Căng thẳng giữa Iran và Hoa Kỳ đang leo thang lên một cấp độ mới khi Tehran chính thức bác bỏ những lời kêu gọi và áp lực từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời khẳng định sẽ không khuất phục trước bất kỳ hình thức cưỡng ép nào từ Washington. Phát biểu từ Bộ Ngoại giao Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã đưa ra một thông điệp cứng rắn, nhấn mạnh rằng Iran sẽ không đàm phán dưới sự đe dọa hay áp đặt. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đã bày tỏ sự ủng hộ rõ ràng dành cho Tehran ngay tại cuộc họp của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), làm dấy lên những lo ngại về một cuộc đối đầu địa chính trị rộng lớn hơn đang hình thành.
Thông điệp từ Ngoại trưởng Araghchi được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Iran vốn đã căng thẳng sau nhiều thập kỷ, nhưng đang bước vào một giai đoạn đặc biệt nhạy cảm. Kể từ khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử và quay trở lại Nhà Trắng, Washington đã áp dụng một chiến lược gây sức ép tối đa đối với Tehran, tập trung vào chương trình hạt nhân và các hoạt động ảnh hưởng của Iran tại Trung Đông. Việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA, vốn đã xảy ra dưới nhiệm kỳ trước của ông Trump, tiếp tục là điểm mấu chốt khiến Tehran mất lòng tin vào các cuộc đàm phán. Araghchi, một nhà ngoại giao kỳ cựu từng tham gia đàm phán hạt nhân, đã khẳng định rằng Iran không đóng cửa ngoại giao, nhưng sẽ không chấp nhận một khuôn khổ đàm phán mà Washington cố gắng áp đặt dựa trên thế mạnh quân sự và kinh tế.
Phát biểu tại một cuộc họp báo sau hội nghị SCO, Araghchi nói: "Iran đã chứng minh rằng chúng tôi không bị khuất phục trước các chiến thuật gây sức ép. Chúng tôi sẵn sàng đối thoại trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, nhưng bất kỳ hành động cưỡng ép nào từ phía Mỹ sẽ chỉ dẫn đến phản ứng mạnh mẽ hơn." Thông điệp này được xem như một lời cảnh báo trực tiếp tới Tổng thống Trump, người đã nhiều lần tuyên bố sẽ siết chặt các lệnh trừng phạt và không loại trừ hành động quân sự nhằm ngăn chặn Iran đạt được vũ khí hạt nhân.
Sự xuất hiện của Trung Quốc tại SCO đã thổi một luồng gió mới vào cuộc đối đầu. Bắc Kinh, thông qua các tuyên bố chính thức, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với lập trường của Tehran, nhấn mạnh quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình của Iran. Trung Quốc cũng chỉ trích các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ là vi phạm luật pháp quốc tế. Sự hậu thuẫn này không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn có ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Thứ nhất, nó củng cố vị thế của Iran trên trường quốc tế khi đối đầu với siêu cường Mỹ. Thứ hai, nó cho thấy sự phân tách rõ ràng giữa khối phương Tây do Mỹ dẫn đầu và các cường quốc mới nổi như Trung Quốc và Nga (thành viên chủ chốt của SCO). Việc Trung Quốc đứng về phía Iran ngay tại một diễn đàn đa phương như SCO là một tín hiệu cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng sử dụng ảnh hưởng của mình để làm đối trọng với Washington tại Trung Đông.
Hội nghị SCO diễn ra trong bối cảnh các nhà ngoại giao và chuyên gia địa chính trị đang theo dõi sát sao từng động thái. Nhiều người lo ngại rằng sự cứng rắn của Tehran và sự ủng hộ từ Trung Quốc có thể đẩy Mỹ vào một tình thế khó khăn. Nếu Washington tiếp tục leo thang, điều này có thể kích hoạt một cuộc xung đột khu vực hoặc thậm chí toàn cầu, đặc biệt nếu Iran quyết định tăng cường làm giàu urani lên mức gần cấp độ vũ khí. Những báo cáo gần đây từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho thấy Iran đã vượt xa các giới hạn được quy định trong JCPOA, lưu trữ một lượng urani làm giàu ở mức 60% - chỉ cách cấp độ vũ khí một bước nhỏ về mặt kỹ thuật.
Tổng thống Trump, với phong cách cứng rắn, đã nhiều lần tuyên bố sẽ không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, những lời đe dọa từ Washington dường như không làm lung lay quyết tâm của Tehran. Ngược lại, chúng còn thúc đẩy Iran tìm kiếm thêm đồng minh. Trung Quốc và Nga, với tư cách là đối thủ chiến lược của Mỹ, đang tận dụng cơ hội này để mở rộng ảnh hưởng tại Trung Đông. Bắc Kinh không chỉ cung cấp hỗ trợ ngoại giao mà còn là đối tác thương mại và dầu mỏ lớn của Iran, giúp Tehran giảm bớt tác động của các lệnh trừng phạt Mỹ. Trong một tuyên bố chung, các thành viên SCO đã kêu gọi giải quyết các tranh chấp thông qua đối thoại và tôn trọng chủ quyền quốc gia, một lập trường mà Trung Quốc đã khéo léo lồng ghép để bảo vệ Iran.
Sự phức tạp của cuộc đối đầu này không chỉ dừng lại ở vấn đề hạt nhân. Nó còn liên quan đến ảnh hưởng khu vực, an ninh năng lượng và các tuyến đường vận chuyển chiến lược như eo biển Hormuz. Iran đã nhiều lần đe dọa sẽ phong tỏa eo biển này nếu bị tấn công, một hành động có thể gây chấn động thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong khi đó, Mỹ đã tăng cường hiện diện quân sự tại vùng Vịnh để răn đe Tehran. Sự can dự của Trung Quốc, dù mang tính ngoại giao, cũng làm gia tăng nguy cơ xảy ra những tính toán sai lầm. Nếu một cuộc đụng độ quân sự xảy ra giữa Mỹ và Iran, Trung Quốc khó có thể đứng ngoài cuộc, ít nhất là trên mặt trận ngoại giao và kinh tế.
Các nhà phân tích cho rằng thông điệp của Araghchi là một nước cờ chiến lược, nhằm củng cố lòng tin trong nước và gửi tín hiệu tới các đối thủ rằng Iran không hề đơn độc. Việc Trung Quốc công khai ủng hộ tại SCO đã tạo ra một "lá chắn ngoại giao" cho Tehran, khiến Washington khó có thể hành động đơn phương mà không tính đến phản ứng từ Bắc Kinh. Điều này càng trở nên quan trọng khi Mỹ đang phải đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu khác, từ cuộc xung đột Ukraine đến căng thẳng tại châu Á - Thái Bình Dương.
Trong bối cảnh đó, tương lai của cuộc đối đầu Mỹ-Iran phụ thuộc vào khả năng kiềm chế của cả hai bên và vai trò trung gian của các cường quốc khác. Các cuộc đàm phán gián tiếp qua Oman hay Qatar vẫn diễn ra, nhưng chưa có dấu hiệu đột phá. Tehran khẳng định họ đã đưa ra các đề xuất thực tế, trong khi Washington cho rằng các yêu cầu của Iran là quá đáng. Với sự hậu thuẫn từ Trung Quốc, Iran có vẻ tự tin hơn bao giờ hết trong việc từ chối nhượng bộ. Tổng thống Trump, người luôn đề cao việc bảo vệ lợi ích quốc gia Mỹ, khó có thể chấp nhận một thỏa hiệp mà không đạt được những nhượng bộ quan trọng từ Tehran.
Khi cả hai bên đều khẳng định lập trường cứng rắn, nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột quân sự vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, sự hiện diện của Trung Quốc trong cuộc chơi có thể buộc Washington phải cân nhắc lại chiến lược. Nếu Mỹ tiếp tục gây áp lực, Tehran có thể tìm cách dựa vào Nga và Trung Quốc để phá vỡ thế cô lập. Ngược lại, nếu Washington mềm mỏng, Iran có thể coi đó là dấu hiệu của sự yếu thế và tiếp tục leo thang chương trình hạt nhân.
Cuộc chiến ngoại giao đang diễn ra ác liệt tại các diễn đàn quốc tế. SCO, vốn được coi là một tổ chức tập trung vào hợp tác châu Á, giờ đây đã trở thành một chiến trường mới cho cuộc đối đầu Mỹ-Iran. Với việc Trung Quốc đứng sau Araghchi, Tehran đã có trong tay một con bài mạnh để chống lại áp lực từ Washington. Những ngày tới sẽ là thử thách quyết định cho khả năng duy trì hòa bình mong manh tại Trung Đông.