Một báo cáo tình báo mới đây của Washington đã làm rung chuyển cục diện chính trị Trung Đông khi xác nhận những dấu vết công nghệ và thông tin tình báo Nga xuất hiện trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào khu vực ngoại giao của Mỹ tại Riyadh. Các chuyên gia phân tích cho rằng, những gì từng được coi là một cuộc khủng hoảng song phương giữa Mỹ và Iran nay đã có dấu hiệu mở rộng thành một ván cờ địa chính trị phức tạp hơn, nơi Moscow đóng vai trò là người cung cấp công nghệ và điều phối chiến lược từ phía sau hậu trường.
Vụ việc bắt đầu gây chú ý khi một loạt thiết bị bay không người lái được cho là do lực lượng thân Iran phóng đi đã tấn công chính xác vào các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt bên trong khu phức hợp đại sứ quán Mỹ tại thủ đô Ả Rập Xê Út. Điều khiến giới chức trách đặc biệt lo ngại không phải là mức độ thiệt hại vật chất, mà là độ chính xác phi thường của các đòn tập kích. Chúng đã đánh trúng những điểm mù trong hệ thống phòng thủ, nơi được coi là tuyệt mật và chỉ có thể nằm trong bản đồ tác chiến chi tiết mà một quốc gia có năng lực tình báo vệ tinh tầm cỡ mới có thể xây dựng.
Các cuộc kiểm tra kỹ thuật đối với mảnh vỡ của drone thu thập được tại hiện trường đã tiết lộ những thành phần định vị và hệ thống dẫn đường mang công nghệ vượt trội so với các thiết bị thông thường của Iran. Các chuyên gia tại Lầu Năm Góc nhận định rằng, mặc dù Tehran có năng lực sản xuất drone nội địa, nhưng việc có được độ chính xác đến từng mét trong một khu vực bị gây nhiễu điện tử mạnh như vậy là điều nằm ngoài khả năng hiện tại của họ. Từ đây, các điều tra viên bắt đầu dựng lên một giả thuyết gây sốc: Iran chỉ là cánh tay nối dài, còn bộ não thực sự vận hành chiến dịch này nằm ở Moscow.
Phân tích tình báo tín hiệu cho thấy, trong khoảng thời gian diễn ra các cuộc tấn công, có sự gia tăng bất thường các luồng dữ liệu liên lạc được mã hóa giữa các đơn vị tác chiến điện tử của Nga triển khai tại Syria và các lực lượng thân Iran ở miền đông Ả Rập Xê Út. Moscow được cho là đã cung cấp cho Tehran dữ liệu hình ảnh vệ tinh thời gian thực, cho phép xác định chính xác các lỗ hổng trong lịch trình tuần tra và vị trí đặt thiết bị gây nhiễu của Mỹ trong khu vực đại sứ quán. Sự phối hợp ở cấp độ này vượt xa một quan hệ đối tác thông thường; nó cho thấy một mạng lưới chỉ huy và kiểm soát chặt chẽ.
Phản ứng từ Washington diễn ra nhanh chóng và mang tính chiến lược. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ngay lập tức triệu tập cuộc họp khẩn của Hội đồng An ninh Quốc gia để đánh giá mức độ đe dọa. Thay vì đưa ra một tối hậu thư trực tiếp tới Tehran, chính quyền Tổng thống Trump đã chọn cách siết chặt vòng vây qua các kênh ngoại giao và quân sự. Một loạt biện pháp được triển khai đồng thời, từ việc yêu cầu các đồng minh tại châu Âu tăng cường trừng phạt các thực thể trung gian mua bán linh kiện drone cho Nga và Iran, cho đến việc điều chỉnh lại cấu trúc phòng thủ tại các căn cứ quân sự ở Bahrain, Kuwait và Biển Đỏ.
Điều đáng chú ý là kế hoạch tăng cường hiện diện quân sự của Mỹ không chỉ dừng lại ở việc tăng số lượng binh sĩ hay tàu chiến. Lầu Năm Góc đã phê duyệt ngân sách khẩn cấp để xây dựng thêm các bệnh viện dã chiến hiện đại và kho đạn dược tiền phương tại các quốc gia vùng Vịnh. Động thái này cho thấy Washington đang tính đến kịch bản xấu nhất: một cuộc xung đột kéo dài có thể lan rộng ra ngoài biên giới Ả Rập Xê Út và Iraq, biến toàn bộ khu vực thành một mặt trận phức tạp. Các chuyên gia quân sự nhận định rằng quy mô chuẩn bị như hiện tại chỉ có thể sánh với giai đoạn trước Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ hai.
Sự hiện diện của Nga trong bức tranh này khiến tình hình trở nên nguy hiểm hơn nhiều so với một cuộc đối đầu Mỹ-Iran thông thường. Moscow đã khéo léo sử dụng các lực lượng ủy nhiệm của Iran để kiểm tra khả năng phản ứng của hệ thống phòng thủ Mỹ, đồng thời gây áp lực lên chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu mà không cần phải trực tiếp đối đầu quân sự. Các cuộc tấn công vào tàu chở dầu và các cơ sở lọc dầu tại Ả Rập Xê Út trong những tháng gần đây, vốn bị đổ lỗi cho lực lượng Houthi ở Yemen, nay cũng bị đặt dưới nghi vấn về việc có sự chỉ điểm và hỗ trợ kỹ thuật từ Nga.
Trong bối cảnh đó, chính phủ Ả Rập Xê Út rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Riyadh muốn duy trì mức độ căng thẳng vừa phải để gây sức ép lên Mỹ nhằm đạt được các thỏa thuận an ninh tốt hơn, nhưng lại không muốn châm ngòi cho một cuộc chiến tranh toàn diện có thể phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng của chính mình. Các nhà phân tích cho rằng, giới lãnh đạo Ả Rập Xê Út đang đi trên một sợi dây thừng mỏng manh, khi cùng lúc phải đối phó với các mũi tấn công từ lực lượng Houthi, sức ép từ các đồng minh Iran ở Iraq, và những đòi hỏi ngày càng khắt khe từ Washington về việc kiểm soát sản lượng dầu.
Iran, với tư cách là tác nhân trực tiếp, cũng đang tận dụng tối đa tình thế này để đạt được mục tiêu hạt nhân và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tehran biết rõ rằng bất kỳ cuộc tấn công trả đũa quy mô lớn nào của Mỹ vào lãnh thổ Iran sẽ kéo theo sự can thiệp của Nga một cách gián tiếp hoặc trực tiếp, điều này có thể đẩy toàn bộ khu vực vào một cuộc xung đột không thể kiểm soát. Do đó, thay vì leo thang quân sự, Iran tập trung vào chiến tranh ủy nhiệm qua các lực lượng thân cận, với sự trợ giúp công nghệ ngày càng tinh vi từ Nga.
Giới tình báo Mỹ hiện đang phải đối mặt với một bài toán chưa từng có tiền lệ: làm thế nào để đáp trả một đối thủ không tuyên chiến nhưng lại tổ chức các cuộc tấn công chính xác đến khó tin? Các đòn tập kích vào đại sứ quán không phải là hành động hiếu chiến điên rồ, mà là những bước đi được tính toán kỹ lưỡng để thử nghiệm giới hạn đỏ của Washington. Mỗi mét vuông lãnh thổ bị drone xâm phạm là một tín hiệu gửi đến Nhà Trắng rằng Nga và Iran đã có thể chi phối cục diện an ninh tại Vùng Vịnh mà không cần phải điều một chiếc xe tăng nào qua biên giới.
Tình hình tại khu vực đại sứ quán Mỹ ở Riyadh hiện vẫn trong tình trạng báo động cao nhất. Nhân viên ngoại giao và các chuyên gia tình báo đã được sơ tán xuống các hầm ngầm kiên cố. Hệ thống phòng thủ Patriot được triển khai dày đặc hơn, nhưng các chỉ huy quân sự thừa nhận rằng không một hệ thống nào có thể bảo vệ hoàn hảo trước những đòn tập kích được dẫn đường bằng dữ liệu vệ tinh thời gian thực. Sự mong manh của an ninh ngoại giao đã phơi bày một thực tế rằng, trong kỷ nguyên chiến tranh phi đối xứng, một tòa đại sứ chỉ an toàn khi không có quốc gia nào muốn tấn công nó, chứ không phải khi nó được bảo vệ bởi tường rào hay radar.
Những diễn biến này đặt ra câu hỏi lớn cho cộng đồng quốc tế về ranh giới của chiến tranh tình báo. Nếu Moscow có thể sử dụng các lực lượng thân Iran để tấn công cơ sở ngoại giao Mỹ mà không bị coi là hành vi xâm lược trực tiếp, thì liệu các quốc gia khác có làm theo mô hình này? Các chuyên gia luật pháp quốc tế cảnh báo rằng việc Nga cung cấp công nghệ và chỉ đạo tác chiến có thể bị coi là một hình thức xâm phạm chủ quyền tinh vi, mà các khuôn khổ pháp lý hiện hành chưa có biện pháp đối phó hiệu quả. Trong khi đó, Tổng thống Trump đã chỉ thị cho các cơ quan tình báo ưu tiên thu thập bằng chứng cụ thể về chuỗi cung ứng công nghệ Nga-Iran, nhằm chuẩn bị cho một đòn trừng phạt kinh tế chưa từng có nhắm vào các công ty quốc phòng và ngân hàng trung gian.