Một tiết lộ gây chấn động từ tờ The New York Times vừa làm rung chuyển giới tình báo toàn cầu, phơi bày một kế hoạch táo bạo chưa từng có trong lịch sử xung đột Trung Đông. Theo đó, Cơ quan Tình báo Israel (Mossad) đã từng lên một kịch bản cực kỳ liều lĩnh: tuyển mộ cựu Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad, kẻ thù không đội trời chung của Tel Aviv, để thực hiện một chiến dịch thay đổi chế độ tại Tehran. Đây không chỉ là một canh bạc địa chính trị điên rồ nhất thập kỷ, mà còn là minh chứng cho thấy chiều sâu của sự thù địch và khát vọng tái cấu trúc toàn bộ cục diện quyền lực ở khu vực vốn đã bất ổn này.
Thông tin được tiết lộ dựa trên các tài liệu tình báo tuyệt mật do các nhà phân tích của New York Times thu thập được từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các quan chức cấp cao của Mỹ và Israel. Kế hoạch này, mang mật danh nội bộ, được xây dựng trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và Israel leo thang lên đỉnh điểm, đặc biệt là sau khi chương trình hạt nhân của Iran trở thành mối đe dọa hiện hữu đối với sự tồn tại của nhà nước Do Thái. Điểm đặc biệt của kế hoạch này nằm ở đối tượng mà Mossad nhắm tới: Mahmoud Ahmadinejad. Trong suốt hai nhiệm kỳ tổng thống (2005-2013), ông Ahmadinejad nổi tiếng với những phát ngôn chống Israel cực đoan, thậm chí từng gọi Holocaust là một "huyền thoại" và kêu gọi xóa sổ Israel khỏi bản đồ thế giới. Việc Mossad xem xét biến một con người như vậy thành quân bài chiến lược cho thấy một tư duy địa chính trị hoàn toàn khác biệt, vượt ra ngoài logic đối đầu thông thường.
Theo các nguồn tin, ý tưởng này được hình thành từ sự bất mãn ngày càng tăng của Ahmadinejad đối với giới lãnh đạo tối cao Iran, đặc biệt là Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Sau khi rời nhiệm sở, Ahmadinejad bị gạt ra khỏi vòng tròn quyền lực và thường xuyên có những chỉ trích công khai về chính sách kinh tế, tham nhũng cũng như cách điều hành đất nước của chính quyền Iran. Các nhà phân tích tình báo Israel tin rằng những rạn nứt nội bộ này có thể được khai thác triệt để. Họ vẽ ra một kịch bản táo bạo: Mossad sẽ bí mật tiếp cận và thuyết phục cựu Tổng thống Ahmadinejad đóng vai trò là người lãnh đạo một chính phủ lâm thời thân phương Tây sau khi chế độ hiện tại sụp đổ. Đổi lại, ông ta sẽ được đảm bảo an toàn cho bản thân và gia đình, cũng như một vị trí danh dự trong bộ máy chính trị mới.
Kế hoạch này có điểm tương đồng với chiến dịch mà Israel và Mỹ từng áp dụng tại Syria. Tuy nhiên, đối với Iran, mức độ phức tạp và rủi ro cao hơn gấp nhiều lần. Một trong những phần kịch bản quan trọng nhất là cuộc không kích giải cứu chớp nhoáng. Theo đó, Mossad đã tính đến phương án sử dụng các phi đội tiêm kích tàng hình F-35I Adir của Không quân Israel để thực hiện một cuộc tấn công chính xác nhằm vào các cơ sở đầu não của Iran, tạo ra một khoảng trống quyền lực tạm thời. Ngay sau đó, một đội đặc nhiệm Mossad sẽ đột nhập vào lãnh thổ Iran với nhiệm vụ bảo vệ và đưa Ahmadinejad ra khỏi đất nước đến một địa điểm an toàn dưới sự bảo trợ của Mỹ. Từ đó, một chính phủ lưu vong sẽ được thành lập với Ahmadinejad làm người đứng đầu, tìm cách huy động sự ủng hộ quốc tế và các lực lượng đối lập trong nước để lật đổ chế độ Tehran.
Sự can thiệp của Mỹ, đặc biệt dưới thời Tổng thống đương nhiệm Donald Trump, được xem là nhân tố then chốt. Các tài liệu cho thấy chính quyền Tổng thống Trump đã được Mossad tham vấn sâu về kế hoạch này. Vị thế cứng rắn của Tổng thống Trump đối với Iran, thể hiện qua việc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA và tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế nặng nề, tạo ra một bối cảnh chính trị thuận lợi cho những can thiệp quân sự và tình báo quyết liệt. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ, theo các nguồn tin, đã tỏ ra thận trọng hơn Israel trong kế hoạch này. Họ lo ngại rằng việc sử dụng một nhân vật gây tranh cãi như Ahmadinejad có thể phản tác dụng, làm suy yếu tính chính danh của chính phủ mới ngay từ đầu và gây ra một cuộc nội chiến kéo dài tại Iran.
Cuối cùng, ván cược địa chính trị điên rồ này đã hoàn toàn sụp đổ. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại. Thứ nhất, mạng lưới an ninh và tình báo của Iran, đặc biệt là Bộ Tình báo và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, đã phát hiện ra những dấu hiệu bất thường ngay từ giai đoạn đầu của kế hoạch. Các điệp viên Mossad hoạt động trong lãnh thổ Iran liên tục bị theo dõi và vô hiệu hóa. Thứ hai, bản thân cựu Tổng thống Ahmadinejad dù có bất mãn với chế độ, nhưng vẫn mang trong mình lòng trung thành với các nguyên tắc cốt lõi của Cách mạng Hồi giáo. Ý tưởng hợp tác với Israel và Mỹ để lật đổ chính quyền do chính mình từng đứng đầu là một bước đi vượt quá giới hạn đạo đức và chính trị của ông ta. Việc Mossad đánh giá sai lòng trung thành và tư tưởng của mục tiêu chính là một sai lầm chiến lược lớn.
Nguyên nhân thứ ba đến từ sự rò rỉ thông tin. Một số quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ và Israel đã phản đối kế hoạch ngay từ đầu, cho rằng nó quá liều lĩnh và viển vông. Sự bất đồng nội bộ này đã dẫn đến việc thông tin bị lộ ra ngoài, buộc Mossad phải hủy bỏ toàn bộ chiến dịch. Sự kiện này không chỉ là một thất bại về mặt tình báo, mà còn là một vết nhơ trong lịch sử của Mossad, một cơ quan vốn nổi tiếng với những chiến dịch tinh vi và chính xác.
Vụ rò rỉ tình báo chấn động này đã làm dấy lên một làn sóng tranh luận sôi nổi trong giới học giả và chính trị gia quốc tế. Nó cho thấy rằng ngay cả những kế hoạch tưởng chừng như không tưởng cũng có thể được xem xét một cách nghiêm túc trong các văn phòng tối mật của các cơ quan an ninh. Đối với Israel, việc tuyển mộ một cựu tổng thống Iran là một canh bạc cho thấy sự tuyệt vọng và quyết tâm thay đổi hiện trạng bằng bất cứ giá nào. Đối với Iran, vụ việc này là một lời cảnh tỉnh về những âm mưu thâm độc từ bên ngoài, đồng thời củng cố lòng tin của giới lãnh đạo vào hệ thống an ninh đã bảo vệ thành công chế độ khỏi một trong những cuộc tấn công tình báo táo bạo nhất lịch sử. Vai trò của Tổng thống Donald Trump trong việc có thể đã hậu thuẫn hoặc ít nhất là không ngăn cản một kế hoạch can thiệp sâu như vậy cũng đặt ra nhiều câu hỏi về ranh giới giữa chính sách đối ngoại cứng rắn và sự liều lĩnh có thể dẫn đến hậu quả khôn lường.
Kế hoạch thay đổi chế độ Iran bằng cách đặt cược vào cựu Tổng thống Ahmadinejad, dù thất bại, đã để lại một di sản phức tạp. Nó chứng minh rằng ở Trung Đông, không có gì là không thể, kể cả việc biến kẻ thù truyền kiếp thành đồng minh tiềm năng chỉ trong một đêm. Vụ việc cũng là một bài học đắt giá về giới hạn của sức mạnh tình báo, về sự phức tạp của các mối quan hệ quyền lực nội bộ, và về những nguy cơ tiềm ẩn khi các quốc gia theo đuổi những mục tiêu địa chính trị quá tham vọng mà không tính toán đầy đủ đến các biến số khó lường của con người và lòng trung thành.