Trong một diễn biến gây chấn động toàn nước Mỹ và làm dấy lên lo ngại về một cuộc đối đầu quân sự quy mô lớn, Tổng thống Donald Trump vừa ban hành một chỉ thị vào phút chót liên quan đến Iran, được các quan chức Nhà Trắng mô tả là một sự thay đổi căn bản và mang tính khiêu khích trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ tại Trung Đông. Quyết định đột ngột này, được xác nhận bởi người phát ngôn Nhà Trắng vào tối qua (giờ địa phương), đã ngay lập tức kích hoạt trạng thái cảnh báo cao độ tại Lầu Năm Góc, gây ra một làn sóng hoảng loạn trong giới lập pháp tại Điện Capitol, đồng thời khiến các đồng minh then chốt của Mỹ trên toàn cầu phải ráo riết đánh giá lại các chiến lược an ninh của mình.
Mặc dù văn bản chính thức của chỉ thị vẫn chưa được công bố đầy đủ, các nguồn tin thân cận với chính quyền cho biết mệnh lệnh này liên quan đến việc tái triển khai một lực lượng hải quân đáng kể đến vùng Vịnh Ba Tư, cùng với đó là một tối hậu thư quân sự cứng rắn gửi tới Tehran về chương trình hạt nhân và các hoạt động ủy nhiệm của họ trong khu vực. Động thái này được đánh giá là vượt xa mọi biện pháp trừng phạt hay ngoại giao trước đây, thậm chí còn gay gắt hơn cả việc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018. Nguồn tin giấu tên từ Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng đây không chỉ là một “cảnh báo” mà là một “sự leo thang có tính toán” nhằm buộc Iran phải nhượng bộ ngay lập tức, hoặc đối mặt với hậu quả quân sự trực tiếp.
Theo thông tin rò rỉ từ Lầu Năm Góc, lực lượng đặc nhiệm của Hải quân Mỹ, bao gồm cả các tàu sân bay và tàu ngầm tấn công mang tên lửa hành trình, đã nhận được lệnh hành quân gấp và hiện đang di chuyển tới các vị trí chiến lược ngoài khơi bờ biển Iran. Một quan chức quốc phòng cấp cao cho biết: “Chúng tôi chưa bao giờ chứng kiến mức độ sẵn sàng chiến đấu cao như vậy kể từ sau cuộc chiến tranh vùng Vịnh lần thứ hai. Mệnh lệnh này đến từ Tổng thống và nó mang một mục tiêu chính trị cực kỳ rõ ràng.” Sự việc diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Iran và các cường quốc thế giới đã rơi vào bế tắc nhiều tháng qua, khiến Washington mất dần kiên nhẫn với những cáo buộc rằng Tehran đang làm giàu urani ở mức độ gần vũ khí.
Phản ứng từ Điện Capitol diễn ra vô cùng hỗn loạn. Các nghị sĩ Cộng hòa và Dân chủ hiếm hoi có cùng quan điểm khi bày tỏ sự kinh ngạc trước quyết định bất ngờ này. Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, một đảng viên Cộng hòa kỳ cựu, đã phải thừa nhận rằng ông và các đồng nghiệp “không được tham vấn trước” và “vô cùng lo ngại về những hậu quả không lường trước được”. Trong khi đó, phe Dân chủ lên tiếng chỉ trích gay gắt, gọi đây là “hành động liều lĩnh của một tổng thống đang cố gắng tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân tạo”. Một thượng nghị sĩ Dân chủ giàu kinh nghiệm đã cảnh báo: “Việc đưa các tàu chiến Mỹ vào tầm bắn của tên lửa Iran mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội là một sự vi phạm hiến pháp nghiêm trọng. Chúng ta đang đùa với lửa.”
Trên mặt trận ngoại giao, các đồng minh châu Âu như Anh, Pháp và Đức đã ngay lập tức liên lạc với Nhà Trắng để bày tỏ “sự quan ngại sâu sắc”. Ngoại trưởng Đức thậm chí còn gọi đây là “một canh bạc nguy hiểm”. Trong một tuyên bố ngắn gọn, Điện Elysée cho biết Paris đang nỗ lực hết sức để “hạ nhiệt căng thẳng” và kêu gọi Washington kiềm chế. Tuy nhiên, Nhà Trắng dường như không có dấu hiệu nhượng bộ. Một cố vấn an ninh quốc gia khẳng định: “Tổng thống Trump đã đưa ra quyết định dựa trên những đánh giá tình báo mới nhất và lợi ích tối cao của nước Mỹ. Đây không phải lúc để do dự.”
Về phía Iran, truyền thông nhà nước nước này đã lên án động thái của Mỹ là “hành động khiêu khích chiến tranh”. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã được đặt trong tình trạng báo động cao nhất. Các chỉ huy quân sự Iran đã cảnh báo rằng họ có thể phong tỏa eo biển Hormuz – huyết mạch của dầu mỏ toàn cầu – như một biện pháp đáp trả. Điều này ngay lập tức đẩy giá dầu thế giới tăng vọt hơn 8% trong phiên giao dịch châu Á sáng nay, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.
Bối cảnh của hành động “phút chót” này vẫn còn là một ẩn số lớn. Nhiều nhà phân tích cho rằng đây có thể là một chiến thuật gây sức ép nhằm đạt được một thỏa thuận có lợi hơn cho Mỹ trước khi có bất kỳ sự chuyển giao quyền lực nào trong tương lai. Số khác lại tin rằng đây là tiếng súng báo hiệu cho một chiến dịch quân sự hạn chế nhằm phá hủy các cơ sở hạt nhân của Iran. Dù động cơ là gì, sự thật hiển nhiên là nước Mỹ đang đứng trước bờ vực của một cuộc xung đột nguy hiểm nhất kể từ khi Tổng thống Trump nhậm chức. Giới chuyên gia địa chính trị cảnh báo rằng chỉ một sai sót nhỏ trong việc triển khai lực lượng cũng có thể đốt cháy toàn bộ khu vực. Thế giới hiện đang nín thở chờ đợi phản ứng chính thức từ Tehran và bước ngoặt kế tiếp trong cuộc chơi đầy rủi ro này.