Khi những chiếc drone Ukraine lướt qua bầu trời đêm Nga, mang theo không chỉ thuốc nổ mà còn cả nỗi kinh hoàng thực sự, thì tại Moscow, người ta vẫn cố gắng tổ chức diễu binh 9/5 như thể chiến tranh chỉ là một buổi lễ xa xôi. Nhưng sự thật phũ phàng hơn: không có ngừng bắn nào vào ngày Chiến thắng. Putin đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn từ nửa đêm 6/5, và giờ đây, Ukraine chuẩn bị đáp trả – một đòn đánh mà cả thế giới sẽ chứng kiến rất sớm. Zelensky đã nói rõ: Nga chọn con đường từ chối hòa bình, thì Ukraine sẽ hành động tương xứng. Đó không phải lời đe dọa suông. Đó là lời tuyên bố từ một quốc gia đã học cách biến nỗi đau thành vũ khí chính xác nhất.
Những cuộc tấn công vào các thành phố Ukraine không ngừng. Sáng thứ Tư, hai UAV Nga lao thẳng vào một trường mẫu giáo ở trung tâm Sumy – không phải ngẫu nhiên, không phải sai lầm, mà là hành động có chủ đích của những kẻ sát nhân. Chiều hôm trước, bom dẫn đường rơi xuống trung tâm Kramatorsk, ngay giữa đường phố đông đúc, nơi chỉ có dân thường đi làm về, dạo phố, hít thở không khí tháng Năm. Không mục tiêu quân sự. Chỉ có máu và tiếng cười man rợ từ phía bên kia. Propagandist Karnaukhov trên kênh Solovyov còn khoe khoang: “Đòn đánh thành công vào mục tiêu”. Khi bị chất vấn về dân thường thiệt mạng, hắn đáp lạnh lùng: “To hell with them”. Và chính những kẻ đó lại van xin ngừng bắn cho diễu binh Moscow. Cynicism chưa từng có tiền lệ.
Trong khi đó, ở Moscow, người dân đổ ra đường không phải để ăn mừng, mà để “dạo một vòng lần cuối”. Một phụ nữ trung niên nói với micro đường phố: “Ai biết được chuyện gì sẽ xảy ra sau này”. Họ không còn ảo tưởng. Drone Ukraine đã bay được 1600 km, chạm đến Yekaterinburg – thành phố từng tưởng mình an toàn tuyệt đối. Giờ đây, 70% lãnh thổ Nga, nơi sinh sống của hơn 70% dân số, nằm trong tầm ngắm. Zelensky tuyên bố sẽ mở rộng quy mô tấn công xa hơn nữa. Bloomberg xác nhận: một phần tư nước Nga đang run sợ. Stability mà Putin khoe khoang suốt bao năm – “Chúng ta có stability giữa bão tố thế giới” – giờ đang bị chính quân đội Ukraine viết lại bằng lửa và tiếng nổ.
Bóng ma drone không chỉ phá hủy hạ tầng. Nó phá hủy cả tâm lý. Ở Yekaterinburg, nơi mà trước đây chiến tranh chỉ là tin tức trên TV, giờ người dân thú nhận: “Trước kia mối đe dọa còn xa xôi. Giờ nó đã ở đây. Rất đáng sợ. Phải kết thúc thôi”. Rating Putin sụt giảm liên tục bảy tuần liền. VTsIOM – trung tâm thăm dò nhà nước – ngừng công bố số liệu từ ngày 24/4. Không số liệu ngày 1/5, không số liệu ngày 4/5, không số liệu sau kỳ nghỉ dài. Kremlin chọn cách chôn vùi sự thật thay vì đối mặt. Nhưng sự thật vẫn rò rỉ qua những cuộc phỏng vấn đường phố: “Chính phủ chúng tôi không bảo vệ được chúng tôi”, “Truce chỉ để cho họ thở, chúng ta phải kết liễu họ”, “An toàn cao nhất? Tôi không cảm thấy vậy”. Moscow vẫn sống trong bong bóng, nhưng các vùng khác – từ Yekaterinburg đến biên giới – đã thức tỉnh. Chiến tranh không còn là “chiến dịch đặc biệt” ở đâu đó xa xôi. Nó đã về nhà.
Rạn nứt không dừng lại ở dân thường. Trong lòng quân đội Nga, sự bất mãn đang sôi sùng sục. Một quân nhân trang bị đầy huy chương tuyên bố: hợp đồng hết từ tháng 3/2024 nhưng vẫn bị giữ lại không giấy tờ, bị tống tiền hàng tháng, bị đe dọa chuyển sang đơn vị xung kích nếu đòi quyền lợi. Sức khỏe suy kiệt, lưng đau cũ tái phát, bệnh viện biên giới cấp giấy miễn dịch vụ – nhưng chỉ để bị đẩy sang trung đoàn không vận. “Vi phạm quyền con người” – lời lẽ mà trước đây chỉ nghe ở phương Tây, giờ vang lên từ chính miệng lính Nga. Họ không còn là “giải phóng viên”. Họ là nạn nhân của chính cỗ máy mà họ phục vụ.
Còn bi thảm hơn là câu chuyện của nữ y tá Nadezhda Dutskaya tại bệnh viện trung tâm Shebakul. Cô tiết lộ lệnh từ trên xuống: mỗi bệnh viện phải “tình nguyện” một nhân viên y tế trung cấp đi chiến trường một năm. “Hoặc bạn về trong quan tài kẽm, hoặc may mắn sống đến ngày chiến thắng”. Cô dám lên tiếng trên mạng xã hội. Kết quả? Tài khoản Instagram và VK bị xóa sạch. Không ai biết cô đang ở đâu. Đó là cách Nga “tuyển mộ” y sĩ cho cuộc chiến: ép buộc, đe dọa, rồi bịt miệng. Stalin chắc hẳn đang mỉm cười dưới mộ. Putin không chỉ sao chép chiến tranh, ông còn sao chép cả guồng máy kiểm soát tư tưởng.
Và để đảm bảo thế hệ trẻ cũng tham gia kiểm soát, Kremlin ra lệnh thành lập “Cyber Squad” – phiên bản hiện đại của Đội Thiếu niên Tiền phong. Học sinh, sinh viên sẽ theo dõi bạn bè trên mạng, báo cáo “nội dung phá hoại”: tin giả, ma túy, quan hệ phi truyền thống, chỉ trích quân đội, chỉ trích Putin. Thông tin sẽ chuyển thẳng cho lực lượng an ninh. Kế hoạch kéo dài đến năm 2030, kể cả ở các vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm. Trẻ em Nga sẽ trở thành tai mắt của nhà nước. Đó không phải giáo dục. Đó là đầu độc tương lai.
Ngay cả trong không gian truyền thông Nga cũng nổ ra nội chiến. Một trò đùa trên KVN – “Nhược điểm của Moscow là quá nhiều người Nga” – khiến phe ultra-patriot điên tiết. Ca sĩ opera Moskalov chuẩn bị kiện kênh Channel 1 vì “kích động thù địch dân tộc” và “đặc vụ Anh”. Họ không tha cho cả hài kịch nội bộ. Khi mọi thứ sụp đổ, kẻ thù đầu tiên chính là đồng chí.
Tất cả diễn ra trong bối cảnh Donald Trump đang ngồi tại Nhà Trắng. Moscow từng hy vọng ông sẽ ép Kiev nhượng bộ. Nhưng khi Zakharova than vãn “Mỹ đang bận với Trung Đông”, thì chính Nga lại tự tay phá hủy mọi cơ hội. Họ không chỉ từ chối ngừng bắn. Họ còn cười nhạo máu của chính những người họ gọi là “đồng bào”. Và Ukraine, với sự kiên cường không gì lay chuyển, đã nói: “Dựa trên báo cáo tình báo và quân sự buổi tối, chúng tôi sẽ quyết định hành động tiếp theo”. Glory to Ukraine không còn là khẩu hiệu. Đó là lời hứa sẽ biến nỗi đau thành chiến thắng.
Những ngày tới, đặc biệt là trước và trong diễu binh 9/5, sẽ là khoảnh khắc quyết định. Nga muốn lễ hội. Ukraine muốn công lý. Drone không biết đến ngày lễ. Chúng chỉ biết bay theo tọa độ đã lập trình. Và khi chúng bay sâu hơn vào lòng Nga, không chỉ Yekaterinburg mà cả Moscow sẽ phải đối mặt với thực tế mà họ từng phủ nhận: chiến tranh không còn một chiều. Nó đã trở thành cuộc chiến của toàn dân Nga – dù họ có muốn hay không.
Từ các bệnh viện biên giới nơi y tá bị ép đi chết, từ các đơn vị tiền tuyến nơi lính bị tống tiền và đe dọa, từ các thành phố vùng sâu nơi drone lần đầu gõ cửa, một bức tranh rõ nét đang hiện ra: cỗ máy chiến tranh Nga đang rạn nứt từ bên trong. Putin có thể che giấu rating, có thể lập cyber squad, có thể bịt miệng y tá. Nhưng ông không thể bịt miệng tiếng nổ. Và khi Ukraine đáp trả – có thể ngay trong những giờ phút diễu binh – cả thế giới sẽ thấy rõ: không có truce nào cho kẻ đã chọn tiếp tục giết chóc.
Đó là lúc lịch sử viết tiếp chương mới. Không phải bằng lời tuyên bố của Kremlin. Mà bằng những tiếng nổ vang vọng từ bầu trời Nga.