Trong một diễn biến ngoại giao đầy kịch tính và đối lập tại Phòng Bầu Dục, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Tư đã đưa ra một tuyên bố lạc quan đến bất ngờ về tình hình căng thẳng với Tehran, khẳng định rằng các cuộc đàm phán hòa bình "đặc biệt nhạy cảm" đang diễn ra "rất tốt". Ông chủ Nhà Trắng thậm chí còn mạnh dạn dự đoán rằng một thỏa thuận đột phá mang tính lịch sử có thể được ký kết ngay trong cuối tuần này. Tuy nhiên, bức tranh màu hồng mà Washington vẽ ra đang vấp phải một làn sóng hoài nghi và phản bác dữ dội từ chính đối tác đàm phán, báo hiệu một chặng đường gập ghềnh phía trước cho bất kỳ nỗ lực ngoại giao nào.
Theo tiết lộ từ Tổng thống Trump, bản ghi nhớ đang được soạn thảo không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận đóng băng hạt nhân. Nội dung chi tiết mà ông công bố đi sâu vào lĩnh vực mà trước đây vốn là điều cấm kỵ về chủ quyền quốc gia của Iran. Washington đặt mục tiêu giành được quyền tiếp cận và thu hồi toàn bộ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của Iran. Tổng thống Trump tuyên bố rằng các nhân sự Hoa Kỳ sẽ được cử vào lãnh thổ Cộng hòa Hồi giáo để trực tiếp đảm bảo an ninh cho các cơ sở vật liệu hạt nhân, vốn thường nằm sâu trong lòng đất hoặc các địa điểm quân sự được bảo vệ nghiêm ngặt. Đây là một đề xuất vượt xa khuôn khổ của các thỏa thuận giám sát thông thường, đặt ra câu hỏi về tính khả thi khi Tehran từ lâu đã coi sự hiện diện quân sự nước ngoài là một "lằn ranh đỏ" tuyệt đối.
Không chỉ giới hạn trong vấn đề hạt nhân, nhà lãnh đạo Mỹ còn nhấn mạnh rằng việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz chiến lược là một ưu tiên hàng đầu nhằm chấm dứt cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang ngày một leo thang. Tuyên bố này ngầm thừa nhận rằng tuyến hàng hải huyết mạch, nơi trung chuyển một phần ba lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển của thế giới, trên thực tế đang nằm ngoài tầm kiểm soát của dòng chảy thương mại tự do. Trong một bước đi ngoại giao chưa từng có tiền lệ khác, Tổng thống Trump xác nhận Mỹ đã lần đầu tiên trong lịch sử tham gia vào các cuộc đàm phán trực tiếp với Hezbollah, nhóm chiến binh Lebanon do Iran hậu thuẫn. Mục tiêu trước mắt của các cuộc tiếp xúc này là nhằm tạm dừng các hành động thù địch và ngăn chặn mặt trận Lebanon bùng nổ thành một cuộc chiến tổng lực.
Thế nhưng, khi sự lạc quan từ Washington lan tỏa như một tín hiệu về sự xuống thang sắp xảy ra, Tehran lại lên tiếng với một giọng điệu hoàn toàn trái ngược, dội một gáo nước lạnh vào kỳ vọng về một "đột phá lớn". Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã phản bác trực tiếp lời lẽ tích cực của Tổng thống Trump, khẳng định rằng "không có tiến triển cụ thể nào" đạt được trong các vòng đàm phán đã qua. Sự mâu thuẫn trong việc định hình thực tế ngoại giao giữa hai bên không thể rõ ràng hơn. Ông Araghchi còn đưa ra một lời cảnh báo rùng mình, nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel vào Beirut, thành trì chính trị và quân sự của Hezbollah, sẽ ngay lập tức kích hoạt một cuộc tái khởi động toàn diện cuộc chiến tranh khu vực. Tuyên bố này cho thấy bản chất mong manh của tình hình, nơi một tia lửa nhỏ từ Tel Aviv có thể thổi bùng ngọn lửa mà ngay cả những nỗ lực ngoại giao lạc quan nhất của Mỹ cũng không thể dập tắt.
Sự tương phản đầy kịch tính trong các thông điệp ngoại giao diễn ra ngay tại một thời điểm cực kỳ hỗn loạn về mặt chính trị ngay trên sân nhà Washington. Cùng ngày hôm đó, Hạ viện Hoa Kỳ do đảng Cộng hòa kiểm soát đã giáng một đòn phản đối mang tính biểu tượng nhưng đầy sức nặng vào chính sách đối ngoại của Nhà Trắng. Với số phiếu sít sao 215-208, Hạ viện đã thông qua một nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công quân sự trái phép của Hoa Kỳ vào Iran. Hành động lập pháp này phản ánh một nỗi lo ngại sâu sắc và lưỡng đảng trong Quốc hội rằng chính quyền có thể đang dần dần tiến tới một cuộc xung đột quân sự mà không có sự ủy quyền rõ ràng từ các nhà lập pháp. Cuộc bỏ phiếu không chỉ là một phản ứng trước những lời lẽ cứng rắn trong quá khứ, mà còn là lời đáp trả trực tiếp đối với thực tế quân sự đang diễn ra trên bộ.
Ngay cả khi các tín hiệu ngoại giao được đưa ra, bầu trời Trung Đông vẫn không hề yên ắng. Quân đội Hoa Kỳ tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ đánh chặn những máy bay không người lái của Iran bị cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn vốn dĩ đã rất dễ vỡ. Những lần đối đầu trực tiếp này, dù được giới chức Mỹ mô tả là "hành động tự vệ phòng ngừa", lại cho thấy ranh giới giữa ngoại giao và chiến tranh đang bị xóa nhòa đến mức nguy hiểm. Trong khi Tổng thống Trump đang hình dung về một tuần lễ ký kết hiệp ước lịch sử và các kỹ sư Mỹ niêm phong các cơ sở làm giàu uranium, thì các lực lượng quân sự lại đang tích cực tiêu diệt các mối đe dọa trên không của đối phương, đặt ra câu hỏi về khả năng tồn tại của một nền hòa bình khi tiếng súng trên bầu trời vẫn chưa chấm dứt.
Viễn cảnh về việc nhân sự Mỹ đặt chân lên đất Iran để thu giữ vật liệu hạt nhân đặc biệt gây tranh cãi, bởi nó gợi lại những ký ức lịch sử nhạy cảm về sự can thiệp của phương Tây vào chủ quyền của Ba Tư. Đối với những người theo đường lối cứng rắn tại Tehran, việc cho phép người Mỹ tiếp cận các địa điểm quân sự quan trọng không chỉ là một sự sỉ nhục quốc gia mà còn là một thất bại về mặt ý thức hệ. Lời khẳng định của Tổng thống Trump rằng thỏa thuận đang đi đến hồi kết có thể là một chiến thuật đàm phán gây sức ép tối đa, nhằm buộc Tehran phải chấp nhận các điều khoản ngay tại bàn đàm phán trước khi công luận quốc tế cho rằng họ đã bỏ lỡ một cơ hội. Ngược lại, sự phủ nhận thẳng thừng của Ngoại trưởng Araghchi cũng là một nước cờ chiến lược nhằm trấn an dư luận trong nước và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực rằng Iran sẽ không đầu hàng trước sức ép tối đa của Mỹ.
Trong khi đó, việc Mỹ lần đầu tiên công khai đàm phán với Hezbollah cũng đánh dấu một sự thay đổi lớn trong học thuyết chống khủng bố truyền thống. Đây được xem là một sự thừa nhận thực dụng rằng giải pháp quân sự cho cuộc khủng hoảng lan rộng từ Gaza đến Lebanon là không thể đạt được. Tuy nhiên, động thái này cũng mang đến rủi ro chính trị to lớn khi nó cung cấp một chiến thắng về mặt tuyên truyền cho một tổ chức mà Mỹ vẫn liệt vào danh sách khủng bố. Cánh cửa ngoại giao được mở ra với Hezbollah, cùng với lời cam kết mở lại Eo biển Hormuz, cho thấy một nỗ lực tổng lực nhằm ổn định toàn bộ khu vực Tây Á từ vấn đề an ninh hàng hải đến các lực lượng ủy nhiệm quân sự. Nhưng với việc lằn ranh đỏ của Iran gắn chặt với số phận của Beirut và chương trình hạt nhân của họ, và với việc Quốc hội Mỹ đang siết chặt dây cương về quyền lực chiến tranh, chặng đường từ "rất tốt" đến một nền hòa bình thực sự vẫn là một hành trình đầy bất trắc, nơi một phát ngôn lạc quan có thể nhanh chóng bị chôn vùi dưới làn đạn của một cuộc chiến tổng lực.