiêu tầm thấp, có kích thước nhỏ, bay chậm và cực kỳ khó phát hiện bằng các hệ thống radar truyền thống vốn được thiết kế cho các mục tiêu lớn hơn.
Quyết định ưu tiên bảo vệ Moscow đã trực tiếp đẩy các lực lượng Nga tại tiền tuyến vào tình thế nguy hiểm. Khi các bệ phóng phòng không bị rút đi, bầu trời phía trên các vùng lãnh thổ đang kiểm soát trở nên trống trải hơn bao giờ hết. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng không quân và các phi đội UAV của Ukraine tăng cường hoạt động trinh sát và oanh tạc trực tiếp vào các vị trí phòng thủ, kho đạn và các tuyến đường tiếp vận của Nga. Giới chuyên gia quân sự nhận định rằng, việc suy giảm năng lực phòng không tại tiền tuyến sẽ làm giảm đáng kể khả năng hiệp đồng tác chiến của quân đội Nga, đồng thời khiến cho các đợt phản công tiềm tàng của Ukraine trong tương lai trở nên dễ dàng hơn khi áp lực từ trên không đối với họ được giảm bớt.
Nhiều nhà phân tích phương Tây nhận định rằng, Nga dường như đang rơi vào một cái bẫy chiến lược được giăng sẵn bởi các nhà hoạch định quân sự Ukraine. Bằng cách liên tục thực hiện các cuộc tấn công sâu vào các mục tiêu mang tính biểu tượng và kinh tế nhạy cảm của Nga, Ukraine không nhằm mục đích phá hủy hoàn toàn quân đội đối phương ngay lập tức, mà là buộc đối phương phải phân tán lực lượng. Khi Nga buộc phải trải mỏng lưới lửa phòng không để bảo vệ mọi nhà máy lọc dầu, nhà ga và cơ quan công sở, họ tự khắc phải bộc lộ những lỗ hổng chết người ở những nơi khác. Sự lựa chọn giữa việc bảo vệ sự yên bình của thủ đô hay duy trì ưu thế phòng thủ tại chiến trường miền Đông Ukraine đang đẩy Điện Kremlin vào một trò chơi cân não mà phần thắng dường như đang nghiêng về phía sự linh hoạt của Kiev.
Cuộc chiến tiêu hao này không chỉ thử thách năng lực sản xuất quốc phòng mà còn thử thách cả ý chí chính trị của các bên. Đối với Nga, việc phải rút quân và khí tài phòng thủ khỏi các vùng chiến sự để bảo vệ hậu phương là một thừa nhận gián tiếp rằng các cuộc tấn công của Ukraine đang mang lại hiệu quả thực tế rõ rệt. Trong khi đó, Ukraine tiếp tục nhận được sự hỗ trợ công nghệ và tài chính từ các đồng minh phương Tây để nâng cấp và mở rộng quy mô sản xuất các dòng UAV tự sát có tầm bắn ngày càng xa và khả năng tàng hình tốt hơn trước hệ thống radar Nga. Sự thay đổi trong việc bố trí lực lượng phòng không lần này có thể chỉ là sự khởi đầu cho một giai đoạn mới của cuộc chiến, nơi mà chiến trường không còn bị giới hạn ở những chiến hào bùn lầy tại Donbas, mà đã lan rộng đến tận những trung tâm đô thị sầm uất nhất của nước Nga. Những bước đi tiếp theo của cả hai bên trong canh bạc phòng không này chắc chắn sẽ quyết định cục diện chiến sự trong những tháng tới.