Chiến trường Ukraine đang trải qua những biến động dữ dội nhất trong vòng bốn năm qua khi lực lượng Kiev phát động một chiến dịch phản công toàn diện với quy mô và cường độ chưa từng có. Không còn gói gọn trong các cuộc giao tranh cục bộ tại chiến hào, đợt tiến công này của Ukraine đang giáng những đòn sấm sét vào sâu trong hậu phương của quân đội Nga, kéo dài từ bán đảo Crimea cho tới tận những chốt chặn chiến lược tại Donbass. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này không chỉ làm lung lay các tính toán chiến thuật của Điện Kremlin mà còn đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì thế trận phòng thủ dài hạn của Moscow trước một đối thủ đang ngày càng tinh nhuệ và linh hoạt hơn trong cách tiếp cận chiến tranh hiện đại.
Chìa khóa tạo nên sự đột phá trong chiến dịch lần này chính là chiến thuật sử dụng máy bay không người lái tầm trung một cách đồng loạt và cực kỳ hiệu quả. Trong nhiều tuần qua, các phi đội máy bay không người lái của Ukraine đã liên tục thực hiện các cuộc tập kích chính xác vào các huyết mạch hậu cần sống còn của Nga. Từ các kho chứa nhiên liệu, kho đạn dược cho đến các tuyến đường sắt và cây cầu huyết mạch kết nối Crimea với đất liền, tất cả đều nằm trong tầm ngắm của hỏa lực Kiev. Việc đánh sập hoặc làm tê liệt các cơ sở hậu cần này khiến khả năng tiếp tế cho tiền tuyến của quân đội Nga bị suy giảm nghiêm trọng. Khi đạn dược và nhiên liệu không thể tiếp cận các đơn vị tiền phương kịp thời, sức chiến đấu của bộ binh và pháo binh Nga tại các mặt trận nóng bỏng lập tức bị giảm sút đáng kể, tạo điều kiện cho các lực lượng phản công của Ukraine gia tăng sức ép.
Không chỉ dừng lại ở việc phá hoại hậu cần tại Crimea, tầm ảnh hưởng của các đòn đánh bằng thiết bị bay không người lái này đã lan rộng tới tận khu vực Sloviansk thuộc vùng Donbass. Đây là một minh chứng cho thấy khả năng tác chiến tầm xa của Ukraine đã bước sang một giai đoạn mới, khiến không một khu vực nào nằm dưới sự kiểm soát của Nga có thể được coi là an toàn tuyệt đối. Sự hỗn loạn trong chuỗi cung ứng đã đẩy bộ chỉ huy quân sự Nga vào thế phòng ngự bị động, buộc họ phải phân tán các nguồn lực phòng không vốn đã căng thẳng để bảo vệ các mục tiêu trọng yếu ở sâu trong hậu phương, thay vì tập trung hỗ trợ cho các chiến dịch tấn công ở mặt trận phía Đông.
Trong bối cảnh đó, Sloviansk nổi lên như là trái tim thực sự của toàn bộ mặt trận phía đông Donbass. Thành phố này không chỉ sở hữu vị trí địa lý mang tính chiến lược tối quan trọng mà còn là biểu tượng tinh thần lớn lao cho cả hai phía. Kể từ khi xung đột bùng nổ năm 2014, Sloviansk đã luôn là tâm điểm của các cuộc tranh giành tầm ảnh hưởng. Đối với Ukraine, việc giữ vững Sloviansk cùng với thành phố lân cận Kramatorsk là điều kiện tiên quyết để bảo vệ phần lãnh thổ còn lại của vùng Donetsk. Nếu Sloviansk thất thủ, cánh cửa để quân đội Nga tiến sâu vào miền Trung Ukraine và kiểm soát hoàn toàn Donbass sẽ mở rộng hơn bao giờ hết. Ngược lại, đối với Nga, việc kiểm soát được Sloviansk không chỉ mang lại chiến thắng chính trị to lớn mà còn giúp họ hoàn thiện tuyến phòng thủ kiên cố, từ đó cắt đứt các đường tiếp vận chính của Ukraine từ phía Tây. Chính vì tầm quan trọng sống còn này, cuộc chiến tại Sloviansk đang diễn ra vô cùng khốc liệt, nơi từng mét đất đều phải trả bằng cái giá rất đắt của cả hai bên.
Tuy nhiên, việc tập trung quá nhiều nguồn lực vào một mặt trận duy nhất như Sloviansk cũng đẩy cả Nga và Ukraine vào một kịch bản đầy rủi ro về một vòng xoáy chiến tranh tiêu hao không lối thoát. Bản chất của chiến tranh tiêu hao là việc bào mòn sinh lực, vũ khí và tiềm lực kinh tế của đối phương cho đến khi một bên không còn khả năng gượng dậy. Đối với Nga, dù sở hữu kho vũ khí khổng lồ từ thời Liên Xô và nguồn nhân lực dồi dào, việc phải duy trì một chiến tuyến kéo dài hàng ngàn kilomet trong tình trạng hậu cần bị đứt gãy liên tục là một thử thách cực kỳ gian nan. Những tổn thất về xe bọc thép, pháo binh và binh sĩ dày dạn kinh nghiệm đang dần bào mòn ưu thế tuyệt đối về hỏa lực mà Moscow từng nắm giữ trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.
Ở phía bên kia chiến tuyến, Ukraine cũng đang phải đối mặt với những thách thức không hề nhỏ. Dù đang nắm giữ thế chủ động nhờ sự linh hoạt của công nghệ và các loại vũ khí tầm xa, Kiev vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn viện trợ quân sự và tài chính từ các đồng minh phương Tây. Một khi nguồn viện trợ này bị gián đoạn hoặc suy giảm do các yếu tố chính trị nội bộ của các nước bảo trợ, Ukraine sẽ lập tức rơi vào thế yếu trước sức mạnh áp đảo về quân số của Nga. Hơn thế nữa, việc tiến hành các cuộc phản công quy mô lớn luôn đòi hỏi sự tiêu thụ đạn dược ở mức khổng lồ, điều mà các dây chuyền sản xuất quốc phòng của phương Tây hiện tại vẫn đang chật vật để đáp ứng đầy đủ và kịp thời.
Kịch bản tiêu hao này nếu kéo dài sẽ biến Donbass thành một vùng đất hoang tàn, nơi không bên nào có thể giành được chiến thắng quyết định nhưng cả hai đều không thể rút lui vì những hệ lụy chính trị quá lớn. Cuộc chiến khi đó sẽ không còn được quyết định bằng những mũi đột kích thiết giáp thần tốc hay những trận đánh bao vây quy mô lớn, mà sẽ là cuộc đọ sức về độ bền bỉ của nền kinh tế và khả năng chịu đựng tổn thất của xã hội mỗi nước.
Những diễn biến trong vài tháng tới được dự báo sẽ mang tính quyết định đối với số phận của cả vùng Donbass và cục diện chung của toàn bộ cuộc chiến. Thời tiết đang dần chuyển dịch sang những mùa khắc nghiệt hơn, yếu tố bùn lầy và giá lạnh sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cơ động của các phương tiện cơ giới trên chiến trường. Cả Nga và Ukraine đều đang chạy đua với thời gian để tạo ra những lợi thế mang tính bước ngoặt trước khi các điều kiện thời tiết khắc nghiệt áp đặt sự đình trệ lên các hoạt động quân sự quy mô lớn. Với Ukraine, mục tiêu tối thượng là tiếp tục tận dụng ưu thế công nghệ để bẻ gãy các mũi tấn công của Nga tại Donbass và duy trì áp lực tối đa lên Crimea. Với Nga, mục tiêu là củng cố lại hệ thống phòng thủ, khắc phục các điểm yếu về hậu cần và tận dụng ưu thế về quân số để bẻ gãy đà phản công của đối phương. Cuộc đọ sức cân não này chắc chắn sẽ còn tiếp tục làm rúng động dư luận quốc tế trong thời gian tới khi cả hai bên đều dốc toàn lực cho canh bạc quyết định này.