Vào thời điểm cuối tháng 2 năm 2022, khi những đoàn xe bọc thép của Moscow tiến qua biên giới, Điện Kremlin tự tin rằng chiến dịch quân sự sẽ nhanh chóng kết thúc chỉ sau ba ngày. Kế hoạch ban đầu dựa trên giả định rằng chính quyền Kiev sẽ sụp đổ dưới áp lực quân sự áp đảo, cho phép Nga thiết lập ảnh hưởng tại Đông Âu mà không gặp phải sự phản kháng lớn nào. Tuy nhiên, thực tế lịch sử đã rẽ sang hướng hoàn toàn khác. Sau hơn 45 tháng giao tranh khốc liệt, chiến trường Ukraine đã trở thành một vũng lầy chiến lược tiêu tốn khổng lồ cả về nhân mạng lẫn tài lực của Moscow, đảo lộn mọi tính toán ban đầu của giới lãnh đạo quân sự Nga.
Thay vì một chiến thắng chớp nhoáng, quân đội Nga giờ đây đối mặt với cuộc chiến tiêu hao kéo dài và dần mất đi các lợi thế ban đầu. Trên thực địa, bản đồ kiểm soát đã thay đổi đáng kể khi quân đội Ukraine không chỉ chặn đứng các đợt tiến công hướng vào thủ đô Kiev mà còn thực hiện thành công các cuộc phản công tại Kharkiv và Kherson. Thậm chí, việc Ukraine duy trì thế chủ động và tiến hành các hoạt động quân sự ngay trong lòng lãnh thổ Nga đã giáng đòn mạnh vào uy tín của lực lượng quân sự Moscow. Những vùng đất mà Nga từng tuyên bố kiểm soát đang dần bị thu hẹp, buộc họ phải điều chỉnh mục tiêu từ đánh nhanh thắng nhanh sang cố gắng bảo vệ các phòng tuyến hiện tại.
Sự xoay chuyển cục diện này xuất phát từ việc Ukraine áp dụng thành công chiến lược chiến tranh bất đối xứng. Nhận thức rõ sự chênh lệch về tiềm lực truyền thống, Kiev tập trung phát triển các thiết bị bay không người lái tự sát tầm xa để tấn công vào các mục tiêu chiến lược sâu trong hậu phương Nga. Mục tiêu trọng điểm của chiến dịch chính là hệ thống hạ tầng dầu khí - huyết mạch kinh tế của Điện Kremlin. Bằng cách vô hiệu hóa các nhà máy lọc dầu, kho chứa nhiên liệu và cảng xuất khẩu lớn, Ukraine không chỉ làm gián đoạn chuỗi cung ứng cho quân đội Nga mà còn bóp nghẹt nguồn thu tài chính quan trọng nhất vốn được dùng để tài trợ cho chiến dịch quân sự của Moscow.
Tác động kinh tế từ chiến lược này đối với Nga đang lộ rõ. Theo các báo cáo phân tích từ Viện Kiel, tạp chí The Economist và tờ Moscow Times, nền kinh tế Nga đối mặt với những tổn thương sâu sắc dù chính quyền cố gắng xây dựng hình ảnh tự chủ trước các lệnh trừng phạt. Tổng sản phẩm quốc nội của Nga liên tục chịu áp lực suy thoái lớn khi các ngành công nghiệp phi quân sự bị đình trệ. Đặc biệt, doanh thu từ xuất khẩu dầu khí đã lao dốc tới 45%. Việc mất thị trường châu Âu kết hợp với các cuộc tấn công liên tục của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng buộc Nga phải bán dầu với mức chiết khấu cực cao cho các đối tác châu Á, khiến biên lợi nhuận giảm sút nghiêm trọng.
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến chuỗi thất bại chiến lược này xuất phát từ sự sai lệch trong hệ thống thông tin của giới lãnh đạo cấp cao. Nhiều chuyên gia quốc tế chỉ ra rằng Tổng thống Vladimir Putin dường như đang sống trong một "thực tế được dàn dựng" do chính bộ máy truyền thông nhà nước và các cơ quan tình báo tạo ra. Trong suốt nhiều năm qua, thông tin sai lệch và các báo cáo tô hồng về sức mạnh quân sự cũng như sự suy yếu của đối phương đã được đệ trình lên Điện Kremlin, che lấp đi những lỗ hổng nghiêm trọng về năng lực hậu cần, tệ nạn tham nhũng trong quân đội và ý chí phản kháng của người dân Ukraine. Khi các quyết định chiến lược được đưa ra dựa trên thông tin không thực tế, hậu quả là những thất bại liên tiếp trên chiến trường.
Bên cạnh thiệt hại tài chính, cái giá mà nước Nga phải trả còn nằm ở tương lai của cả một thế hệ. Cuộc chiến kéo dài đã châm ngòi cho làn sóng di cư lớn, khi hàng trăm nghìn lao động trí thức, chuyên gia công nghệ và kỹ sư trình độ cao lựa chọn rời bỏ đất nước để tránh lệnh động viên. Sự chảy máu chất xám này, kết hợp với các lệnh cấm vận công nghệ từ phương Tây, tước đi cơ hội hiện đại hóa nền kinh tế Nga trong nhiều thập kỷ tới. Thị trường nội địa phải đối mặt với tình trạng lạm phát phi mã, lãi suất tăng cao kỷ lục để kiềm giữ đồng Ruble, và sự thiếu hụt nghiêm trọng linh kiện công nghệ cao để duy trì sản xuất công nghiệp cơ bản.
Trong bối cảnh đó, Ukraine đang từng bước củng cố vị thế chiến lược nhờ vào sự hỗ trợ không ngừng từ liên minh phương Tây và khả năng tự chủ công nghiệp quốc phòng ngày càng hoàn thiện. Việc Kiev liên tục nâng cấp các dòng thiết bị bay không người lái nội địa có tầm bắn hàng nghìn km cho thấy cuộc chiến tiêu hao này sẽ không sớm dừng lại, và áp lực đè nặng lên nền kinh tế Nga sẽ chỉ tăng lên. Những tuyên bố tự tin ban đầu về một chiến thắng dễ dàng giờ đây đã nhường chỗ cho thực tế cay đắng về một cuộc khủng hoảng toàn diện, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định lâu dài của nước Nga khi cái giá phải trả cho tham vọng quân sự đã vượt quá mọi giới hạn chịu đựng thông thường.