Ngay khi màn đêm buông xuống khu vực Trung Đông, bầu trời Tehran và các thành phố chiến lược của Iran đã rực sáng bởi ánh lửa và những tiếng nổ vang rền. Trong suốt hai đêm liên tiếp, lực lượng vũ trang Hoa Kỳ đã tiến hành một chiến dịch không kích quy mô lớn chưa từng có trong nhiều năm, nhắm thẳng vào các mục tiêu trọng yếu của nước Cộng hòa Hồi giáo. Động thái quân sự sấm sét này được cho là mang dấu ấn trực tiếp từ Tổng thống Donald Trump, người đã phát đi tối hậu thư cuối cùng tới giới lãnh đạo giáo sĩ Iran: hoặc chấp nhận các điều kiện của Mỹ, hoặc đối mặt với sức mạnh hủy diệt áp đảo.
Theo các nguồn tin tình báo khu vực, chiến dịch không kích không chỉ giới hạn ở những mục tiêu đơn lẻ mà là một cuộc tập kích tổng lực vào hạ tầng phòng thủ của Iran. Các hệ thống radar cảnh giới từ xa, những tổ hợp phòng không tối tân được Nga hỗ trợ nâng cấp, cùng nhiều cơ sở quân sự ngầm sâu trong lòng đất đã trở thành mục tiêu của những quả bom thông minh và tên lửa hành trình phóng từ chiến hạm Mỹ ở vùng Vịnh Ba Tư. Washington tuyên bố rằng họ sẽ không dừng lại cho đến khi năng lực quân sự của Iran bị suy giảm đáng kể, và quan trọng hơn, cho đến khi Tehran chịu ngồi vào bàn đàm phán theo những điều kiện mà Nhà Trắng đưa ra. Đây không còn là một cuộc đối đầu ủy nhiệm qua các lực lượng dân quân thân Iran trong khu vực; đây là sự đối đầu trực diện bằng hỏa lực giữa hai cường quốc mà hệ lụy của nó đang lan tỏa khắp toàn cầu.
Trọng tâm của sức ép quân sự lần này xoáy sâu vào một lằn ranh đỏ đã được Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định: tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Đây là cửa ngõ chiến lược nơi một phần năm nguồn cung dầu mỏ của thế giới lưu thông mỗi ngày. Trong bối cảnh hải quân Mỹ tăng cường tuần tra và các hệ thống chống hạm của Iran bị đưa vào tầm ngắm phá hủy, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức rung chuyển. Giá dầu thô Brent và WTI đã có những phiên giao dịch tăng vọt trong biên độ hẹp, phản ánh nỗi lo sợ về một kịch bản Iran phong tỏa Hormuz như một đòn trả đũa cuối cùng. Tuy nhiên, chính sự chính xác gần như tuyệt đối và tốc độ của các đòn tấn công đã gửi một thông điệp rõ ràng rằng Mỹ sẵn sàng vô hiệu hóa mọi nỗ lực gây gián đoạn của Tehran trước khi chúng kịp hình thành. Lằn ranh đỏ này không chỉ là lời nói suông; nó đang được bảo vệ bằng sắt và lửa.
Thế nhưng, phía sau cánh gà của vở kịch quân sự căng thẳng đó lại là một sân khấu ngoại giao đầy bí mật và toan tính. Những diễn biến mới nhất cho thấy lần đầu tiên sau nhiều tháng đối đầu cứng rắn, giới chức Tehran đã chủ động thiết lập các kênh liên lạc trực tiếp với Nhà Trắng. Sự “xuống nước” của giới giáo sĩ cầm quyền, như cách các nhà phân tích địa chính trị mô tả, không chỉ xuất phát từ nỗi sợ hãi trước hỏa lực Mỹ. Trọng tâm của các cuộc đàm phán bí mật được cho là xoay quanh số phận của hàng chục tỷ USD tài sản Iran đang bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài. Đây là số tiền khổng lồ có thể cứu vãn nền kinh tế đang trên bờ vực sụp đổ của Iran, nhưng cũng là con bài mặc cả then chốt của Washington. Nhà Trắng dường như đã tận dụng tối đa đòn bẩy này, yêu cầu Tehran không chỉ dừng các hoạt động hạt nhân và hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm, mà còn phải thay đổi căn bản hành vi chiến lược tại Trung Đông để đổi lấy việc giải tỏa dần các khoản tiền.
Chính tình trạng kiệt quệ kinh tế trong nước đã đẩy chính quyền Tehran vào thế phải lựa chọn giữa thể diện quốc gia và sự tồn vong của chế độ. Nền kinh tế Iran đang trải qua một cuộc khủng hoảng toàn diện và ngày càng trầm trọng. Tỷ lệ lạm phát chính thức đã vượt ngưỡng 40%, nhưng các ước tính độc lập còn đưa ra những con số đáng sợ hơn. Đồng Rial mất giá không phanh, khiến giá thực phẩm, thuốc men và các nhu yếu phẩm cơ bản tăng vọt mỗi ngày. Sức mua của người dân lao động và tầng lớp trung lưu thành thị, vốn là trụ cột ủng hộ cho hệ thống chính trị, đang bị bào mòn một cách thảm khốc. Những cuộc biểu tình lẻ tẻ vì vấn đề bánh mì và điện nước đã bùng phát ở nhiều tỉnh thành, bị dập tắt trong im lặng nhưng âm ỉ như ngọn lửa dưới đống tro tàn. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục một cuộc đối đầu quân sự leo thang với Mỹ, gánh thêm các chi phí chiến tranh, là điều mà nền kinh tế Iran không thể chịu đựng thêm nữa. Áp lực từ bên trong, nơi những người dân thường đang quay quắt với bữa ăn hàng ngày, đã buộc giới giáo sĩ phải tính đến một lối thoát trong nhục nhã hơn là sụp đổ trong vinh quang.
Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ trong khu vực đang theo dõi sát sao từng chuyển động. Israel, quốc gia coi năng lực hạt nhân của Iran là mối đe dọa hiện hữu, được cho là đã phối hợp tình báo mật thiết và có thể đã sẵn sàng cho các kịch bản độc lập nếu đàm phán thất bại. Ả-rập Xê-út và Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất, những nước sản xuất dầu mỏ hàng đầu, bày tỏ sự ủng hộ thầm lặng đối với chiến dịch của Washington nhằm kiềm chế Tehran, đồng thời gấp rút bảo đảm các tuyến đường vận chuyển năng lượng thay thế. Sự đồng thuận ngầm này tạo ra một mặt trận áp lực đa chiều, khiến không gian địa chính trị của Iran bị bóp nghẹt hơn bao giờ hết.
Diễn biến căng thẳng này đặt ra một câu hỏi lớn về bước đi tiếp theo của Tổng thống Trump. Liệu chiến dịch quân sự chớp nhoáng có đạt được mục tiêu cưỡng chế ngoại giao, hay sẽ kéo nước Mỹ vào một vũng lầy mới ở Trung Đông? Các tín hiệu từ chiến trường hai đêm qua cho thấy một kịch bản răn đe có tính toán: gây tổn thương vừa đủ để Tehran khiếp sợ mà không phá hủy hoàn toàn cấu trúc nhà nước, tránh tạo ra một lỗ hổng quyền lực hỗn loạn. Tuy nhiên, trong các điện thờ linh thiêng ở Qom, những giáo sĩ cấp cao vẫn phải đối mặt với một lựa chọn mang tính lịch sử. Họ có thể chấp nhận thực tế rằng thời kỳ của chủ nghĩa bành trướng bằng ủy nhiệm đã kết thúc, nhượng bộ để cứu lấy quốc gia trước áp lực quân sự cực mạnh và khủng hoảng kinh tế. Hoặc họ có thể tiếp tục con đường đối đầu, đánh cược sự sống còn của chế độ vào một canh bạc mà cái giá phải trả đang được đong đếm bằng chính mạng sống và bữa ăn của hàng triệu người dân Iran.