Chủ tịch Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã có mặt tại Hội nghị thượng đỉnh NATO đầy biến động diễn ra tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, khởi động một ván bài ngoại giao táo bạo. Ông đang tận dụng cuộc khủng hoảng dầu mỏ ngày càng trầm trọng ở Nga để thúc đẩy các hợp đồng phòng không tức thời với phương Tây. Ông Zelenskyy đặt cược rằng mình có thể buộc liên minh phải đưa ra "những quyết định mạnh mẽ" thay vì một "cuộc tập dượt rỗng tuếch". Ông dùng khả năng mới được chứng minh của Ukraine trong việc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga như bằng chứng cho thấy Kyiv là một tài sản an ninh không thể thiếu, dù Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang siết chặt cánh cửa gia nhập NATO đầy đủ.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị đang leo thang, chuyến đi của ông Zelenskyy đến Ankara không chỉ đơn thuần là một cuộc họp thượng đỉnh thường lệ. Đây là một động thái chiến lược được tính toán kỹ lưỡng, nhằm mục đích chuyển hướng sự chú ý và nguồn lực của NATO về phía nhu cầu phòng thủ cấp bách của Ukraine. Bằng cách nhấn mạnh vào khả năng tấn công sâu vào nội địa Nga, chính quyền Kyiv muốn chứng minh rằng họ không chỉ là một quốc gia phòng thủ mà còn là một tác nhân có khả năng gây ảnh hưởng đáng kể đến cán cân an ninh khu vực. Thông điệp này được gửi đi một cách rõ ràng: một Ukraine mạnh mẽ, được trang bị đầy đủ, là lợi ích chung của toàn lực lượng, chứ không phải là một gánh nặng hay một mối đe dọa tiềm ẩn.
Trong khi đó, Donald Trump, với lập trường luôn ưu tiên lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, đã cho thấy sự hoài nghi về việc mở rộng NATO một cách không suy xét. Ông dường như ưu tiên mối quan hệ song phương và việc phân bổ nguồn lực quốc phòng của Mỹ. Điều này tạo ra một rào cản đáng kể cho mong muốn của Ukraine về một sự đảm bảo an ninh toàn diện từ liên minh. Washington dưới thời Trump thường có xu hướng đánh giá lại các cam kết quốc tế hiện có, và việc kết nạp một thành viên mới, đặc biệt là một quốc gia đang trong tình trạng xung đột vũ trang, chắc chắn sẽ là một vấn đề phức tạp.
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ mà Nga đang đối mặt, dù có vẻ là vấn đề nội bộ, lại có thể trở thành đòn bẩy chiến lược cho Ukraine. Sự suy yếu của nền kinh tế Nga, đặc biệt là nguồn thu từ dầu mỏ, có thể hạn chế khả năng chi tiêu quốc phòng của Moscow, tạo ra một khoảng trống mà phương Tây có thể khai thác. Ukraine, với những kinh nghiệm xương máu trên chiến trường, hiểu rõ hơn ai hết tầm quan trọng của việc duy trì và nâng cao năng lực phòng không. Các hệ thống phòng thủ hiện đại như Patriot, vốn đã chứng tỏ hiệu quả trong việc đánh chặn các mối đe dọa từ trên không, trở thành mục tiêu ưu tiên hàng đầu.
Tuy nhiên, việc tiếp cận các hệ thống phòng không tiên tiến như Patriot không phải là điều dễ dàng. Chúng đòi hỏi sự đầu tư lớn, đào tạo chuyên sâu và quan trọng nhất là sự đồng thuận chính trị từ các quốc gia sở hữu công nghệ này. Hội nghị thượng đỉnh NATO, dù là nơi tập hợp các nhà lãnh đạo của các quốc đồng minh, không đảm bảo rằng mọi quyết định sẽ được đưa ra theo ý muốn của một quốc gia đơn lẻ. Các lợi ích quốc gia đa dạng, các ưu tiên khác nhau và những cân nhắc về an ninh do dự sẽ luôn hiện hữu.
Ukraine đang cố gắng tận dụng từng khoảnh khắc, từng cơ hội để thuyết phục các đối tác phương Tây về sự cần thiết của việc cung cấp các hệ thống phòng không mạnh mẽ và tức thời. Lập luận của Kyiv dựa trên thực tế chiến trường: khả năng phòng thủ hiệu quả là yếu tố then chốt để ngăn chặn các cuộc tấn công, bảo vệ dân thường và ultimately, để giành chiến thắng trong cuộc xung đột. Việc chứng minh khả năng tấn công sâu vào lãnh thổ Nga cũng là một cách để Kyiv cho thấy rằng họ không chỉ là người nhận viện trợ mà còn là một lực lượng có khả năng chủ động đe dọa đối phương, qua đó gia tăng giá trị chiến lược của mình đối với NATO.
Bối cảnh chính trị quốc tế hiện tại rất phức tạp. Mối quan hệ giữa các cường quốc, những căng thẳng địa chính trị âm ỉ và những tính toán kinh tế đan xen tạo ra một mạng lưới quan hệ mà mọi hành động đều có thể gây ra những hệ lụy sâu rộng. Cuộc gặp gỡ tại Ankara không chỉ là nơi mà các nhà lãnh đạo thảo luận về các vấn đề an ninh chung mà còn là nơi mà các mối quan hệ cá nhân, các mưu đồ chính trị và những quyết định mang tính bước ngoặt được đưa ra. Ông Zelenskyy, với kinh nghiệm dày dạn trên chính trường, đang cố gắng điều hướng qua những thử thách này, tìm kiếm sự hỗ trợ cần thiết cho đất nước mình.
Việc sử dụng thành công các biện pháp phòng thủ trên không, ngay cả khi chúng chưa mang lại chiến thắng quyết định, là bằng chứng rõ ràng về sự tiến bộ của quân đội Ukraine. Tuy nhiên, điều này dường như vẫn chưa đủ để thuyết phục một số quốc gia thành viên NATO, đặc biệt là những quốc gia có quan điểm thận trọng hơn về việc can dự sâu hơn vào cuộc xung đột. Lập trường của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Trump, vốn đã thể hiện sự ưu tiên cho các thỏa thuận riêng lẻ và có xu hướng đặt câu hỏi về các cam kết tập thể, càng làm tăng thêm sự phức tạp cho nỗ lực của Ukraine.
Do đó, cuộc "cờ bạc ngoại giao" của ông Zelenskyy tại Ankara có thể được xem là một nỗ lực táo bạo nhằm phá vỡ thế bế tắc. Ông cần phải chứng minh rằng việc đầu tư vào Ukraine, đặc biệt là vào các hệ thống phòng thủ tiên tiến, là một khoản đầu tư chiến lược cho an ninh của chính NATO, chứ không chỉ đơn thuần là viện trợ nhân đạo hay quân sự. Khủng hoảng dầu mỏ ở Nga, dù gây khó khăn cho Moscow, cũng có thể là cơ hội để các quốc gia NATO thể hiện sự đoàn kết và quyết đoán của mình. Câu hỏi đặt ra là liệu ông Zelenskyy có thể chuyển hóa những lợi thế chiến thuật này thành những "quyết định mạnh mẽ" từ liên minh hay không.