Trong một diễn biến cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong cán cân địa chính trị toàn cầu, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy được cho là đã phát đi tín hiệu sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin mà không cần chờ đợi sự dẫn dắt hay phê chuẩn từ Washington. Động thái này diễn ra gần như đồng thời với một cú sốc kinh tế từ Brussels, khi Liên minh châu Âu (EU) bất ngờ công bố các biện pháp chuẩn bị cho một cuộc chiến thương mại toàn diện với Trung Quốc. Cả hai sự kiện cùng lúc phủ bóng đen lên bức tranh vốn đã u ám của quan hệ quốc tế, hé lộ một thế giới mà các liên minh đang lung lay và các bên buộc phải tự tạo ra con đường riêng cho mình.
Thông tin về đề xuất đàm phán của ông Zelenskyy nổi lên trong bối cảnh có những đồn đoán về một sự cố an ninh hoặc kỹ thuật nghiêm trọng tại một cơ sở trọng yếu trên lãnh thổ Nga, được truyền thông mô tả bằng cụm từ "sân nhà của Putin bốc khói". Dù Kiev không chính thức nhận trách nhiệm, thời điểm lời kêu gọi đối thoại được đưa ra ngay sau sự cố này khiến giới phân tích không khỏi đặt câu hỏi về một chiến lược "cây gậy và củ cà rốt" được tính toán kỹ lưỡng. Nhà lãnh đạo Ukraine dường như đang tận dụng áp lực quân sự và tâm lý để buộc Moscow phải ngồi vào bàn đàm phán theo các điều kiện có lợi hơn cho Kiev, thay vì tiếp tục cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Điều đặc biệt đáng chú ý trong tuyên bố mới nhất của ông Zelenskyy chính là việc ông nhấn mạnh vào kênh đối thoại trực tiếp song phương, thay vì chờ đợi một khuôn khổ hòa bình do Mỹ thiết lập. Đây có thể coi là một bước đi táo bạo, phản ánh sự thất vọng ngầm đối với tiến độ viện trợ quân sự bị trì hoãn và những tín hiệu chính trị hỗn loạn tại Washington. Tâm lý "không thể chờ đợi thêm nữa" đang lan tỏa tại Kiev khi cuộc phản công trên thực địa không đạt được đột phá như kỳ vọng, và gánh nặng cầm cự đang đè nặng lên cơ sở hạ tầng và tinh thần quốc gia. Việc chủ động đề xuất đàm phán với ông Putin, người mà trước đây ông đã ký sắc lệnh cấm đàm phán, cho thấy một sự thực dụng đến mức tối đa. Zelenskyy dường như đang toan tính rằng nếu không thể giành chiến thắng tuyệt đối trên chiến trường trong ngắn hạn, việc khóa chặt Nga vào một tiến trình đàm phán trong khi vị thế của Ukraine vẫn còn tương đối vững vàng là một lựa chọn chiến lược ít tốn kém hơn về mặt sinh mạng và của cải.
Tuy nhiên, cánh cửa đàm phán từ phía Moscow vẫn đóng kín. Điện Kremlin nhiều lần khẳng định mọi cuộc đàm phán phải dựa trên "thực tế lãnh thổ mới", đồng nghĩa với việc Ukraine phải công nhận chủ quyền của Nga đối với các vùng đã sáp nhập. Sự kiên quyết của ông Zelenskyy về việc khôi phục đường biên giới năm 1991 tạo ra một hố sâu ngăn cách không dễ gì san lấp. Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi đối thoại trực tiếp của Tổng thống Ukraine được nhìn nhận không chỉ là một sáng kiến hòa bình, mà còn là một đòn đánh vào mặt trận truyền thông và ngoại giao, nhằm phơi bày sự thiếu thiện chí của Moscow trước cộng đồng quốc tế, đồng thời trấn an nội bộ rằng ông vẫn đang nắm giữ thế chủ động trong cuộc chiến.
Trong khi cán cân quân sự ở miền Đông châu Âu đang chao đảo, thì ở mặt trận kinh tế phía Tây, một cơn địa chấn khác cũng vừa được kích hoạt. Liên minh châu Âu, đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, đã chính thức lật bài ngửa với một loạt động thái chuẩn bị cho chiến tranh thương mại toàn diện. Không còn những tuyên bố mềm mỏng về "giảm rủi ro" đi kèm với hợp tác, Brussels đang chuyển sang một lập trường cứng rắn chưa từng có, coi Bắc Kinh là một thách thức hệ thống cần phải được kiềm chế bằng các biện pháp phòng vệ thương mại cứng rắn nhất. Đây không chỉ là việc áp thuế cao đối với xe điện do Trung Quốc sản xuất, mà còn là một cuộc điều tra sâu rộng và có nguy cơ lan sang các lĩnh vực năng lượng mặt trời, tua-bin gió và chất bán dẫn truyền thống.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh chính trị nội bộ EU đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Áp lực từ các ngành công nghiệp nội địa, đặc biệt là các nhà sản xuất ô tô hùng mạnh của Đức và Pháp, đã đạt đến đỉnh điểm. Họ lập luận rằng việc Trung Quốc trợ cấp khổng lồ cho các doanh nghiệp nhà nước và duy trì tình trạng dư thừa công suất đang bóp nghẹt các nhà máy châu Âu và đe dọa mất đi hàng triệu việc làm chất lượng cao. Bản báo cáo chiến lược mới nhất của Ủy ban châu Âu được cho là đã vẽ ra một viễn cảnh ảm đạm về an ninh kinh tế, coi sự phụ thuộc quá mức vào chuỗi cung ứng Trung Quốc là một lỗ hổng chết người tương đương với sự phụ thuộc vào năng lượng Nga trước đây. Cú "quay xe" đột ngột này khiến Bắc Kinh không khỏi bất ngờ và tức giận, bởi chỉ vài tuần trước, các nhà lãnh đạo hai bên vẫn đang trao đổi về việc tăng cường đối thoại cấp cao.
Phản ứng từ Bắc Kinh ngay lập tức mang tính chất răn đe. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã triệu tập đại diện phái đoàn EU tại Bắc Kinh để phản đối kịch liệt, cảnh báo về "hậu quả không thể lường trước" và cam kết sẽ "bảo vệ quyền lợi chính đáng của các công ty Trung Quốc bằng mọi biện pháp cần thiết". Giới phân tích lo ngại rằng điều này có thể khởi đầu cho một vòng xoáy trả đũa tồi tệ. Trung Quốc nắm trong tay nhiều quân bài, từ việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm - nguyên liệu sống còn cho công nghệ xanh và quốc phòng của châu Âu - cho đến việc nhắm vào các biểu tượng thương mại của châu lục này như hàng xa xỉ phẩm, rượu vang và máy bay thân rộng Airbus. Một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện giữa hai gã khổng lồ kinh tế này không chỉ làm tổn thương cả hai bên, mà còn giáng một đòn mạnh vào chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã mong manh sau đại dịch và xung đột địa chính trị.
Điểm giao thoa tinh tế giữa hai sự kiện tưởng chừng riêng rẽ này nằm ở vai trò của Hoa Kỳ. Khi ông Zelenskyy tuyên bố không chờ đợi Mỹ để đàm phán với Nga, và khi EU quyết định tự mình đối đầu thương mại với Trung Quốc, một bức tranh về một thế giới đa cực đang dần định hình, nơi các đồng minh truyền thống của Mỹ đang phải tự chủ động để bảo vệ lợi ích sống còn của mình. Sự do dự trong viện trợ cho Ukraine và những cuộc tranh luận chính trị nội bộ gay gắt tại Quốc hội Mỹ đã vô tình đẩy Kiev vào thế phải tự mình tìm kiếm một lối thoát chiến lược. Tương tự, chủ nghĩa bảo hộ và các đạo luật như Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ đã thúc đẩy châu Âu phải thức tỉnh và xây dựng một chính sách công nghiệp và thương mại độc lập, quyết liệt hơn để không bị kẹt giữa cuộc chiến công nghệ Mỹ-Trung. Sự thay đổi trong cách tiếp cận của cả Ukraine và EU đều mang một thông điệp ngầm: kỷ nguyên mà các đồng minh có thể hoàn toàn dựa dẫm vào chiếc ô an ninh và kinh tế của Mỹ dường như đang đi đến hồi kết. Cả Kiev và Brussels đều đang đặt cược rằng việc chấp nhận rủi ro và tự định đoạt số phận, dù là trên chiến trường Đông Âu khốc liệt hay trên bàn đàm phán thương mại toàn cầu, là con đường duy nhất còn lại.