Những ngày qua, khu vực Trung Đông đang nóng hơn bao giờ hết khi các động thái quân sự và ngoại giao diễn ra dồn dập, đặc biệt là xung quanh vấn đề hạt nhân Iran. Dư luận quốc tế đang đổ dồn sự chú ý vào Washington, nơi có thể sẽ đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt trong vòng 60 ngày tới. Thời hạn chót này, được cho là liên quan đến các cam kết về chương trình hạt nhân mà Iran đã đồng ý thực hiện dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, đang tạo áp lực ngày càng tăng lên chính quyền Tổng thống Joe Biden. Liệu lịch sử có lặp lại, và Washington sẽ một lần nữa cân nhắc đến lựa chọn quân sự để ngăn chặn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân?
Căng thẳng giữa Mỹ và Iran không phải là điều mới mẻ trong nhiều thập kỷ, nhưng nó đã leo thang đáng kể kể từ khi cựu Tổng thống Trump rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Hạt nhân Iran (JCPOA) vào năm 2018 và áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế khắc nghiệt. Động thái này được coi là nhằm gây áp lực tối đa để buộc Iran đàm phán một thỏa thuận mới toàn diện hơn, bao gồm cả vấn đề tên lửa đạn đạo và các hoạt động trong khu vực. Tuy nhiên, Iran đã phản ứng bằng cách gia tăng các hoạt động làm giàu uranium, từng bước vượt qua các giới hạn đặt ra trong JCPOA.
Hiện tại, chính quyền Tổng thống Biden đang đối mặt với một lựa chọn cực kỳ khó khăn. Một mặt, các nhà hoạch định chính sách tại Washington đang theo dõi chặt chẽ tiến trình phát triển hạt nhân của Iran. Nếu Iran tiếp tục làm giàu uranium ở mức độ cao và tiến gần hơn đến khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, áp lực buộc Mỹ phải hành động sẽ càng lớn. Các báo cáo tình báo và phân tích từ các chuyên gia an ninh đều cho thấy Iran có thể đạt được khối lượng vật liệu phân hạch cần thiết cho một quả bom hạt nhân trong một khoảng thời gian ngày càng rút ngắn. Việc trì hoãn hành động có thể dẫn đến một viễn cảnh mà quân đội Mỹ sẽ phải đối mặt với một Iran có vũ khí hạt nhân, một kịch bản mà nhiều người ở Washington coi là không thể chấp nhận được.
Mặt khác, việc lựa chọn hành động quân sự chống lại Iran là một quyết định vô cùng mạo hiểm và có thể mang lại những hậu quả khôn lường. Lịch sử đã cho thấy các cuộc xung đột ở Trung Đông thường kéo dài, tốn kém và gây bất ổn sâu rộng. Một cuộc tấn công quân sự vào Iran không chỉ có thể dẫn đến thương vong lớn và thiệt hại về cơ sở hạ tầng, mà còn có nguy cơ kích hoạt một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn, liên quan đến các lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Syria, Lebanon, Yemen và Iraq, cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Điều này có thể làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhân đạo hiện có, đổ vỡ các nỗ lực ổn định khu vực và gây biến động lớn trên thị trường năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng đến nền kinh tế thế giới.
Thời hạn 60 ngày được nhắc đến có thể liên quan đến việc Iran tuyên bố sẽ không còn tuân thủ một số khía cạnh của JCPOA nữa nếu các biện pháp trừng phạt không được dỡ bỏ. Điều này tạo ra một đồng hồ bấm giờ cho các bên liên quan. Washington có thể cảm thấy cần phải phản ứng mạnh mẽ nếu Iran đi qua một "lằn ranh đỏ" nhất định, chẳng hạn như làm giàu uranium lên các mức độ cực cao hoặc tiến hành các thử nghiệm hạt nhân. Các lựa chọn cho Mỹ có thể bao gồm các cuộc không kích nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, một cuộc tấn công mạng quy mô lớn để làm tê liệt hệ thống thông tin liên lạc và kiểm soát của Iran, hoặc thậm chí là một chiến dịch quân sự trên bộ – mặc dù lựa chọn cuối cùng này được nhiều nhà phân tích cho là ít có khả năng xảy ra nhất do tính phức tạp và rủi ro cao.
Tuy nhiên, con đường ngoại giao vẫn luôn được ưu tiên. Các quan chức Mỹ đã nhiều lần bày tỏ mong muốn giải quyết vấn đề hạt nhân Iran thông qua đàm phán và thỏa thuận. Mục tiêu là khôi phục lại JCPOA hoặc đạt được một thỏa thuận mới thay thế, đảm bảo rằng chương trình hạt nhân của Iran hoàn toàn vì mục đích hòa bình. Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran, được trung gian bởi các cường quốc châu Âu, đã diễn ra trong thời gian qua, nhưng tiến triển còn chậm chạp do những bất đồng sâu sắc. Cả hai bên đều có những yêu sách và điều kiện mà bên kia khó có thể chấp nhận. Phía Iran yêu cầu dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt trước khi họ đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào về mặt hạt nhân, trong khi Mỹ muốn Iran quay trở lại tuân thủ JCPOA trước, sau đó mới xem xét dỡ bỏ trừng phạt.
Ngoài ra, bối cảnh chính trị nội bộ ở cả Mỹ và Iran cũng đóng một vai trò quan trọng. Tại Mỹ, chính quyền Biden phải đối mặt với áp lực từ cả phe diều hâu muốn hành động cứng rắn hơn lẫn các tiếng nói kêu gọi kiềm chế để tránh một cuộc xung đột mới. Tại Iran, các phe phái bảo thủ và cải cách vẫn đang tranh đấu quyền lực, và các quyết định liên quan đến chương trình hạt nhân có thể bị ảnh hưởng bởi các tính toán chính trị nội bộ.
Một yếu tố quan trọng khác cần xem xét là phản ứng của các quốc gia trong khu vực và cộng đồng quốc tế. Các nước láng giềng của Iran, như Ả Rập Xê Út và Israel, có những lo ngại sâu sắc về chương trình hạt nhân của Tehran và có thể gây áp lực lên Mỹ để hành động. Tuy nhiên, các quốc gia khác, bao gồm cả các đồng minh châu Âu của Mỹ, lại thường ủng hộ con đường ngoại giao và lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột. Phản ứng của Nga và Trung Quốc, hai đối tác chiến lược của Iran, cũng sẽ là một yếu tố không thể bỏ qua.
Trong bối cảnh thời hạn 60 ngày đang dần trôi qua, không khí căng thẳng tại Washington ngày càng tăng. Các cuộc họp kín của các ủy ban quốc hội, các buổi thảo luận tại Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao, cùng với các tuyên bố công khai từ các quan chức, đều cho thấy sự cấp bách trong việc tìm ra một giải pháp. Câu hỏi đặt ra không chỉ là liệu Mỹ có khả năng tấn công Iran hay không, mà còn là liệu hành động đó có mang lại kết quả mong muốn hay không, và liệu các hậu quả tiêu cực có vượt xa những lợi ích tiềm năng hay không. Mọi ánh mắt đang đổ dồn về Washington, nơi một quyết định lịch sử có thể sắp được đưa ra, có khả năng định hình lại cục diện an ninh của Trung Đông trong nhiều năm tới.