Khi khói đen cuồn cuộn bay lên bầu trời phía tây Tehran tối 6 tháng 5, không chỉ tám sinh mạng bị cướp đi trong đám cháy kinh hoàng tại tổ hợp thương mại Arghavan ở Andisheh. Đó là tiếng thét cuối cùng của một chế độ đang tự thiêu giữa biển lửa nội bộ và ngoại giao. Tòa nhà 250 gian hàng, 50 văn phòng bùng nổ chỉ vì lớp ốp dễ cháy – một bi kịch lặp lại như lời nguyền của Iran: từ vụ cháy Plasco 2017 cướp 22 mạng đến nổ khí ga 2020 giết 19 người. Nhưng lần này, ngọn lửa không chỉ thiêu rụi bê tông. Nó thiêu rụi cả ảo tưởng rằng Tehran vẫn kiểm soát được cục diện.
Iran đang tứ bề thọ địch. Kinh tế sụp đổ, lạm phát phi mã, thất nghiệp tràn lan, rial rách nát. Và đúng lúc ấy, Tehran chọn cách chơi tất tay: tên lửa và drone rơi xuống Qatar, Ả Rập Saudi, UAE, Bahrain, Kuwait. Thế mà không một quốc gia Vùng Vịnh nào đáp trả bằng vũ lực. Tại sao? Câu trả lời nằm ở sự tính toán lạnh lùng đến tàn nhẫn của những ông vua dầu mỏ.
Ả Rập Saudi – Riyadh – chọn “im lặng chiến lược”. Nhà nghiên cứu Shaman Ansari cắt ngang: “Chúng tôi đang kiềm chế tối đa, nhưng câu hỏi là còn bao lâu?” Triết lý của Ibn Saud – “người sống không đánh nhau với kẻ chết” – vẫn là kim chỉ nam. Saudi không muốn giá dầu vọt lên 150 USD/thùng, không muốn toàn bộ GCC bị kéo vào vòng xoáy. Qatar thì thẳng thừng: “Chúng tôi không phải bên tham chiến. Bạo lực chỉ kết thúc bằng đàm phán.” Bahrain cảnh báo rõ hơn: chỉ cần một thành viên GCC nhảy vào, toàn khối sụp. Bài học lịch sử quá cay đắng: mỗi cuộc chiến Trung Đông đều hứa hẹn “kết thúc nhanh” nhưng kéo dài hàng thập kỷ.
Đó là lý do Vùng Vịnh chọn chờ. Chờ Mỹ, chờ Israel, chờ cả châu Âu làm bừa. Và châu Âu đang chuyển động. Đức – quốc gia từng tuyên bố “không bao giờ lại chiến tranh” – vừa ra lệnh cho tàu quét mìn Fulda rời Kiel hướng Địa Trung Hải. Đây không phải tuần tra thông thường. Đây là bước chuẩn bị đầu tiên kể từ Thế chiến II để Berlin tham gia chiến dịch quốc tế mở eo biển Hormuz. 20% dầu mỏ thế giới đi qua đây. Iran nghi ngờ thả thủy lôi, giá năng lượng toàn cầu vọt lên. Hải quân Đức với 10 tàu quét mìn hiện đại, kinh nghiệm rà bom từ Baltic, giờ trở thành hy vọng cuối cùng của châu Âu.
Thủ tướng Friedrich Merz (MES) đối mặt hai mặt trận. Bên ngoài, ông nói thẳng với Tổng thống Donald Trump: “Cuộc chiến này giết chết kinh tế chúng tôi. Chúng tôi muốn nó kết thúc và sẵn sàng hỗ trợ.” Bên trong, uy tín ông đang tan vỡ. Khảo sát hôm 5/5: chỉ 22% người Đức nhìn nhận tích cực, 74% tiêu cực. INSA cho thấy 71% bất mãn với cách điều hành. Merz đang chơi cờ cao: gửi tàu trước khi Quốc hội bỏ phiếu, vừa thể hiện trách nhiệm NATO, vừa cứu uy tín trước cử tri. Nhưng nếu Hormuz nổ, Đức sẽ bị kéo vào sâu hơn bất kỳ ai tưởng tượng.
Trong khi đó, ở phía đông châu Âu, gió đã đổi chiều thực sự. Không phải do Kyiv tuyên bố, mà chính giới blogger quân sự Nga – những tiếng nói trung thành nhất với Kremlin – phải thừa nhận. Jak Philippine, nhà văn kiêm chiến binh, người từng ủng hộ đường lối Putin đến cùng, vừa viết bài “thú nhận hiếm có”: “Nga có thể đang thua không phải trước châu Âu, mà trước chính Ukraine.” Kịch bản mơ hồ của Moscow – chiếm Kramatorsk, Sloviansk, chạm biên giới Cộng hòa Nhân dân Donetsk rồi tuyên bố thắng lợi – giờ tan vỡ. Ukrainian đã vượt trội về drone. Nga mất đất. “Chúng ta không nói về điều này,” Philippine viết, “nhưng xu thế đang xấu dần.”
Putin đã vi phạm lệnh đình chiến mà Tổng thống Zelensky đề xuất từ đêm 5 sang 6/5. Thay vì im lặng, Nga mở đợt không kích giết 26 dân thường Ukraine. Zelensky đáp: “Họ đã chọn.” Và câu hỏi nóng bỏng nhất bây giờ: liệu Ukraine có tấn công Quảng trường Đỏ ngày 9/5? Về kỹ thuật, hoàn toàn có thể. Drone, tên lửa, chiến dịch bí mật – Kyiv sở hữu đầy đủ. Một đòn như vậy không chỉ là quân sự, mà là nhục nhã tối thượng: đốt cháy huyền thoại “Ngày Chiến thắng” của Putin ngay trước mắt thế giới.
Nhưng Ukraine đang tính toán tâm lý hơn cả đạn dược. Tấn công Moscow ngày thiêng liêng nhất có thể khơi dậy tinh thần dân tộc Nga, hoặc ngược lại, khiến dân Nga – đặc biệt tầng lớp lao động nghèo từng là “bia đỡ đạn” – quay lưng hoàn toàn. Kyiv đã chọn chiến lược thông minh: không đánh dân thường, không đánh sâu vào hậu phương Nga trừ những mục tiêu kinh tế chiến tranh. Và đòn mới nhất là minh chứng: rạng sáng hôm qua, drone Ukraine thiêu rụi nhà máy lọc dầu Kirishi – nhà máy lớn thứ hai Nga, cách biên giới 800 km. Ba tháp chưng cất chính bị phá hủy. 17,5 triệu tấn dầu thô/năm, 6,6% công suất toàn quốc tê liệt. NASA phát hiện điểm nóng. Thống đốc Leningrad thừa nhận 18 drone tiếp cận. Không thể thay thế trong vài tháng vì trừng phạt phương Tây phong tỏa linh kiện.
Ukraine không cần chiếm đất. Họ đang đốt kinh tế chiến tranh 3.000 tỷ USD của Putin bằng từng nhà máy, từng đường ống, từng tàu chở dầu. Đó là cuộc chiến dài hơi mà Moscow không thể thắng.
Và giữa cơn bão lửa ấy, Tổng thống Donald Trump – người đang nắm quyền thực sự – sắp gặp Tập Cận Bình ngày 14-15/5 tại Bắc Kinh. Ngoại trưởng Marco Rubio xác nhận: nhân quyền, Đài Loan, và đặc biệt Iran sẽ nằm trên bàn. Trump sẽ nêu vụ giam giữ Jimmy Lai (Lê Chí Anh). Rubio thẳng thừng: “Chúng tôi muốn Trung Quốc chuyển thông điệp không khoan nhượng đến Tehran: các anh đang làm con tin kinh tế toàn cầu, và các anh đang là kẻ xấu.” 60% dầu nhập khẩu Trung Quốc đi qua Hormuz. Bắc Kinh không thể giả vờ vô tư.
Trump đang chơi bài lớn: ép Trung Quốc dùng ảnh hưởng với Iran để mở lại eo biển, đổi lấy nhượng bộ Đài Loan và công nghệ. Tập Cận Bình cũng đang tính. Chiến tranh Iran kéo dài có thể khiến Mỹ kiệt quệ đạn dược, giúp Bắc Kinh mạnh tay hơn ở eo biển Đài Loan. Cuộc gặp này không phải ngoại giao. Đây là đấu tay ba quyết định tương lai thế giới.
Cùng lúc, Thổ Nhĩ Kỳ vừa ra mắt Yildirimhan – tên lửa đạn đạo liên lục địa đầu tiên, tầm bắn 6.000 km, tốc độ Mach 25, dùng nhiên liệu lỏng. Từ Istanbul, Ankara có thể chạm châu Âu, Trung Đông, châu Á. Bộ trưởng Quốc phòng Yaşar Güler gọi đây là “vũ khí răn đe”, nhưng thông điệp rõ ràng: Thổ Nhĩ Kỳ không còn là nước chờ NATO bảo vệ. Ankara đang tự vũ trang, tự xuất khẩu, và đang thay đổi cán cân quyền lực.
Còn Mỹ thì vừa phóng Tomahawk đầu tiên từ hệ thống Typhon trên lãnh thổ Philippines trong tập trận Balikatan. Tầm bắn 500-2.000 km, đủ đe dọa sâu vào lãnh thổ Trung Quốc. Bắc Kinh phản đối kịch liệt, đòi Manila “sửa chữa sai lầm”. Nhưng Philippines và Mỹ không lùi. Đó là lời đáp trực tiếp cho tham vọng Biển Đông.
Toàn bộ bức tranh 2026 hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Iran đang tự thiêu. Vùng Vịnh im lặng chờ. Đức liều lĩnh dấn thân. Ukraine đang lật ngược thế cờ bằng drone và kinh tế. Thổ Nhĩ Kỳ vũ trang. Mỹ-Philippines thắt chặt vòng vây Trung Quốc. Và Trump – người đàn ông ở Nhà Trắng – đang chuẩn bị cuộc gặp định mệnh với Tập.