Trong suốt nhiều thập kỷ, giới lãnh đạo quân sự Iran đã đặt cược toàn bộ chiến lược răn đe và sống còn của mình vào một ý tưởng có vẻ bất khả xâm phạm: chôn giấu những vũ khí uy lực nhất dưới hàng tấn đá và bê tông. Mạng lưới các đường hầm, kho đạn dược và "thành phố tên lửa" được khoét sâu vào lòng núi được coi là lá chắn thép trước mọi đòn tấn công từ trên không. Tuy nhiên, giả thuyết đó vừa phải đối mặt với một bài kiểm tra mang tính bước ngoặt và đầy nguy hiểm.
Chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ nhắm vào các mục tiêu Iran đã vượt xa khuôn khổ các cuộc không kích vào radar, bệ phóng tên lửa hay các cơ sở ven biển. Những mục tiêu nằm sâu trong danh sách tấn công giờ đây đã mở rộng sang các doanh trại, trung tâm chỉ huy, các vị trí quân sự cố định, và đặc biệt là các khu phức hợp liên quan đến việc cất giấu tên lửa đạn đạo cũng như máy bay không người lái. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phê duyệt một chiến lược gia tăng áp lực chưa từng có, và một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho thấy lợi thế công nghệ của Mỹ vừa được phơi bày một cách công khai và đầy tính toán.
Một tình tiết gây chấn động giới phân tích quân sự xảy ra sau khi các phương tiện truyền thông Iran, với mục đích phô trương sức mạnh và khả năng phục hồi, đã công bố hình ảnh về một cơ sở ngầm khổng lồ được sử dụng để chứa vũ khí. Đoạn phim cho thấy những dãy tên lửa được bố trí chỉn chu bên trong một đường hầm dường như không thể bị phát hiện từ trên cao. Nhưng chỉ vài giờ sau khi những thước phim đó được phát sóng, một cuộc không kích chính xác đã nhắm vào chính khu vực đó. Sự kiện này đã làm dấy lên một câu hỏi mang tính hiện sinh đối với giới lãnh đạo quân sự Iran: Nếu siêu cường quốc gia có thể bản đồ hóa và truy kích những mục tiêu được bảo vệ kín kẽ nhất chỉ trong vài giờ, thì còn thứ gì thực sự nằm ngoài tầm với của Lầu Năm Góc?
Sự việc này không chỉ là một tai nạn tình báo, mà nó còn hé lộ một thực tế rằng các vệ tinh do thám, máy bay không người lái tàng hình và các mạng lưới điệp viên của Mỹ đã thâm nhập sâu vào lớp vỏ bọc của hệ thống phòng thủ Iran. Kho vũ khí dưới lòng đất từng được xem là "ván bài cuối cùng" giờ đây có nguy cơ trở thành những mục tiêu cố định, dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của một cuộc leo thang quy mô lớn hơn nhiều. Sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của dân quân thân Iran nhằm vào một căn cứ của Mỹ ở Jordan khiến ba binh sĩ thiệt mạng, Washington đã đáp trả bằng các đợt không kích dữ dội vào hàng chục mục tiêu có liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trên khắp Syria và Iraq. Không dừng lại ở đó, áp lực lên các lực lượng mặt đất của Iran cũng gia tăng chóng mặt. Các đơn vị quân đội Iran đã buộc phải từ bỏ các doanh trại cố định và triển khai đội hình phân tán hơn để tránh trở thành bia ngắm cho các cuộc tấn công chính xác. Điều này đã mở ra một khả năng mà cho đến gần đây vẫn bị coi là cực kỳ xa vời: một chiến dịch trên bộ có giới hạn của Mỹ ngay trong lãnh thổ Iran.
Không ai đang nói đến một cuộc xâm lược toàn diện như chiến dịch Iraq năm 2003. Các kịch bản đang được Lầu Năm Góc xem xét có tính đặc thù và rủi ro cao hơn nhiều. Một trong những kịch bản đáng lo ngại nhất liên quan đến chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran. Một ẩn số lớn nhất vẫn là vị trí và số lượng chính xác của các nguyên liệu đã được làm giàu ở mức độ cao. Nếu các cuộc oanh tạc đường không không thể xác định một cách chắc chắn kho báu hạt nhân này được cất giấu ở đâu, hay tỷ lệ sống sót của chúng sau các đòn tấn công là bao nhiêu, thì một cuộc đột kích trên bộ để định vị và thu giữ hoặc phá hủy chúng sẽ trở thành một phương án thay thế đầy nguy hiểm nhưng không thể tránh khỏi. Và ở đó, vấn đề về các cơ sở ngầm lại xuất hiện với mức độ phức tạp cao hơn gấp bội. Những ngọn núi, hệ thống đường hầm chằng chịt, các cửa vào được bảo vệ bởi nhiều lớp bê tông cốt thép và các mạng lưới được xây dựng trong nhiều thập kỷ biến bất kỳ cuộc xâm nhập nào thành một nhiệm vụ có tỷ lệ thương vong cực kỳ cao.
Một kịch bản khác, không kém phần căng thẳng, xoay quanh các hòn đảo chiến lược ở Vịnh Persis. Hai cái tên nổi bật trong các phân tích là Kharg và Qeshm. Đảo Kharg gắn liền trực tiếp với huyết mạch xuất khẩu dầu mỏ của Iran; đây là nơi tập trung phần lớn cơ sở hạ tầng bốc dỡ dầu thô. Qeshm, nằm sát eo biển Hormuz, chiếm giữ một vị trí án ngữ trên một trong những tuyến đường biển nhộn nhịp và quan trọng nhất hành tinh. Việc kiểm soát một hòn đảo như vậy, dù chỉ trong vài giờ đồng hồ, là một chuyện. Nhưng duy trì quyền kiểm soát nó khi đang phơi mình trước hỏa lực tên lửa, máy bay không người lái cảm tử, pháo binh và các cuộc tấn công từ tàu hải quân Iran là một thách thức hoàn toàn khác, đòi hỏi một sự chuẩn bị hậu cần và sức mạnh hỏa lực khủng khiếp.
Trong lúc đó, Tehran không hề ngồi yên. Các đoàn xe tăng và thiết giáp của Iran đã được ghi nhận đang di chuyển về phía nam, hướng ra các khu vực ven biển. Cùng với đó, các tuyên bố từ phía Iran ngày càng trở nên hiếu chiến. Những lời đe dọa về việc bắt giữ binh lính Mỹ và đưa họ vào sâu trong lãnh thổ Iran như những con tin chiến lược đã được phát đi trên các kênh truyền thông nhà nước, cho thấy một sự sẵn sàng cho một cuộc đối đầu trực diện trên mặt đất chưa từng có.
Cuộc chiến cũng đang lan rộng ra ngoài biển khơi. Eo biển Hormuz tiếp tục là một điểm nóng của cuộc khủng hoảng. Các tàu chở dầu đã bị tấn công, lưu lượng tàu thuyền suy giảm mạnh, và nhiều công ty vận tải biển coi mọi hành trình đi qua khu vực này là một nhiệm vụ rủi ro cao. Thậm chí, áp lực còn gia tăng khi phiến quân Houthi tại Yemen đã đe dọa nhắm vào các tàu thuyền có liên quan đến Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb. Điều này đồng nghĩa với việc hai trong số những huyết mạch hàng hải nhạy cảm nhất thế giới có thể cùng lúc bị bóp nghẹt, gây ra một cú sốc cho nền kinh tế toàn cầu.
Đối mặt với thực tế này, chiến lược của Mỹ đang thay đổi. Các cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở ngầm không chỉ làm suy yếu khả năng tấn công của Iran mà còn gửi đi một thông điệp rõ ràng rằng mọi nơi trú ẩn đều là tạm thời. Washington có thể đang cân nhắc rằng việc chỉ dựa vào các chiến dịch đường không là không đủ để vô hiệu hóa hoàn toàn mối đe dọa hạt nhân và tên lửa. Một cuộc hành quân trên bộ, dù chỉ là một cuộc đột kích có mục tiêu, sẽ là bước qua một ranh giới đỏ trong lịch sử quan hệ hai nước. Sau nhiều tháng tấn công bằng đường không và đường biển, vẫn còn một ranh giới chưa bị vượt qua: lính Mỹ vẫn chưa đặt chân lên lãnh thổ Iran. Nhưng nếu ranh giới đó biến mất, bản chất của cuộc chiến này hoàn toàn có thể thay đổi một cách không thể đảo ngược, kéo theo những hệ lụy khôn lường cho toàn bộ khu vực Trung Đông.