Từng được đánh giá là một trong những mạng lưới phòng thủ bầu trời kiên cố nhất thế giới, phòng không Nga đang đối mặt với những thách thức chưa từng có trước chiến dịch tấn công bất đối xứng từ Ukraine. Cục diện chiến trường đã xoay chuyển rõ rệt khi Kyiv không còn chỉ phòng ngự mà chuyển sang vị thế của một kẻ đi săn trên không. Bằng cách kết hợp công nghệ máy bay không người lái tự sản xuất với các phương án tác chiến linh hoạt, quân đội Ukraine đang từng bước bóc gỡ lớp thực lực phòng thủ của đối phương, khiến các vũ khí được coi là lá chắn tối tân của Điện Kremlin liên tục bị tổn hại nặng nề.
Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này bắt nguồn từ chiến lược quân sự được tính toán kỹ lưỡng. Thay vì tấn công trực diện vào các mục tiêu quân sự kiên cố ở tiền tuyến, Ukraine tập trung vô hiệu hóa hệ thống cảnh báo sớm và phòng không của Nga. Theo các báo cáo phân tích mới nhất, có tới 54,8% tổng số cuộc tập kích tầm xa của Ukraine nhắm trực tiếp vào các trận địa phòng không, radar cảnh giới và tổ hợp tên lửa như S-300 và S-400. Việc triệt hạ các hệ thống đắt giá này không chỉ tiêu hao nguồn lực tài chính, công nghệ của Moscow, mà quan trọng hơn là tạo ra những khoảng trống khổng lồ trên bầu trời, mở đường cho các đòn tấn công tiếp theo vào sâu trong lãnh thổ Nga.
Thực tế chiến trường cho thấy radar bắt bám mục tiêu của hệ thống S-400 vốn được ca ngợi là tối tân lại tỏ ra kém hiệu quả trước drone cỡ nhỏ, bay thấp và có diện tích phản xạ radar hạn chế. Ukraine lợi dụng triệt để điểm yếu này bằng cách chế tạo các thiết bị bay giá rẻ bằng vật liệu composite khó phát hiện. Khi radar Nga cố gắng khóa mục tiêu vào các thiết bị bay giá rẻ này, họ không chỉ lộ vị trí phát sóng mà còn tiêu tốn những quả tên lửa đánh chặn có giá trị hàng triệu USD để tiêu diệt một mục tiêu chỉ giá vài nghìn USD. Một khi radar dẫn bắn bị phá hủy bởi các cuộc tấn công bầy đàn của drone, các bệ phóng tên lửa phía sau trở nên vô dụng và dễ dàng làm mồi ngon cho tên lửa hành trình tầm xa như Storm Shadow hay ATACMS.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Ukraine vận hành chiến thuật drone ba lớp tinh vi. Lớp đầu tiên gồm các drone tầm ngắn, linh hoạt, chuyên nhiệm vụ trinh sát và chế áp điện tử tại chiến tuyến nhằm thu hút sự chú ý của hệ thống phòng thủ tầm ngắn như Pantsir-S1 hay Tor. Lớp thứ hai là dòng drone tầm trung mang đầu đạn nổ mạnh tấn công trực tiếp các trung tâm hậu cần, kho đạn và nút giao thông trọng yếu cách biên giới hàng chục km. Cuối cùng, lớp thứ ba là phi cơ không người lái tầm xa, có khả năng bay hàng trăm, thậm chí hàng ngàn km sâu vào nội địa Nga, vượt qua hàng rào radar để đánh phá các mục tiêu chiến lược như nhà máy lọc dầu, sân bay quân sự và căn cứ chỉ huy cấp cao.
Hệ quả trực tiếp từ chiến thuật này là sự thiếu hụt nghiêm trọng phương tiện phòng không của Nga trên diện rộng. Nhằm bảo vệ thủ đô Moscow cũng như các cơ sở quân sự quan trọng ở mặt trận phía Nam, Bộ Quốc phòng Nga buộc phải rút bớt hệ thống phòng thủ từ các khu vực nội địa sâu trong đất liền để tái triển khai ra tiền tuyến. Quyết định mang tính chắp vá này để lại hậu quả nặng nề khi ước tính có tới 70% dân số Nga cùng nhiều khu đô thị và trung tâm công nghiệp lớn hiện nằm trong trạng thái không có sự bảo vệ đầy đủ của lưới lửa phòng không tầm trung và tầm xa. Bất kỳ lỗ hổng nào xuất hiện cũng bị drone Ukraine khai thác triệt để, biến các cơ sở hạ tầng dân sự và công nghiệp thành mục tiêu dễ bị tổn thương.
Khu vực bán đảo Crimea và tuyến hành lang trên bộ nối liền Nga với miền Nam Ukraine đang trở thành điểm nóng chịu áp lực nặng nề nhất. Các cuộc tấn công dồn dập bằng drone và tên lửa hành trình của Ukraine nhắm vào cầu Kerch cùng các tuyến đường vận tải chiến lược đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng tiếp vận của quân đội Nga. Bằng cách liên tục làm tê liệt các hệ thống phòng không bảo vệ khu vực này, Ukraine từng bước cô lập bán đảo Crimea, biến nơi này từ một pháo đài bất khả xâm phạm thành một vùng đất dễ bị cô lập. Việc mất khả năng bảo vệ các tuyến đường tiếp tế huyết mạch không chỉ ảnh hưởng đến cục diện chiến sự tại Kherson hay Zaporizhzhia mà còn đe dọa trực tiếp đến khả năng duy trì sự hiện diện quân sự của Nga ở phía Nam.
Không dừng lại ở khu vực biên giới và phía Nam, tầm bắn và độ chính xác của các đòn tập kích từ Ukraine đã vươn xa tới địa bàn chiến lược phía Bắc. Các thông tin tình báo chỉ ra ngay cả những cơ sở quân sự tối mật như căn cứ hải quân Kronstadt gần St. Petersburg cũng nằm trong tầm ngắm và có thể hứng chịu các đòn tấn công từ phía Ukraine. Việc một căn cứ hải quân lịch sử, nơi đồn trú của Hạm đội Baltic nằm cách biên giới Ukraine hơn một ngàn km, có nguy cơ bị đe dọa trực tiếp chứng minh không có bất kỳ khu vực nào trên lãnh thổ Nga có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối trước sự phát triển vượt bậc của công nghệ máy bay không người lái Ukraine. Cuộc chiến tiêu hao phòng không này đang đặt Điện Kremlin vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc bảo vệ tiền tuyến hay bảo vệ huyết mạch kinh tế trong nội địa, làm lung lay sâu sắc vị thế quân sự của Nga trên trường quốc tế.