Cục diện chiến trường tại Ukraine đang chứng kiến những bước chuyển dịch sâu sắc và bất ngờ khi chiến dịch tấn công quy mô lớn trong mùa hè của Điện Kremlin không những không đạt được các mục tiêu chiến lược đề ra mà còn phản tác dụng một cách nghiêm trọng. Theo các báo cáo quân sự mới nhất từ thực địa, lực lượng vũ trang Ukraine đã thực hiện thành công một loạt cuộc phản công chớp nhoáng, giải phóng các vùng lãnh thổ rộng lớn và đẩy quân đội Nga vào thế phòng ngự bị động trên nhiều hướng tiến công chủ chốt. Sự thay đổi đột ngột này đang làm đảo lộn các tính toán chiến lược của Moscow, đồng thời tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho Kiev cùng các đồng minh phương Tây trong bối cảnh cuộc xung đột đã bước sang một giai đoạn tiêu hao khốc liệt mới.
Trước đó, khi mùa hè bắt đầu, Bộ Quốc phòng Nga đã huy động một lượng lớn binh sĩ, khí tài hạng nặng và các đơn vị tinh nhuệ nhất với mục tiêu bẻ gãy phòng tuyến của Ukraine tại các khu vực trọng điểm phía đông và phía nam. Kế hoạch của Điện Kremlin là tận dụng sự thiếu hụt tạm thời về đạn dược và vũ khí của Ukraine trước khi các gói viện trợ mới từ phương Tây kịp thời đổ về để tạo ra những bước đột phá mang tính quyết định. Các mũi tấn công của Nga tập trung mạnh mẽ vào khu vực Kharkiv, Donetsk và Zaporizhzhia với hy vọng sẽ chiếm trọn vẹn vùng Donbas và tạo ra một vùng đệm an toàn sâu bên trong lãnh thổ Ukraine. Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường đã diễn ra hoàn toàn trái ngược với những kỳ vọng của giới chức quân sự Moscow.
Thay vì bị áp đảo, lực lượng Ukraine đã áp dụng chiến thuật phòng thủ chủ động một cách cực kỳ linh hoạt và hiệu quả. Bằng cách xây dựng các tuyến phòng thủ nhiều lớp vững chắc, kết hợp với việc sử dụng tối đa ưu thế từ các hệ thống pháo binh tầm xa và máy bay không người lái tự sát, Ukraine đã làm tiêu hao đáng kể sinh lực và phương tiện chiến đấu của đối phương ngay từ khi các đợt tấn công của Nga mới bắt đầu nhen nhóm. Khi nhận thấy các mũi tiên phong của Nga đã kiệt sức và bộc lộ những khoảng trống phòng thủ chết người ở phía sau do kéo căng đội hình, quân đội Ukraine đã lập tức chuyển trạng thái từ phòng ngự sang phản công chớp nhoáng.
Kết quả của những quyết định táo bạo này là việc Ukraine tái kiểm soát một diện tích lãnh thổ khổng lồ chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Tại các mặt trận phía đông, đặc biệt là khu vực xung quanh Kharkiv và một số hành lang chiến lược tại Donetsk, các lực lượng phản kích của Kiev đã chọc thủng các tuyến phòng thủ mỏng của Nga, buộc đối phương phải rút lui hỗn loạn để tránh nguy cơ bị bao vây cô lập. Nhiều thị trấn, làng mạc và đặc biệt là các đầu mối giao thông đường sắt, đường bộ quan trọng đã được giải phóng hoàn toàn, giúp Ukraine củng cố đáng kể khả năng hậu cần và thiết lập các bàn đạp tấn công mới hướng về phía biên giới.
Sự thất bại của chiến dịch tấn công mùa hè từ phía Nga được các chuyên gia quân sự quốc tế đánh giá là một đòn giáng mạnh vào uy tín của Điện Kremlin. Kế hoạch này đã phản tác dụng theo cách tồi tệ nhất có thể đối với Moscow. Không chỉ mất đi những vùng đất khó khăn lắm mới kiểm soát được trong những tháng trước đó, quân đội Nga còn phải gánh chịu tổn thất cực kỳ nặng nề về mặt quân số và trang thiết bị quân sự hiện đại. Việc dồn quá nhiều nguồn lực vào các cuộc tấn công trực diện không hiệu quả đã khiến lực lượng dự bị của Nga bị suy kiệt, buộc họ phải điều chuyển quân từ các khu vực phòng thủ trọng yếu khác để vá víu các lỗ hổng trên chiến tuyến rộng lớn, từ đó tạo ra thêm nhiều sơ hở cho Ukraine khai thác.
Một trong những yếu tố then chốt giúp Ukraine lật ngược thế cờ chính là sự phối hợp tác chiến hiệu quả và việc tích hợp thành công các loại vũ khí công nghệ cao do phương Tây cung cấp. Các hệ thống pháo phản lực cơ động cao, tên lửa hành trình tầm xa và các thiết bị trinh sát điện tử hiện đại đã cho phép Ukraine tấn công chính xác vào các trung tâm chỉ huy, kho đạn dược và tuyến đường tiếp tế huyết mạch nằm sâu trong hậu phương của quân đội Nga. Việc cắt đứt nguồn cung cấp nhiên liệu và đạn dược đã trực tiếp làm tê liệt khả năng chiến đấu của các đơn vị thiết giáp Nga, khiến các cuộc tấn công của họ nhanh chóng bị mất đà và dễ dàng bị bẻ gãy.
Bên cạnh những thắng lợi rõ rệt về mặt quân sự, thành công này còn mang lại những lợi ích chính trị và tâm lý vô cùng to lớn cho Kiev. Nó đã đập tan những hoài nghi từ một bộ phận dư luận quốc tế về khả năng giành chiến thắng của Ukraine trước một đối thủ có quy mô quân đội vượt trội. Thắng lợi này là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy các gói viện trợ quân sự trị giá hàng tỷ đô la từ Mỹ và châu Âu đang phát huy tác dụng thực tế trên chiến trường, từ đó củng cố quyết tâm của các nước đồng minh trong việc tiếp tục sát cánh và hỗ trợ lâu dài cho Kiev.
Tình hình hiện tại đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với Tổng thống Vladimir Putin và giới lãnh đạo quân sự tại Moscow. Áp lực trong nước đang ngày một gia tăng khi công chúng và các thế lực ủng hộ chiến tranh bắt đầu đặt câu hỏi về năng lực điều hành của các tướng lĩnh hàng đầu cũng như hiệu quả thực tế của chiến dịch quân sự này. Việc phải liên tục đối phó với các cuộc phản công của Ukraine trong khi nguồn lực nội tại ngày càng bị siết chặt bởi các lệnh trừng phạt kinh tế từ phương Tây đang đẩy Nga vào một thế kẹt chiến lược vô cùng nan giải.
Giới phân tích nhận định rằng cục diện chiến trường trong những tháng tới sẽ vô cùng khó lường khi Ukraine cố gắng duy trì đà hưng phấn để mở rộng hơn nữa các vùng lãnh thổ giải phóng trước khi mùa đông khắc nghiệt tràn về. Việc thiết lập các hệ thống phòng thủ vững chắc trên những vùng đất mới giành lại được sẽ là ưu tiên hàng đầu của Kiev nhằm ngăn chặn bất kỳ nỗ lực tái tập hợp lực lượng nào từ phía Nga. Trong khi đó, Moscow buộc phải tìm kiếm những giải pháp thay thế, từ việc thay đổi nhân sự chỉ huy cho đến việc điều chỉnh lại toàn bộ học thuyết tác chiến để tránh một sự sụp đổ dây chuyền trên diện rộng. Cuộc đối đầu quân sự này đang bước vào một chương mới đầy kịch tính, nơi sự bền bỉ, khả năng thích ứng công nghệ và lòng quả cảm sẽ quyết định vận mệnh của cả hai quốc gia.