Trong một diễn biến đẩy căng thẳng Trung Đông lên mức nguy hiểm chưa từng có, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã công bố một loạt tuyên bố cứng rắn sau các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào các căn cứ quân sự Hoa Kỳ trên khắp vùng Vịnh Ba Tư. Giữa bối cảnh cuộc chiến Iran năm 2026 đang bước vào giai đoạn khốc liệt, những phát biểu mới nhất từ đại diện ngoại giao cấp cao nhất của Tehran được đánh giá như một lời tuyên chiến ngoại giao, làm tê liệt mọi hy vọng mong manh về một giải pháp hòa bình trong tương lai gần.
Phát biểu tại trụ sở Bộ Ngoại giao ở Tehran trước báo giới trong nước và quốc tế, ông Araghchi xác nhận Cộng hòa Hồi giáo Iran đã quyết định đình chỉ toàn bộ các cuộc đàm phán ngừng bắn gián tiếp với Washington. Quyết định này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi liên quân Mỹ - Israel phát động “Chiến dịch Cuồng nộ Sử thi” (Operation Epic Fury), mở màn cho chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào các cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran. Tehran ngay lập tức đáp trả bằng hàng loạt tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhắm vào các căn cứ Mỹ đồn trú tại Iraq, Kuwait, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), gây ra thương vong đáng kể cho binh sĩ Mỹ và làm hư hại nghiêm trọng cơ sở hạ tầng quân sự.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc đóng băng đàm phán, theo nhà ngoại giao hàng đầu của Iran, không chỉ nằm ở các cuộc tấn công ban đầu mà còn đến từ chiến dịch quân sự đang diễn ra của Israel tại Lebanon. Ông Araghchi nhấn mạnh một nguyên tắc mà Tehran sẽ kiên định thực hiện: bất kỳ hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn nào trên một mặt trận sẽ bị coi là sự vi phạm hoàn toàn trên tất cả các mặt trận. Tuyên bố này phát đi một tín hiệu rõ ràng rằng Iran sẽ không khoanh vùng xung đột, mà sẵn sàng mở rộng quy mô chiến tranh nếu các đồng minh thân cận của mình, đặc biệt là Hezbollah tại Lebanon, tiếp tục bị tấn công. Đây được xem là nỗ lực nhằm buộc Israel phải chiến đấu trên nhiều chiến tuyến, đồng thời đặt chính quyền Tổng thống Donald Trump vào thế tiến thoái lưỡng nan trong việc ngăn chặn một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện.
Trong bài phát biểu mang tính bùng nổ, Ngoại trưởng Araghchi cũng dành những lời lẽ cảnh báo nghiêm khắc nhất tới các quốc gia láng giềng trong khu vực, đặc biệt là UAE. Ông tuyên bố rằng việc cung cấp không phận, chia sẻ thông tin tình báo hoặc cho phép Hoa Kỳ và Israel sử dụng các căn cứ quân sự để tiến hành các chiến dịch chống lại Iran sẽ bị coi là hành động thù địch và sẽ phải đối mặt với hậu quả tương xứng. “Chúng tôi không tìm kiếm xung đột với các nước láng giềng, nhưng bất kỳ tài sản quân sự nào của Mỹ được sử dụng để khởi động các cuộc tấn công nhằm vào Iran đều sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của lực lượng vũ trang chúng tôi,” ông Araghchi nói với giọng điệu sắc lạnh. Tuyên bố này ngay lập tức làm dấy lên lo ngại tại các thủ đô vùng Vịnh, nơi nhiều quốc gia vốn là đồng minh truyền thống của Washington nhưng cũng duy trì quan hệ thương mại và ngoại giao phức tạp với Tehran.
Phản ứng từ phía Hoa Kỳ cho thấy sự mâu thuẫn rõ rệt trong nội bộ chính quyền Trump. Trong khi Ngoại trưởng Araghchi khẳng định mọi kênh liên lạc gián tiếp đã bị cắt đứt, Tổng thống Trump vẫn kiên trì khẳng định trên mạng xã hội Truth Social rằng các cuộc đàm phán hậu trường vẫn đang tiếp tục. “Chúng tôi sẽ sớm đạt được một thỏa thuận lớn. Iran biết họ không thể thắng trong cuộc chiến này,” ông Trump viết, bác bỏ thông tin về việc đối thoại bị đổ vỡ. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng sự lạc quan của Nhà Trắng không có cơ sở khi Tehran đã chính thức rút khỏi bàn đàm phán, đồng nghĩa với việc cánh cửa ngoại giao gần như đã đóng sầm lại. Sự gián đoạn này đẩy khu vực vào tình thế nguy hiểm khi các bên chỉ còn cách giao tiếp qua các hành động quân sự và những tuyên bố cứng rắn qua truyền thông.
Hệ quả kinh tế từ những phát biểu của ông Araghchi được cảm nhận gần như ngay lập tức trên thị trường năng lượng toàn cầu. Nhắc đến eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch nơi khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ thế giới đi qua, nhà ngoại giao Iran không đưa ra lời đe dọa trực tiếp nào về việc phong tỏa, nhưng giọng điệu cứng rắn của ông đủ để tạo ra một cơn địa chấn trên các sàn giao dịch. Giá dầu thô Brent và WTI đồng loạt tăng vọt, có thời điểm vượt ngưỡng 130 đô la Mỹ một thùng, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Các nhà đầu tư lo sợ rằng nếu xung đột lan rộng và Iran quyết định khai thác vũ khí địa chiến lược là phong tỏa Hormuz, nền kinh tế thế giới vốn đang mong manh sẽ phải đối mặt với một cú sốc năng lượng chưa từng có tiền lệ. Các công ty vận tải biển lớn đã bắt đầu tăng phụ phí rủi ro chiến tranh, trong khi các chính phủ phương Tây khẩn trương tìm kiếm các tuyến đường thay thế và giải phóng kho dự trữ dầu chiến lược để trấn an thị trường.
Chiến dịch “Cuồng nộ Sử thi” và phản ứng dữ dội từ Iran đã đặt toàn bộ kiến trúc an ninh vùng Vịnh trước một phép thử sống còn. Các căn cứ không quân như Al Dhafra tại UAE và Al Udeid tại Qatar, nơi đóng quân của hàng nghìn binh sĩ cùng các phi đội máy bay chiến đấu tối tân của Mỹ, giờ đây nằm trong tầm ngắm của các đơn vị tên lửa chính xác cao thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran. Những hình ảnh về hệ thống phòng không Vòm Sắt và Patriot hoạt động hết công suất trên bầu trời các thành phố vùng Vịnh để đánh chặn tên lửa Iran đã trở thành cảnh tượng quen thuộc hàng đêm, nhưng không phải cuộc tấn công nào cũng bị ngăn chặn. Các cuộc tập kích vừa qua được cho là đã vượt qua lưới phòng thủ và gây ra những thiệt hại đáng kể, phơi bày lỗ hổng của các hệ thống phòng không trị giá hàng tỷ đô la do Mỹ và Israel vận hành.
Trong một diễn biến song song đầy lo ngại, các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq và Syria đã gia tăng tần suất tấn công bằng máy bay không người lái và rocket nhằm vào các đoàn xe hậu cần của liên quân, làm phức tạp thêm nỗ lực củng cố tuyến phòng thủ của Washington. Tại Lebanon, các cuộc không kích của Israel tiếp tục nhắm vào các mục tiêu mà Tel Aviv cho là cơ sở ngầm của Hezbollah, bất chấp những lời kêu gọi kiềm chế quốc tế. Việc Ngoại trưởng Araghchi ràng buộc số phận của mặt trận Lebanon với toàn bộ chiến lược quân sự của Iran cho thấy một sự leo thang nguy hiểm: một sai lầm chiến thuật nhỏ trên chiến trường miền Nam Lebanon cũng có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tên lửa xuyên biên giới quy mô lớn, kéo theo các cường quốc bên ngoài vào vòng xoáy xung đột.
Cộng đồng quốc tế chứng kiến sự bế tắc với những phản ứng mang tính chia rẽ sâu sắc. Trong khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc triệu tập các phiên họp khẩn cấp nhưng không đạt được nghị quyết chung do sự đối đầu giữa các thành viên thường trực, thì các nước châu Âu lại nỗ lực trung gian hòa giải một cách đầy thận trọng, lo sợ một làn sóng người tị nạn khổng lồ và sự gián đoạn năng lượng kéo dài. Tuy nhiên, với việc kênh liên lạc Oman – nơi từng là cầu nối bí mật cho các cuộc gặp không chính thức giữa quan chức Mỹ và Iran trong nhiều thập kỷ – giờ đây cũng bị đóng băng theo tuyên bố của Tehran, không gian cho ngoại giao phòng ngừa bị thu hẹp đến mức báo động.
Giới quan sát quân sự nhận định rằng những tuyên bố của Ngoại trưởng Araghchi không đơn thuần là lời hùng biện chính trị mà phản ánh một học thuyết quân sự đã được tính toán kỹ lưỡng. Bằng cách công khai xác định tất cả các tài sản quân sự Mỹ là mục tiêu hợp pháp, Iran đang xóa nhòa ranh giới giữa các mặt trận truyền thống và biến toàn bộ khu vực thành một chiến trường thống nhất. Điều này buộc các nhà hoạch định chiến lược Mỹ tại Lầu Năm Góc phải tính đến một bài toán phân tán lực lượng và bảo vệ đồng minh vô cùng tốn kém, trong khi vẫn phải duy trì khả năng răn đe trước các mối đe dọa hạt nhân đang ngày càng hiện hữu từ Tehran.
Trong khi những cột khói đen bốc lên từ các căn cứ bị tấn công chưa kịp tan, lời cảnh báo của Ngoại trưởng Iran vẫn còn vọng lại như một lời tiên tri về những ngày đen tối phía trước cho toàn bộ Trung Đông. Cán cân giữa chiến tranh và hòa bình giờ đây mong manh hơn bao giờ hết, được định đoạt không phải trên bàn đàm phán mà bởi những quỹ đạo tên lửa và những tính toán lạnh lùng về địa chính trị.