Làn sóng tấn công bằng thiết bị không người lái của Ukraine tiếp tục khoét sâu vào những điểm yếu chết người của Hải quân Nga, khi chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, ít nhất hai tàu chiến thuộc các hạm đội khác nhau đã hứng chịu những đòn đánh chính xác và gây hậu quả nghiêm trọng. Thông tin tình báo từ các nguồn mở và những hình ảnh vệ tinh được xác minh cho thấy hộ tống hạm Boikiy, một trong những chiến hạm hiện đại thuộc lớp Steregushchy của Hạm đội Baltic, đã bốc cháy dữ dội ngay khi đang neo đậu tại thành phố cảng St. Petersburg. Cùng lúc đó, một tàu tuần tra lớp Svetlyak làm nhiệm vụ bảo vệ khu vực gần cầu Crimea cũng trúng đòn tấn công bằng drone trên Biển Đen, làm dấy lên hồi chuông báo động về khả năng bảo vệ các tài sản hải quân chiến lược của Moskva.
Vụ việc xảy ra với Boikiy mang tính biểu tượng đặc biệt sâu sắc. Con tàu này là chiếc thứ ba trong lớp hộ tống hạm đa năng Steregushchy, được thiết kế với các đường nét tàng hình, trang bị hệ thống tên lửa chống hạm Kh-35 Uran, pháo hạm 100mm cùng các tổ hợp phòng không hiện đại. Việc nó neo đậu tại St. Petersburg, thành phố được coi là “thủ đô hàng hải” của Nga và nằm cách xa chiến trường Ukraine hàng nghìn kilomet, từng được xem là bảo đảm an toàn tuyệt đối khỏi mọi mối đe dọa trực tiếp. Thế nhưng, theo các báo cáo ban đầu, ít nhất hai drone đã tiếp cận thành công mục tiêu mà không bị phát hiện kịp thời, đâm thẳng vào cấu trúc thượng tầng của tàu. Hậu quả là một đám cháy lớn bùng lên dữ dội, bao trùm khu vực trung tâm con tàu, nơi tập trung các hệ thống chỉ huy, radar và cảm biến điện tử tối tân. Các nhân chứng tại khu vực bến cảng cho biết họ nhìn thấy khói đen bốc cao hàng chục mét, trong khi lực lượng cứu hỏa phải mất nhiều giờ mới khống chế được ngọn lửa.
Chi tiết về cuộc tấn công vào Boikiy vẫn đang được giới phân tích quân sự mổ xẻ. Kịch bản một chiếc drone cảm tử cỡ nhỏ, được phóng từ ngay trong lãnh thổ Nga bởi các nhóm tình báo hoặc phá hoại, đang nổi lên như giả thuyết khả dĩ nhất. St. Petersburg nằm sâu trong vùng Vịnh Phần Lan, cách biên giới Estonia khoảng 150 km đường chim bay. Khả năng Ukraine triển khai những drone có tầm bay cực xa vượt qua nhiều lớp phòng không để đánh trúng mục tiêu quân sự ngay tại đây cho thấy một bước tiến đáng sợ về năng lực tác chiến phi đối xứng. Boikiy không chỉ là một tàu chiến thông thường; nó là biểu tượng cho sức mạnh hiện diện của Nga tại vùng biển Baltic trong bối cảnh căng thẳng với NATO leo thang. Việc con tàu bị đánh hỏng nặng ngay trong căn cứ nhà là một đòn giáng mạnh vào uy tín của lực lượng hải quân vốn đã chịu nhiều tổn thất.
Gần như đồng thời, trên mặt trận Biển Đen, chiến dịch tập kích đường biển của Ukraine tiếp tục ghi thêm chiến công. Một tàu tuần tra thuộc lớp Svetlyak, lực lượng chuyên thực hiện các nhiệm vụ tuần tra, bảo vệ căn cứ và hộ tống tàu ngầm, đã bị drone cảm tử hải quân tấn công khi đang hoạt động gần khu vực cầu Kerch, cửa ngõ kết nối lục địa Nga với bán đảo Crimea bị sáp nhập. Tàu Svetlyak, với lượng giãn nước gần 400 tấn, được trang bị pháo hạm và súng phòng không, từng được coi là một mắt xích trong lưới phòng thủ nhiều tầng bảo vệ cây cầu chiến lược. Thế nhưng, truyền thống đó đã bị phá vỡ bởi một xuồng không người lái chứa thuốc nổ cỡ lớn, loại vũ khí mà Ukraine đã hoàn thiện và biến thành nỗi ám ảnh đối với Hạm đội Biển Đen. Các đoạn phim do trinh sát Ukraine công bố cho thấy khoảnh khắc chiếc drone lao thẳng vào mạn tàu, tạo ra một vụ nổ lớn làm cột nước bốc cao, khiến con tàu bốc cháy dữ dội. Thiệt hại cụ thể về nhân mạng đang được làm rõ, nhưng nhiều nguồn tin khẳng định tàu bị nghiêng và phải được lai dắt khẩn cấp về cảng.
Những đòn đánh trúng đích này không còn là sự kiện cá biệt nữa, mà đã trở thành một phần trong chiến lược có hệ thống của Kiev nhằm vô hiệu hóa sức mạnh hải quân Nga mà không cần sở hữu hạm đội tàu nổi truyền thống. Từ vụ soái hạm Moskva bị đánh chìm cho đến hàng loạt tàu đổ bộ, tàu tên lửa bị phá hủy tại Sevastopol, rồi nay lan sang tận vùng biển Baltic, bức tranh toàn cảnh cho thấy Nga đang bất lực trong việc bảo vệ các chiến hạm của mình trước những kẻ tấn công nhỏ bé và khó nắm bắt. Mỗi chiếc drone cảm tử chỉ có giá thành từ vài chục đến vài trăm nghìn USD, nhưng có khả năng vô hiệu hóa những con tàu trị giá hàng trăm triệu USD, mang theo vũ khí tối tân và thủy thủ đoàn được đào tạo bài bản. Đây là một cuộc cách mạng về tư duy tác chiến mà phía Nga, với học thuyết quân sự tập trung vào hỏa lực áp đảo truyền thống, dường như chưa thể thích nghi.
Sự kiện tàu Boikiy bốc cháy tại St. Petersburg hé lộ một lỗ hổng an ninh chưa từng có. Giới chuyên gia quân sự phương Tây nhận định, rất có thể các drone đã khai thác kẽ hở trong lưới phòng không tầm thấp và hệ thống cảnh báo sớm tại khu vực bến cảng. St. Petersburg không phải là một pháo đài biệt lập, mà là một trung tâm đô thị khổng lồ, nơi các hoạt động dân sự nhộn nhịp tạo ra một màn nhiễu loạn tự nhiên cho các hệ thống giám sát. Hơn nữa, Hạm đội Baltic nhiều năm qua phải đối mặt với tình trạng xuống cấp về năng lực sẵn sàng chiến đấu, đặc biệt là trong công tác bảo vệ căn cứ trước các mối đe dọa phi đối xứng. Trong khi các tướng lĩnh Nga tập trung điều chuyển những hệ thống phòng không tối tân nhất như S-400 ra tiền tuyến Ukraine, thì chính hậu phương và các quân cảng trọng yếu lại bị lộ ra một cách đáng báo động. Boikiy từng là một phần trong nhóm tàu chiến được Nga triển khai để thể hiện sức mạnh trước các cuộc tập trận của NATO, thế nhưng giờ đây nó phải hứng chịu ngọn lửa thiêu rụi ngay trên chính mặt cầu tàu quê hương.
Trong khi đó, cú đánh vào tàu tuần tra Svetlyak gần cầu Crimea mang một thông điệp chiến thuật rõ ràng: Kiev vẫn kiên trì làm xói mòn khả năng kiểm soát Biển Đen của Moskva. Cầu Kerch không chỉ là tuyến hậu cần sống còn cho lực lượng Nga ở miền nam Ukraine, mà còn là biểu tượng địa chính trị của việc sáp nhập Crimea. Việc vô hiệu hóa các tàu bảo vệ xung quanh cầu là đòn chuẩn bị cho những cuộc tập kích quy mô lớn hơn vào chính cấu trúc cây cầu trong tương lai. Các chiến thuật áp dụng ở đây cũng tương tự những gì đã được Ukraine thực hiện thành công trước đó: sử dụng các xuồng drone “bầy sói” tấn công đồng loạt, gây nhiễu loạn hệ thống phòng thủ, kết hợp với trinh sát vệ tinh và máy bay không người lái trên không để định vị mục tiêu theo thời gian thực. Hệ thống tên lửa và pháo hạm trên các tàu tuần tra Nga, vốn được thiết kế để đánh chặn mục tiêu trên không hoặc tàu nổi cỡ lớn, tỏ ra kém hiệu quả trước những mục tiêu nhỏ, bám sát mặt nước và di chuyển với tốc độ cao.
Phản ứng từ Bộ Quốc phòng Nga đối với cả hai sự kiện vẫn mang sự im lặng đặc trưng mỗi khi tổn thất liên quan đến các tàu chiến chủ lực bị phơi bày. Các kênh truyền thông nhà nước hầu như không đưa tin, trong khi các blogger quân sự Nga bày tỏ sự phẫn nộ và lo ngại sâu sắc về tình trạng suy giảm năng lực bảo vệ hạm đội. Điều này phản ánh một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu rộng vào giới lãnh đạo quân sự, khi mà các chiến hạm trị giá hàng trăm triệu USD như Boikiy lại trở thành con mồi cho những drone có thể được chế tạo trong các xưởng cơ khí đơn sơ. Những hình ảnh vệ tinh sau đó cho thấy thân tàu Boikiy có dấu hiệu bị hư hại nặng phần thượng tầng, nơi đặt các hệ thống radar điều khiển hỏa lực, đồng nghĩa với việc con tàu có thể phải mất nhiều tháng, thậm chí hàng năm trong ụ sửa chữa trước khi có thể hoạt động trở lại.
Ở bình diện chiến lược, những vụ tấn công mới nhất buộc Nga phải đối mặt với câu hỏi về khả năng phân bổ nguồn lực phòng thủ. Việc phải dàn trải hệ thống phòng không ra bảo vệ toàn bộ các căn cứ trải dài từ Murmansk, St. Petersburg, Kaliningrad cho đến Sevastopol là bài toán bất khả thi trong bối cảnh chiến tranh tiêu hao. Ukraine đang thành công trong việc kéo giãn lực lượng Nga và giáng những đòn tâm lý chiến vào niềm kiêu hãnh hải quân của nước Nga vốn đã tồn tại suốt ba thế kỷ. Mỗi cột khói bốc lên từ một chiến hạm Nga, dù ở Biển Đen hay trong lòng Vịnh Phần Lan, đều là một lời khẳng định rằng không một vùng biển nào còn thực sự an toàn, và ưu thế về hỏa lực truyền thống đang nhường chỗ cho kỷ nguyên của những chiến binh không người lái linh hoạt và chính xác.