Cuộc xung đột Nga-Ukraine đã bước sang một giai đoạn tiêu hao tàn khốc, nơi mà yếu tố nhân lực trở thành thước đo quyết định sự thành bại trên chiến trường. Sau nhiều năm giao tranh liên tục, những con số thống kê về thiệt hại nhân mạng đang gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với giới chức quân sự Nga. Các ước tính mới nhất từ nhiều viện nghiên cứu chiến lược quốc tế, kết hợp với mô hình phân tích dữ liệu chuyên sâu của tờ báo danh tiếng The Economist, chỉ ra rằng tổng số binh sĩ Nga thương vong đã vượt qua cột mốc đáng kinh ngạc: hơn 1,3 triệu người. Con số khổng lồ này bao gồm cả những người tử trận lẫn những binh sĩ bị thương tật vĩnh viễn, không còn khả năng quay lại chiến đấu trên chiến trường.
Để đạt được những bước tiến cục bộ, đặc biệt là tại khu vực phía đông Ukraine, Moscow đã áp dụng một chiến lược quân sự bị các nhà quan sát phương Tây mô tả là chiến thuật tiêu hao lực lượng cực đoan. Bản chất của chiến lược này là liên tục đẩy các làn sóng bộ binh tấn công trực diện vào các tuyến phòng thủ kiên cố của Ukraine, tận dụng ưu thế về quân số để áp đảo đối phương. Dù mang lại một số kết quả nhất định về mặt lãnh thổ, chiến thuật này lại đòi hỏi một cái giá quá đắt về sinh mạng. Tốc độ tiêu hao lực lượng của quân đội Nga đã gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt trong các chiến dịch tấn công quy mô lớn, khiến lượng binh sĩ tổn thất mỗi ngày đạt tới mức kỷ lục kể từ khi cuộc chiến bắt đầu.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với Điện Kremlin hiện nay không chỉ dừng lại ở số lượng người ngã xuống, mà nằm ở khả năng bù đắp lực lượng đã mất. Trong suốt năm tháng liên tiếp gần đây, hệ thống tuyển dụng quân sự của Nga đã rơi vào tình trạng bế tắc khi không thể tuyển đủ số lượng tân binh để bù đắp cho lượng thương vong trên chiến trường. Đây là một bước ngoặt đáng lo ngại đối với chiến dịch quân sự của Moscow, khi cán cân giữa tốc độ bổ sung và tốc độ tiêu hao đang ngày càng lệch pha trầm trọng.
Trước đó, chính phủ Nga đã nỗ lực tránh việc ban bố một lệnh động viên quân sự bán phần thứ hai đầy rủi ro về mặt chính trị bằng cách dựa vào lực lượng quân nhân hợp đồng tự nguyện. Để thu hút người dân ký hợp đồng, các địa phương trên khắp nước Nga đã liên tục nâng mức tiền thưởng một lần khi nhập ngũ lên mức rất cao, đi kèm với mức lương hàng tháng vượt xa thu nhập trung bình, đặc biệt là ở các vùng tỉnh lẻ nghèo khó. Tuy nhiên, mô hình tuyển quân bằng tài chính này dường như đã chạm tới giới hạn vật lý của nó. Nguồn cung nhân lực sẵn sàng mạo hiểm mạng sống vì tiền đang dần cạn kiệt, trong khi gánh nặng ngân sách đè nặng lên cả chính quyền trung ương lẫn địa phương ngày một lớn.
Các phép tính toán học từ giới phân tích quân sự cho thấy, để duy trì nhịp độ tấn công hiện tại, Nga cần tuyển mộ khoảng từ 30.000 đến 40.000 binh sĩ mới mỗi tháng. Thực tế trong năm tháng qua, số lượng đăng ký thực tế đã giảm sút nghiêm trọng, chỉ đạt một phần nhỏ so với mục tiêu đề ra. Sự thiếu hụt này đã bắt đầu hiển hiện rõ nét trên chiến trường. Nhiều đơn vị chiến đấu của Nga đang phải hoạt động trong tình trạng thiếu người trầm trọng, thời gian huấn luyện cho tân binh bị rút ngắn tối đa để nhanh chóng lấp vào các khoảng trống phòng tuyến, và quân đội buộc phải điều động cả các lực lượng hậu cần xuống trực tiếp chiến đấu như bộ binh thông thường.
Sự tiêu hao nhân lực quá lớn này không chỉ làm suy yếu khả năng tác chiến mà còn để lại hệ lụy sâu sắc đối với nền kinh tế Nga. Việc hàng trăm nghìn nam giới trong độ tuổi lao động rời khỏi nền kinh tế để ra chiến trường, hoặc vĩnh viễn không thể trở về, đã gây ra tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua. Nhiều ngành công nghiệp then chốt, từ sản xuất chế tạo đến nông nghiệp, đang phải vật lộn để tìm kiếm nhân công. Để cạnh tranh giành giật lao động, các doanh nghiệp buộc phải tăng lương, vô hình trung đẩy tỷ lệ lạm phát lên cao và gây áp lực lớn lên ngân hàng trung ương.
Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng nhân khẩu học dài hạn của Nga, vốn đã tồn tại từ trước chiến tranh, nay lại càng thêm trầm trọng. Sự mất đi một thế hệ nam giới trẻ tuổi khỏe mạnh sẽ để lại những vết sẹo lớn đối với cấu trúc dân số của quốc gia này trong nhiều thập kỷ tới. Những tổn thất này không thể được bù đắp một cách dễ dàng và sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiềm lực phát triển quốc gia lâu dài.
Đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan này, ban lãnh đạo Nga đang phải đứng trước những lựa chọn vô cùng khó khăn. Nếu tiếp tục duy trì chiến lược hiện tại mà không có biện pháp bổ sung quân số quy mô lớn, cỗ máy chiến tranh của Nga có nguy cơ sẽ tự kiệt quệ về mặt nhân lực trong tương lai gần. Điều này có thể buộc Moscow phải giảm bớt quy mô các cuộc tấn công, chuyển sang thế phòng thủ chủ động hoặc chấp nhận các nhượng bộ chiến thuật trên bàn đàm phán.
Lựa chọn thay thế duy nhất để duy trì ưu thế quân số là ban bố một lệnh động viên quân sự tiếp theo. Tuy nhiên, đây là bước đi chứa đựng rủi ro chính trị lớn đối với Điện Kremlin. Trận động viên năm 2022 đã từng gây ra hỗn loạn xã hội, khiến hàng trăm nghìn công dân trình độ cao tháo chạy ra nước ngoài. Việc lặp lại sai lầm này trong bối cảnh nền kinh tế đang căng thẳng có thể dẫn đến những bất ổn xã hội khó lường.
Trong bối cảnh đó, cuộc chiến tiêu hao vẫn tiếp tục diễn ra từng ngày với cường độ khốc liệt. Khả năng chịu đựng của nước Nga trước những tổn thất khổng lồ này đang bị thử thách đến giới hạn cực đại. Giới quan sát quốc tế nhận định rằng, giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột sẽ không chỉ được định đoạt bằng số lượng vũ khí hay đạn dược, mà chính là bằng khả năng quản lý và duy trì nguồn nhân lực của cả hai phía trong cuộc đua sinh tồn đầy nghiệt ngã này.