Trong một chuỗi các hành động quân sự và ngoại giao leo thang chóng mặt, khu vực Trung Đông đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc xung đột toàn diện khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào lực lượng Iran ngay giữa một trong những tuyến hàng hải huyết mạch nhất hành tinh. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận lực lượng nước này đã thực hiện một đòn tấn công phủ đầu chính xác vào một cơ sở quân sự của Iran cùng một trạm điều khiển máy bay không người lái tại thành phố cảng Bandar Abbas ở phía nam nước Cộng hòa Hồi giáo. Diễn biến này xảy ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump thẳng thừng bác bỏ những đồn đoán về một thỏa thuận ngầm với Tehran nhằm nối lại hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz, đẩy nhiệt độ địa chính trị toàn cầu lên mức nguy hiểm tột độ.
Theo bản tin tác chiến chi tiết từ CENTCOM, các cảm biến và hệ thống tình báo của Mỹ đã phát hiện một nhóm bốn máy bay không người lái tấn công của Iran đang trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu, cùng một trạm điều khiển mặt đất đang ráo riết chuẩn bị phóng chiếc UAV thứ năm về phía các mục tiêu trên biển. Đánh giá mối đe dọa là khẩn cấp và không thể trì hoãn, các đơn vị phản ứng nhanh của Mỹ đã khai hỏa đánh chặn. Hệ thống phòng không trên các tàu khu trục hoạt động tại Bắc Ấn Độ Dương đã phóng tên lửa bắn hạ toàn bộ bốn chiếc UAV vừa cất cánh. Đồng thời, một loạt bom dẫn đường chính xác cũng được thả xuống trạm điều khiển mặt đất, xóa sổ hoàn toàn cơ sở này và đội ngũ vận hành bên trong trước khi họ kịp kích hoạt nốt phương tiện tấn công cuối cùng. Hình ảnh vệ tinh và báo cáo sơ bộ từ hiện trường cho thấy cột khói đen bốc cao từ khu vực cảng phía nam, nơi đặt nhiều cơ sở hải quân và tên lửa chiến lược của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Hành động quân sự của Washington không phải là một sự kiện đơn lẻ mà là hồi chuông báo động trong bối cảnh một chuỗi đụng độ nguy hiểm đang diễn ra trên vùng biển vùng Vịnh. Trước khi tên lửa Mỹ dội xuống Bandar Abbas, IRGC đã có một động thái khiêu khích trực diện khi các tàu cao tốc vũ trang hạng nặng của lực lượng này áp sát và nổ súng cảnh cáo vào một tàu chở dầu mang cờ Mỹ đang trên hành trình quá cảnh. Vụ nổ súng không gây thương vong nhưng đã buộc con tàu phải chuyển hướng khẩn cấp, tạo ra một màn đấu súng căng thẳng trên mặt biển. Chỉ ít phút sau, các kênh truyền thông nhà nước Iran đồng loạt đưa tin lực lượng phòng không nước này đã bắn hạ một máy bay trinh sát không người lái tối tân MQ-9 Reaper của Mỹ, cáo buộc chiếc UAV này xâm phạm không phận Iran gần khu vực diễn ra vụ đọ súng. Lầu Năm Góc cho đến thời điểm hiện tại chưa xác nhận cũng như chưa phủ nhận thông tin về chiếc Reaper bị bắn rơi, nhưng thừa nhận “có những tổn thất về khí tài trong một môi trường tác chiến phức tạp”, một cách nói úp mở thường thấy trước khi công bố sự thật về những mất mát nhạy cảm như vậy.
Ngay lập tức, các phát ngôn từ Nhà Trắng đã đổ thêm dầu vào ngọn lửa đang cháy dữ dội. Khi được các phóng viên đặt câu hỏi về khả năng có một kênh đối thoại bí mật hoặc một thỏa thuận ngầm để Tehran nới lỏng việc kiểm soát eo biển Hormuz nhằm hạ nhiệt giá dầu toàn cầu, Tổng thống Trump đã có phản ứng gay gắt. Ông phủ nhận toàn bộ mọi thông tin về một thỏa thuận, khẳng định cứng rắn rằng Mỹ sẽ không bao giờ đàm phán dưới áp lực quân sự hay trả tiền chuộc cho an ninh hàng hải. Tuyên bố này nhanh chóng làm sụp đổ mọi hy vọng mong manh về một giải pháp ngoại giao tức thời, đồng thời gửi đi thông điệp rằng Washington sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo để đảm bảo tự do hàng hải, bất chấp nguy cơ đối đầu trực tiếp với hải quân Iran.
Gần như song song với các cuộc không kích, cỗ máy trừng phạt tài chính của Mỹ cũng được kích hoạt với tốc độ chưa từng có. Bộ Tài chính Mỹ đã công bố một gói lệnh trừng phạt mới đầy quyết liệt nhằm vào một thực thể vừa thành lập có tên là Cơ quan quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư. Theo hồ sơ từ Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), tổ chức này thực chất là một mặt trận mới của IRGC, được dựng lên với mục đích hợp pháp hóa việc thu các khoản phí “bảo hộ” từ tàu bè qua lại, một hình thức tống tiền có hệ thống đối với thương mại hàng hải toàn cầu. Giới chức Mỹ mô tả đây là nỗ lực trắng trợn của Tehran nhằm biến tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới thành “địa bàn thu phí” riêng, đồng thời cảnh báo bất kỳ chủ tàu hay công ty bảo hiểm quốc tế nào hợp tác với cơ quan này sẽ phải đối mặt với hậu quả pháp lý nặng nề tại thị trường tài chính Mỹ.
Phản ứng dây chuyền trên thị trường năng lượng thế giới là ngay lập tức và dữ dội. Giá dầu thô Brent Biển Bắc và WTI đồng loạt tăng vọt gần 8% chỉ trong phiên giao dịch châu Á, phá vỡ các ngưỡng kháng cự quan trọng khi giới đầu tư hoảng sợ trước viễn cảnh một cuộc chiến tranh chính thức có thể phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz. Eo biển này là điểm nghẽn chiến lược, nơi mỗi ngày có khoảng 20% sản lượng dầu thô toàn cầu đi qua. Một cuộc xung đột kéo dài tại đây không đơn thuần chỉ là vấn đề khu vực, nó sẽ bóp nghẹt chuỗi cung ứng năng lượng, đẩy các nền kinh tế lớn vào lạm phát chi phí đẩy và chao đảo các thị trường chứng khoán từ New York đến Tokyo. Các nhà phân tích bắt đầu kịch bản hóa những tình huống tồi tệ nhất, trong đó lực lượng hải quân hai nước đối đầu trực diện với tên lửa chống hạm và thủy lôi, biến vùng biển ấm áp này thành một chiến trường không khoan nhượng.
Mối nguy hiểm thực sự nằm ở chỗ cả Washington và Tehran đều đang bị dồn vào những góc chính trị mà ở đó việc lùi bước gần như là không thể. Đối với chính quyền Trump, sự cứng rắn trước Iran là một trụ cột trong chính sách đối ngoại, thể hiện qua việc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân và liên tục gia tăng chiến dịch gây sức ép tối đa. Một sự nhân nhượng vào lúc này sẽ bị coi là yếu đuối và có thể tạo tiền lệ cho các đối thủ khác. Về phía Iran, với nền kinh tế đang bị bóp nghẹt bởi các lệnh trừng phạt, việc kiểm soát eo biển là một trong những quân bài chiến lược hiếm hoi còn lại để mặc cả và phô trương sức mạnh. Việc bị tấn công ngay trên sân nhà Bandar Abbas, một thành phố cảng quan trọng, là một đòn giáng mạnh vào thể diện quốc gia mà IRGC không thể không đáp trả nếu muốn duy trì vị thế lãnh đạo cứng rắn trong nội bộ.
Những giờ tới sẽ mang tính quyết định cho việc liệu hai bên có tìm kiếm được các kênh liên lạc khẩn cấp qua trung gian để ngăn chặn leo thang, hay sẽ tiếp tục lao vào vòng xoáy trả đũa lẫn nhau. Các căn cứ Mỹ tại Iraq, Syria và toàn bộ khu vực Vịnh đã được đặt trong tình trạng báo động cao nhất, trong khi các tàu sân bay và nhóm tác chiến hải quân được lệnh bố trí lại đội hình chiến đấu. Trên mặt trận truyền thông, lời lẽ của cả hai bên đều không có dấu hiệu hạ nhiệt. Iran lên án vụ tấn công là “hành vi vi phạm chủ quyền trắng trợn” và tuyên bố sẽ có phản ứng nghiêm khắc vào thời điểm thích hợp, trong khi các quan chức Mỹ nhấn mạnh họ sẽ bảo vệ mọi tài sản và đồng minh bằng mọi giá.
Một mối lo sâu xa hơn đang hiện hữu trong giới ngoại giao quốc tế. Khi các bên liên tục thử thách lằn ranh đỏ của nhau trên một vùng biển chật hẹp và đông đúc tàu bè dân sự, một sai lầm tính toán chiến thuật hoàn toàn có thể kích hoạt một cuộc chiến mà không bên nào thực sự mong muốn nhưng cũng không bên nào có thể dừng lại. Bóng ma về một cuộc chiến tranh toàn diện ở Vùng Vịnh, với tiềm năng nhấn chìm toàn bộ khu vực vào bất ổn, đang hiển hiện rõ ràng hơn bao giờ hết, kéo theo những lo ngại sâu sắc về an ninh năng lượng và sự mong manh của nền hòa bình thế giới trong những ngày đầu hạ nóng bỏng này.