Trong một diễn biến chiến lược đầy kịch tính tại Đông Âu, nỗ lực mới nhất của Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm bóp nghẹt nguồn lực của Ukraine từ hướng Belarus đã vấp phải một bức tường thép không thể vượt qua. Trái ngược với những tính toán ban đầu từ Điện Kremlin, kịch bản “Mặt trận ma” được thiết kế để gây áp lực tâm lý và buộc Kiev phải rút quân từ mặt trận phía Đông và phía Nam đã phản tác dụng một cách ngoạn mục. Thay vào đó, nó còn phơi bày sự yếu thế chưa từng thấy của nhà lãnh đạo Belarus Alexander Lukashenko, người đang loay hoay tìm cách cân bằng giữa Moscow và phương Tây để cứu chế độ của mình khỏi sụp đổ hoàn toàn.
Trung tâm của canh bạc chiến lược này là một học thuyết có tên gọi “Mặt trận ma”. Theo các nguồn tin tình báo mở và các nhà phân tích quân sự, Bộ Tổng tham mưu Nga đã phác thảo một kế hoạch gồm năm kịch bản tấn công từ lãnh thổ Belarus. Điểm cốt lõi của chiến thuật này không phải là một cuộc xâm lược ồ ạt bằng thiết giáp và bộ binh như hồi tháng 2 năm 2022, mà là một chiến dịch chiến tranh tâm lý tổng lực. Moscow kỳ vọng rằng chỉ cần phô trương lực lượng, tổ chức các cuộc tập trận chung quy mô lớn sát biên giới và phát đi những tín hiệu mập mờ về một mũi tiến công mới, họ có thể khiến Bộ Tổng tư lệnh Ukraine hoảng sợ. Mục tiêu sau cùng là buộc Kiev phải điều chuyển những binh đoàn tinh nhuệ đang chiến đấu ở Donbas và Zaporizhzhia lên phía Bắc để bảo vệ thủ đô. Khi đó, phòng tuyến của Ukraine ở miền Đông sẽ trở nên mỏng manh và dễ dàng bị chọc thủng mà Moscow chẳng cần tốn một viên đạn nào từ hướng Belarus.
Tuy nhiên, kịch bản đó đã không thể thành hiện thực. Điện Kremlin dường như đã bỏ qua một yếu tố then chốt: Ukraine của năm 2024 không còn là Ukraine của những ngày đầu chiến tranh. Nếu như vào tháng 2 năm 2022, con đường từ biên giới Belarus đến ngoại ô Kiev chỉ là một khoảng trống phòng thủ chết người, thì giờ đây, toàn bộ khu vực phía Bắc đã được chuyển hóa thành một pháo đài khổng lồ mang tên “Pháo đài Polissya”. Trải dài trên một nghìn kilômét, từ điểm cực Tây giáp Ba Lan cho đến tỉnh Chernihiv ở phía Đông, khu vực này đã biến thành một hệ thống phòng thủ đa tầng, kết hợp giữa công sự hiện đại, mìn dày đặc và địa hình chết người.
Các kỹ sư quân sự Ukraine đã tận dụng một cách triệt để đặc điểm tự nhiên của vùng Polissya – một khu vực đầm lầy rộng lớn với mạng lưới sông ngòi chằng chịt vốn là ác mộng cho bất kỳ lực lượng cơ giới nào. Những con đường đắp cao hẹp dẫn qua các vùng đất ngập nước đã bị gài mìn và phá hủy có kiểm soát. Xen kẽ với các chướng ngại vật thiên nhiên là những hàng rào “răng rồng” bê tông, chiến hào chống tăng sâu hàng mét và hàng nghìn boong-ke kiên cố được ngụy trang kín đáo. Bên cạnh đó, một mạng lưới cảm biến và máy bay không người lái tự sát góc nhìn thứ nhất (FPV) hoạt động liên tục ngày đêm, biến mọi lối mòn xuyên qua cánh rừng và đầm lầy thành những vùng hỏa lực tử thần được lập trình sẵn. Bất kỳ đoàn xe thiết giáp nào cố gắng hành quân qua địa hình này sẽ phải đối mặt với một cơn ác mộng hậu cần và tổn thất khủng khiếp y hệt những gì đã xảy ra với đoàn xe dài 64 kilômét hướng về Kiev vào mùa xuân năm 2022.
Sự thất bại của chiến lược Mặt trận ma đã đẩy Tổng thống Lukashenko vào một vị thế chưa bao giờ hiểm nghèo đến vậy. Từ lâu, nhà lãnh đạo Belarus đã cố gắng chơi một ván cờ hai mặt đầy mạo hiểm. Một mặt, ông cung cấp lãnh thổ cho Nga làm bàn đạp tấn công và tiếp đón vũ khí hạt nhân chiến thuật của Moscow. Mặt khác, ông ra sức tránh phải đưa quân đội chính quy Belarus tham chiến trực tiếp tại Ukraine. Lý do cho sự thận trọng đến mức dường như là hèn nhát này nằm ở tình trạng kinh tế mong manh và sự phản kháng âm ỉ trong lòng xã hội Belarus. Một cuộc tham chiến toàn diện sẽ kích hoạt làn sóng trừng phạt mới khủng khiếp từ phương Tây, thứ có thể nhấn chìm nền kinh tế vốn đã kiệt quệ của đất nước này chỉ trong vài tuần. Hơn thế nữa, các phân tích tình báo cho thấy quân đội Belarus, với trang bị lạc hậu và tinh thần chiến đấu thấp, sẽ là một thảm họa chính trị nếu họ bị đẩy vào cỗ máy xay thịt ở biên giới Ukraine.
Chính nỗi sợ hãi nguyên thủy đó đã khiến Lukashenko trở thành một đồng minh ngày càng không đáng tin cậy trong mắt Điện Kremlin. Trong khi Putin tìm cách tạo dựng một mối đe dọa thường trực từ phía Bắc để giam chân lực lượng Ukraine, thì Lukashenko lại liên tục tìm cách làm giảm căng thẳng một cách lén lút. Ông ta phóng đại các mối đe dọa từ Ba Lan và NATO ở biên giới phía Tây để biện minh cho việc không thể đưa quân về phía Nam, đồng thời bí mật phát đi những tín hiệu cho thấy Minsk chỉ đang miễn cưỡng làm theo yêu cầu của Moscow. Tuy nhiên, cánh cửa đàm phán ngầm với phương Tây giờ đây gần như đã đóng sầm lại. Mỹ và Liên minh châu Âu coi Belarus không khác gì một tỉnh quân sự của Nga, và việc triển khai vũ khí hạt nhân Nga trên lãnh thổ nước này càng củng cố nhận định đó. Kết quả là Lukashenko bị mắc kẹt, không thể thoát khỏi quỹ đạo của Moscow mà cũng chẳng thể xoa dịu được sự thù địch của phương Tây.
Trong khi Lukashenko quay cuồng tìm lối thoát, quân đội Ukraine vẫn lặng lẽ củng cố Pháo đài Polissya với một sự bình tĩnh đáng kinh ngạc. Bộ Tổng tư lệnh tại Kiev đã đọc vị chính xác ý đồ chiến lược của Moscow và từ chối mắc bẫy. Thay vì điều chuyển ồ ạt các lữ đoàn thiện chiến từ phía Đông về bảo vệ Kiev như năm 2022, họ đã xây dựng một lực lượng bảo vệ biên giới độc lập, bao gồm các đơn vị phòng thủ lãnh thổ, lực lượng biên phòng và các lữ đoàn dự bị cơ động có hỏa lực mạnh. Sự chuyển đổi này mang lại cho Ukraine lợi thế kép: tuyến đầu ở Donbas vẫn được giữ vững bởi các đơn vị kỳ cựu, trong khi bất kỳ cuộc thăm dò nào của Nga từ Belarus đều bị chặn đứng ngay từ vạch xuất phát.
Nhìn lại những sự kiện đã qua, cơn ác mộng hậu cần mà quân đội Nga đối mặt vào đầu năm 2022 vẫn còn nguyên giá trị như một bài học răn đe. Khi đó, những đoàn xe khổng lồ của Nga tiến vào Ukraine qua các con đường hẹp và đầm lầy đã nhanh chóng biến thành những cái bẫy chết chóc vì thiếu nhiên liệu, linh kiện thay thế và hệ thống phòng không di động. Đối diện với một lực lượng phòng ngự được chuẩn bị kỹ lưỡng và hệ thống rào cản dày đặc như hiện nay, khả năng thành công của một cuộc tấn công mới từ hướng Bắc còn thấp hơn nhiều. Các chuyên gia quân sự nhận định rằng ngay cả khi Moscow tìm cách ép Lukashenko cho phép mở một mặt trận thực sự, quân đội Nga sẽ phải tập trung một lực lượng khổng lồ lên đến hàng chục vạn quân cùng hàng nghìn phương tiện – một động thái mà tình báo Ukraine và vệ tinh phương Tây sẽ dễ dàng phát hiện trước nhiều tuần, xóa bỏ hoàn toàn yếu tố bất ngờ.
Ván cờ phía Bắc của Putin, với tất cả những toan tính về chiến tranh tâm lý và nghi binh chiến lược, cuối cùng đã thất bại trong im lặng. Nó không những không rút được một người lính chiến đấu nào của Ukraine khỏi mặt trận phía Đông, mà còn làm lộ ra sự rạn nứt ngày càng lớn giữa Moscow và đồng minh trên danh nghĩa của mình. Trong khi Pháo đài Polissya sừng sững như một minh chứng cho sự thích nghi và sức mạnh phòng thủ của Ukraine, Alexander Lukashenko lại tiếp tục chìm sâu vào thế bị cô lập, hoang mang và mất kiểm soát. Sự thất bại của chiến lược Mặt trận ma không chỉ là một thắng lợi chiến thuật của Kiev, mà còn là dấu hiệu cho thấy cán cân quyền lực trong mối quan hệ Nga-Belarus đang chuyển dịch theo hướng ngày càng bất lợi cho người đứng đầu Minsk. Cuộc chiến ở Ukraine đã bước sang một chương mới, nơi những đòn tâm lý giá rẻ không còn chỗ đứng trước những pháo đài thép được xây dựng bằng ý chí và sự chuẩn bị kỹ lưỡng.