Chiến tranh Nga-Ukraine vừa bước vào một giai đoạn mới cực kỳ nguy hiểm, khi vòng xoáy đáp trả và trả đũa giữa hai bên đột ngột leo thang lên một cấp độ khốc liệt chưa từng thấy trong năm qua. Chỉ trong vòng 24 giờ, thủ đô Kyiv hứng chịu một trong những đợt oanh tạc quy mô lớn nhất bằng tên lửa và máy bay không người lái, bao gồm một khí tài mang tầm vóc chiến lược mới, trước khi Ukraine tung ra màn đáp trả chớp nhoáng và mang sức hủy diệt sâu trong lãnh thổ Nga, làm chấn động cả dư luận Nga lẫn phương Tây.
Khởi nguồn của làn sóng căng thẳng này bắt nguồn từ một cuộc tập kích gây tranh cãi của Ukraine vào thành phố Starobilsk, vùng Luhansk do Nga kiểm soát. Theo các nguồn tin quân sự, lực lượng Ukraine đã sử dụng pháo phản lực HIMARS nhắm vào một cơ sở hậu cần lớn, nơi được cho là binh sĩ Nga thuộc Quân đoàn vũ trang hợp nhất số 2 đồn trú. Hình ảnh vệ tinh trước và sau vụ tấn công cho thấy nhiều tòa nhà bị san phẳng, trong khi các kênh Telegram của Nga xác nhận thương vong đáng kể. Moscow lập tức cáo buộc Ukraine gây ra tội ác chiến tranh, khẳng định vũ khí phương Tây đã giết hại thường dân. Tuy Kyiv chưa chính thức bình luận, các quan chức quốc phòng Ukraine ngầm xác nhận mục tiêu là một trung tâm chỉ huy và điều phối xâm nhập.
Đòn trả đũa của Nga không chỉ dừng lại ở lời đe dọa. Rạng sáng ngày hôm sau, lực lượng phòng không Ukraine phải đối mặt với một cơn ác mộng thực sự. Hàng loạt máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS cất cánh từ bán đảo Kola, các tàu chiến ở Biển Đen phóng tên lửa hành trình Kalibr, trong khi hàng chục máy bay không người lái Shahed-136 ồ ạt xâm nhập không phận từ nhiều hướng. Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất của đợt tấn công lần này nằm ở sự xuất hiện của một tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik. Đây là lần đầu tiên loại tên lửa được Tổng thống Vladimir Putin giới thiệu như một “siêu vũ khí không thể đánh chặn” được sử dụng để tấn công một mục tiêu ở Kyiv sau lần phóng thử nghiệm xuống Dnipro hồi cuối năm ngoái.
Oreshnik mang đầu đạn đa khối có khả năng cơ động ở tốc độ siêu vượt âm Mach 10, về lý thuyết có thể mang đầu đạn hạt nhân, khiến các hệ thống phòng không Patriot hay NASAMS của Kyiv gần như bất lực trong việc đánh chặn ở pha cuối. Giới phân tích quân sự nhận định, dù Moscow triển khai Oreshnik với đầu đạn thông thường, thông điệp chính trị và răn đe chiến lược gửi tới phương Tây là không thể phủ nhận: Nga sẵn sàng sử dụng những khí tài hiện đại nhất mà không cần đợi đến kịch bản hạt nhân chiến thuật. Các vụ nổ vang dội khắp thủ đô Ukraine, khu phố Pechersk và Shevchenkivskyi rung chuyển, mảnh vỡ tên lửa rơi xuống các tòa nhà dân sự khiến ít nhất hàng chục người bị thương. Lực lượng cứu hộ làm việc suốt đêm để dập tắt đám cháy tại một trạm biến áp và một khu kho tàng gần sân bay quốc tế Boryspil.
Thế nhưng, chính những gì diễn ra vài giờ sau đó mới tạo nên cơn địa chấn thực sự. Khi khói bụi tại Kyiv còn chưa lắng xuống, Ukraine đã khởi động chiến dịch tấn công đường không sâu vào lãnh thổ Nga với quy mô và tầm vóc chưa từng thấy. Hàng chục máy bay không người lái tầm xa do nội địa Ukraine chế tạo, bao gồm các mẫu UJ-22 và Morok, cùng với tên lửa tấn công mặt đất phiên bản cũ được cải tiến, đã vượt qua hệ thống phòng không dày đặc của Nga để nhắm tới những mục tiêu then chốt. Tại Ryazan, nơi cách biên giới hơn 200 km, một nhà máy lọc dầu công suất lớn bốc cháy dữ dội sau hàng loạt tiếng nổ. Ngọn lửa cao hàng chục mét được người dân ghi lại và lan truyền trên mạng xã hội, buộc chính quyền địa phương phải ban bố tình trạng khẩn cấp. Cơ sở này cung cấp nhiên liệu cho các đơn vị không quân Nga ở tiền tuyến, do đó thiệt hại mang ý nghĩa tác chiến tức thời.
Gần như đồng thời, cơ sở sân bay Engels-2 ở vùng Saratov, nơi đồn trú của các oanh tạc cơ chiến lược Tu-160 và Tu-95, cũng hứng chịu một loạt vụ công kích. Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ toàn bộ máy bay không người lái, nhưng ảnh chụp vệ tinh phân tích độc lập sau đó cho thấy ít nhất một kho nhiên liệu và một đường băng có dấu hiệu hư hại. Xa hơn nữa, một trạm biến áp cung cấp điện cho cụm công nghiệp quốc phòng ở Tatarstan cũng bị tấn công, gây mất điện trên diện rộng. Tổng cộng, theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine, có ít nhất sáu mục tiêu chiến lược nằm sâu từ 300 đến 900 km bên trong nước Nga đã bị đánh trúng chỉ trong một đêm. Một nguồn tin từ cơ quan an ninh Ukraine mô tả đây là “cách trả đũa phi đối xứng nhưng có tính toán nhằm bào mòn khả năng tiến hành chiến tranh hiện đại của đối phương”.
Cuộc tấn công trả đũa của Ukraine đã ngay lập tức phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong mạng lưới phòng không được ca tụng là bất khả xâm phạm của Nga. Người dân tại các thành phố vốn yên bình như Saratov hay Ryazan lần đầu tiên chứng kiến những cột khói bốc lên từ chính cơ sở hạ tầng thiết yếu của họ, làm tan biến ảo tưởng về một cuộc chiến chỉ diễn ra trên đất Ukraine. Các kênh milblogger quân sự Nga, vốn ủng hộ chiến dịch quân sự đặc biệt, lần này đồng loạt chỉ trích sự chủ quan của Bộ Quốc phòng. Họ đặt câu hỏi tại sao những mục tiêu quan trọng như vậy lại không được bảo vệ thỏa đáng trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái giá rẻ nhưng số lượng lớn.
Bối cảnh leo thang càng trở nên rùng rợn hơn khi những lời đe dọa hạt nhân một lần nữa được các quan chức cấp cao Nga tái khởi động. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev ngay trong sáng hôm đó đã đăng trên Telegram rằng những cuộc tấn công vào lãnh thổ “trái tim nước Nga” tạo cơ sở đầy đủ để Moscow xem xét đáp trả bằng vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tuyên bố này không mới nhưng xuất hiện đúng lúc học thuyết hạt nhân sửa đổi của Nga, vốn hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ khí nguyên tử, đã chính thức có hiệu lực. Điện Kremlin giữ im lặng trước câu hỏi về phát ngôn của Medvedev, nhưng phát ngôn viên Dmitry Peskov nhấn mạnh rằng mọi hành động nhằm vào cơ sở năng lượng và quân sự chủ chốt của Nga đều “sẽ không thể không bị trừng phạt”.
Về phía mình, Ukraine khẳng định mọi mục tiêu đều nằm trong quyền tự vệ chính đáng theo Hiến chương Liên Hợp Quốc. Một cố vấn cấp cao của Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết: “Nếu Nga nghĩ rằng họ có thể tàn phá Kyiv mà không bị đánh trả ngay trong đêm, họ đã tính toán sai lầm một cách chí mạng. Chúng tôi sẽ tiếp tục chuyển chiến tranh trở lại chính nơi nó bắt nguồn.” Lập trường này nhận được sự ủng hộ thận trọng từ các đồng minh NATO, dù một số thủ đô phương Tây lo ngại về nguy cơ vượt qua lằn ranh đỏ khiến xung đột lan rộng. Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg khi được hỏi đã lên án cuộc tấn công của Nga vào Kyiv nhưng chỉ dùng ngôn từ ngoại giao quen thuộc về quyền tự vệ của Ukraine, cho thấy liên minh vẫn muốn giữ một khoảng cách nhất định trước các chiến dịch tập kích sâu vào lãnh thổ Nga.
Giới phân tích nhận định, trong vòng chưa đầy hai ngày, cán cân răn đe chiến lược đã có sự dịch chuyển đáng kể. Kyiv cho thấy họ không chấp nhận một kịch bản đơn phương chịu đựng các đòn trừng phạt từ Oreshnik hay bất kỳ siêu vũ khí nào khác. Khả năng sản xuất hàng loạt máy bay không người lái tầm xa với chi phí thấp cho phép Ukraine tạo ra thế trận “ăn miếng trả miếng” một cách bền bỉ. Tại mặt trận phía Đông, giao tranh vẫn giằng co ác liệt quanh Bakhmut và Avdiivka, nhưng điểm nóng thực sự của cuộc chiến lúc này có lẽ đã mở rộng lên tận bầu trời phía bắc Biển Caspi và vùng công nghiệp trung tâm Volga. Khi cả hai bên đều nắm trong tay những con bài quân sự có khả năng gây tổn thất sâu trong hậu phương của nhau, chiến trường không còn giới hạn ở các chiến hào bùn lầy. Nó đã len lỏi vào từng nhà máy điện, từng kho nhiên liệu và từng đường băng quân sự, sẵn sàng bùng lên dữ dội vào bất kỳ thời điểm nào trong đêm.