rong một động thái ngoại giao táo bạo và đầy cảm xúc, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã phát đi một bức thư ngỏ được mô tả là mang tính bước ngoặt, trực tiếp gửi tới người đồng cấp Nga Vladimir Putin, nhưng nội dung của nó lại dành phần lớn sự phẫn nộ để nhắm vào cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump. Bức thư, được công bố trong bối cảnh cuộc chiến tranh tiêu hao khốc liệt sắp bước sang năm thứ ba, không chỉ là một lời tố cáo tội ác chiến tranh mà còn là một lời cảnh báo nghiêm khắc gửi tới những tiếng nói đang có xu hướng nhượng bộ và xoa dịu kẻ xâm lược ngay trong lòng nước Mỹ.
Zelensky, người từ lâu đã thành thạo nghệ thuật truyền thông thời chiến, lần này không lựa chọn những bài phát biểu được dàn dựng công phu hay những cuộc phỏng vấn qua vệ tinh. Thay vào đó, ông sử dụng sức mạnh của ngôn từ viết, định dạng một văn bản vừa mang tính cá nhân vừa mang tầm vóc lịch sử. Nguồn tin thân cận với văn phòng tổng thống Ukraine cho biết văn bản này được đích thân Zelensky ấp ủ và soạn thảo trong nhiều tuần, khi ông chứng kiến những biến động chính trị hỗn loạn tại Washington có nguy cơ làm suy yếu dòng chảy viện trợ quân sự sống còn cho Kyiv.
Trọng tâm của bức thư là một sự thật phũ phàng mà Zelensky không hề né tránh: cuộc chiến không chỉ diễn ra trên chiến trường Donbas hay Zaporizhzhia, mà còn diễn ra trong không gian thông tin và trong các hội trường quyền lực của phương Tây. Tổng thống Ukraine cáo buộc Putin đã biến nước Nga thành một nhà nước khủng bố, đồng thời vạch trần những lời dối trá về cái gọi là "chiến dịch quân sự đặc biệt". Ông viết về những cuộc tấn công tên lửa vào bệnh viện nhi, về nạn cưỡng ép trẻ em Ukraine sang Nga, và về sự tàn phá có hệ thống cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm đóng băng người dân trong mùa đông. Đây là những lời lẽ quen thuộc nhưng được gói gọn trong một sự phẫn nộ lạnh lùng, tính toán để chạm tới lương tri của thế giới.
Tuy nhiên, điểm gây sốc thực sự của bức thư này, và cũng là lý do khiến nó trở thành chủ đề nóng trên toàn cầu, chính là phần Zelensky "nổ súng" vào Donald Trump. Mặc dù không nêu đích danh cựu tổng thống Mỹ trong suốt một vài đoạn đầu, nhưng ngữ cảnh và những ám chỉ là không thể nhầm lẫn. Zelensky đã chỉ trích gay gắt những chính trị gia phương Tây có tư tưởng "cô lập hóa" và những người tin rằng có thể kết thúc chiến tranh trong "hai mươi bốn giờ" chỉ bằng một cuộc điện thoại. Ông gọi đó là tư duy ảo tưởng nguy hiểm, một sự đầu hàng được ngụy trang dưới vỏ bọc của chủ nghĩa thực dụng. Tổng thống Ukraine nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào không dựa trên luật pháp quốc tế và sự toàn vẹn lãnh thổ sẽ chỉ là một lệnh ngừng bắn tạm thời, một cơ hội để Putin tái vũ trang và trở lại tàn khốc hơn.
Bức thư đi sâu vào phân tích tâm lý của sự nhượng bộ. Zelensky lập luận rằng việc hợp pháp hóa việc chiếm đất bằng vũ lực không chỉ giết chết Ukraine mà còn giết chết trật tự thế giới dựa trên luật lệ. Ông so sánh trực tiếp những người ủng hộ việc ép Ukraine ngồi vào bàn đàm phán vô điều kiện với những người đã từng xoa dịu Hitler trong quá khứ. Mũi dùi công kích nhắm thẳng vào Trump càng trở nên sắc bén khi Zelensky đề cập đến việc cựu tổng thống Mỹ nhiều lần ca ngợi sự "thiên tài" của Putin hay mối quan hệ thân thiết giữa hai người. Vị tổng thống Ukraine đặt câu hỏi làm thế nào một người muốn lãnh đạo thế giới tự do lại có thể đứng về phía một bạo chúa đang ném bom các thành phố dân sự hàng ngày. Đây là một sự leo thang đáng kể trong chiến lược ngoại giao của Kyiv, vốn trước đây thường cố gắng duy trì sự cân bằng tế nhị khi nói về nền chính trị phân cực của Mỹ.
Bối cảnh của bức thư này là một mạng lưới phức tạp của những toan tính chính trị. Tại Mỹ, gói viện trợ khổng lồ cho Ukraine đang bị đảng Cộng hòa tại Hạ viện ngăn chặn, phần lớn dưới sự chỉ đạo từ xa của Trump. Cựu tổng thống, người đang trong chiến dịch tranh cử quyết liệt, đã biến sự ủng hộ dành cho Ukraine thành một vấn đề chia rẽ đảng phái. Ông ta tuyên bố sẽ chấm dứt dòng tiền vô tận chảy ra nước ngoài và ám chỉ rằng việc Nga chiến thắng là điều không thể tránh khỏi. Đối với Zelensky, đây không còn đơn thuần là một bất đồng chính sách; nó là sự sống còn. Bức thư ngỏ vì thế mang tính chất của một canh bạc địa chính trị. Bằng cách công khai thách thức Trump, Zelensky đang tìm cách đánh thức những cử tri Mỹ trung dung và những người bảo thủ truyền thống, những người vẫn còn tin vào sứ mệnh lịch sử của nước Mỹ trong việc bảo vệ nền dân chủ.
Phản ứng từ Điện Kremlin đến nhanh chóng và mang đầy tính chế nhạo. Người phát ngôn Dmitry Peskov tuyên bố bức thư là một "cơn thịnh nộ của một nhà lãnh đạo đang tuyệt vọng", đồng thời nhắc lại tuyên bố của Moscow rằng họ sẵn sàng đàm phán nhưng phải dựa trên "thực tế lãnh thổ mới". Về phía Trump, mặc dù chưa có phản hồi chính thức, các cố vấn thân cận của ông đã lên mạng xã hội chỉ trích Zelensky là kẻ "vô ơn" và cáo buộc nhà lãnh đạo Ukraine đang cố gắng can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ để giúp đỡ đảng Dân chủ. Những lời qua tiếng lại này cho thấy một cuộc ly khai sâu sắc đang diễn ra giữa chính quyền Zelensky và một bộ phận quan trọng của đảng Cộng hòa, điều mà chỉ vài năm trước đây là không thể tưởng tượng nổi. Trước chiến tranh, Ukraine nhận được sự ủng hộ lưỡng đảng vững chắc, nhưng chiến thuật chính trị của Trump đã xoay chuyển cục diện, biến Kyiv thành một quân cờ trong trò chơi chính trị nội bộ của Mỹ.
Điều khiến bức thư này thực sự khác biệt so với những lời kêu gọi trước đây là giọng điệu phá bỏ mọi rào cản ngoại giao. Zelensky không còn nói với tư cách một người cầu xin sự giúp đỡ, mà nói với tư cách một người đang ở tiền tuyến của tự do. Ông viết rằng trong khi các chính trị gia tranh luận về chi phí, người dân Ukraine đang trả giá bằng máu và tính mạng của mình. Ông mô tả tỉ mỉ về sự mệt mỏi nhưng cũng là sự kiên cường không thể phá vỡ của một dân tộc đã chiến đấu hơn 700 ngày. Có những đoạn văn đọc như nhật ký chiến tranh, kể về những người lính nơi tiền tuyến đang cạn kiệt đạn dược trong khi chờ đợi những quyết định chính trị từ cách xa hàng nghìn dặm. Sự tương phản mà Zelensky tạo ra thật nghiệt ngã: một bên là sự sống còn hàng ngày dưới bom đạn, một bên là những cuộc vận động tranh cử và những dòng tweet đầy giận dữ.
Các nhà phân tích chính trị quốc tế đánh giá đây là một trong những văn bản ngoại giao quan trọng nhất của thế kỷ 21, không phải vì những giải pháp nó đề xuất, mà vì nó chính thức hóa một sự đổ vỡ lòng tin. Nó phơi bày sự thật rằng liên minh xuyên Đại Tây Dương đang lung lay không chỉ bởi sự tấn công của Nga, mà còn bởi các thế lực chính trị ở phương Tây coi cuộc xâm lược này là một vấn đề có thể thương lượng. Bức thư kết tội cái mà Zelensky gọi là "trục của sự xoa dịu", một liên minh không chính thức giữa Điện Kremlin và các phong trào dân túy cánh hữu trên toàn cầu, những người chia sẻ một tầm nhìn hoài nghi về dân chủ tự do và ủng hộ một thế giới phân chia thành các vùng ảnh hưởng. Bằng cách đặt Trump vào cùng một khuôn khổ với Putin, Zelensky không chỉ đơn thuần là kêu gọi vũ khí; ông đang vẽ lại bản đồ của cuộc chiến thành một cuộc đấu tranh văn minh, nơi không còn chỗ cho sự trung lập.
Trên mạng xã hội, bức thư ngay lập tức lan truyền mạnh mẽ, gây ra những làn sóng tranh luận dữ dội. Những người ủng hộ ca ngợi sự can đảm của Zelensky khi dám nói ra những điều mà nhiều nhà lãnh đạo châu Âu chỉ dám thì thầm sau cánh cửa đóng kín. Những người chỉ trích thì cho rằng việc công kích một ứng cử viên tổng thống Mỹ hàng đầu là một canh bạc khủng khiếp, có thể phản tác dụng và khiến Ukraine mất đi đồng minh chiến lược quan trọng nhất nếu Trump tái đắc cử. Tuy nhiên, đây dường như là một rủi ro mà Zelensky đã tính toán kỹ lưỡng. Trong logic của ông, không có gì để mất khi đối mặt với một chính sách hứa hẹn sẽ cắt đứt hoàn toàn nguồn sống của đất nước mình. Sự im lặng không còn là một lựa chọn. Bức thư đóng vai trò như một ngọn hải đăng phát đi tín hiệu cấp cứu cuối cùng tới người dân Mỹ, bỏ qua tầng lớp chính trị đang bị chia rẽ sâu sắc.
Tại Brussels, các nhà ngoại giao châu Âu đang âm thầm đọc bức thư với sự lo lắng tột độ. Mặc dù đồng tình với lập luận cốt lõi của Zelensky, họ cũng nhận thức rõ về quả bom hẹn giờ chính trị mà nó đại diện. Chính phủ các nước châu Âu đang phải vật lộn với bài toán chuẩn bị cho một tương lai mà chiếc ô an ninh của Mỹ có thể khép lại. Bức thư của Zelensky vì thế không chỉ là một lời than khóc cho hiện tại, mà còn là một lời dự đoán về một thế giới đa cực đầy biến động, nơi các cường quốc có thể xâm lược nước khác mà không phải đối mặt với hậu quả từ sức mạnh áp đảo của Mỹ. Ông đặt ra một câu hỏi nhức nhối cho cử tri Mỹ: liệu lời hứa "Nước Mỹ trên hết" có đồng nghĩa với việc bỏ rơi những người đang chiến đấu cho chính những giá trị mà nước Mỹ tuyên bố đại diện? Đây là một đòn tấn công ngôn từ trực diện vào hệ tư tưởng của chủ nghĩa Trump, và nó sẽ còn vang vọng trong suốt phần còn lại của chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ.