Tổng Thống Trump vừa ra lệnh tăng cường tuần tra hải quân ngoài khơi Hormuz đồng thời mở kênh liên lạc trực tiếp với Kremlin về tương lai Donbas. Hai động thái dường như tách biệt lại đang hội tụ thành một chiến lược duy nhất: dùng sức mạnh cứng để tạo đòn bẩy đàm phán, từ đó vẽ lại đường biên giới và dòng chảy quyền lực toàn cầu.
Hải quân Mỹ hiện kiểm soát thực tế tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất hành tinh. Các tàu khu trục và máy bay tuần thám liên tục chặn tàu chở dầu Iran, buộc Tehran phải lựa chọn giữa đối đầu trực tiếp hoặc chấp nhận thiệt hại kinh tế nặng nề. Đồng thời, viện trợ quân sự cho Ukraine được siết chặt theo từng đợt, không còn là cam kết vô điều kiện mà trở thành công cụ trao đổi. Nga, dù vẫn duy trì áp lực trên chiến trường, đang phải đối mặt với nguồn cung drone và tên lửa từ Iran bị gián đoạn. Moscow hiểu rõ: nếu Hormuz tiếp tục bị siết, khả năng hỗ trợ dài hạn cho chiến dịch Ukraine sẽ suy giảm nhanh chóng.
Chiến thuật quân sự của Tổng Thống Trump thể hiện sự tính toán đa chiều. Ở Vùng Vịnh, ông không cần khai chiến toàn diện mà chỉ duy trì mức độ phong tỏa đủ để làm lung lay nền kinh tế Iran mà không đẩy giá dầu toàn cầu lên mức gây sốc cho cử tri Mỹ. Ở Donbas, lực lượng Nga vẫn chiếm ưu thế cục bộ nhờ hỏa lực pháo binh và drone, nhưng thiếu hậu cần từ Tehran khiến tốc độ tiến công chậm lại. Washington tận dụng khoảng trống này để ép Kyiv vào vị thế phải đàm phán thực tế, trong khi Putin được trao cơ hội “thắng nhỏ” để cứu vãn thể diện nội bộ. Đây không phải hòa bình lý tưởng mà là sự sắp xếp lại lãnh thổ theo logic giao dịch: lãnh thổ đổi lấy ngừng bắn tạm thời.
Phía chính trị, Tổng Thống Trump đang áp dụng cùng một mô hình đã từng dùng trong thương mại và đàm phán hạt nhân trước đây. Ông coi cả hai cuộc khủng hoảng đều là gánh nặng tài chính không đáng giá đối với ngân sách Mỹ. Bằng cách liên kết Hormuz với Donbas, Washington buộc châu Âu phải trả giá cao hơn cho an ninh năng lượng, đồng thời tạo điều kiện để Mỹ tăng xuất khẩu dầu và khí đốt. Châu Âu, vốn phụ thuộc vào dòng chảy qua Hormuz và Biển Đen, giờ đây phải tăng chi tiêu quốc phòng và mua vũ khí Mỹ để bù đắp khoảng trống viện trợ Ukraine. NATO trở nên phân mảnh hơn, với các nước Đông Âu lo ngại bị bỏ rơi và các nước Tây Âu miễn cưỡng chấp nhận thực tế mới.
Kinh tế toàn cầu đang chịu tác động trực tiếp và sâu sắc. Giá dầu Brent dao động mạnh mỗi khi có tin phong tỏa mới tại Hormuz, khiến các nhà máy châu Âu phải điều chỉnh chuỗi cung ứng. Nga, dù bị trừng phạt, vẫn duy trì nguồn thu từ dầu qua các tuyến đường thay thế, nhưng phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc. Iran, bị cô lập tài chính, buộc phải giảm quy mô hỗ trợ quân sự cho Nga. Tổng Thống Trump tận dụng biến động này để củng cố vị thế năng lượng của Mỹ, biến khủng hoảng thành cơ hội xuất khẩu và tạo việc làm trong nước.
Tác động địa chính trị lan tỏa ra ngoài hai điểm nóng. Trung Quốc theo dõi sát sao, nhận ra rằng Mỹ vẫn có khả năng triển khai sức mạnh nhanh chóng ở khu vực then chốt mà không bị sa lầy. Bắc Kinh có thể điều chỉnh tính toán về Đài Loan, hiểu rằng bất kỳ hành động quân sự nào cũng có thể bị Washington đáp trả bằng cách siết chặt tuyến đường biển quan trọng. Các nước Trung Đông khác, từ Saudi Arabia đến Israel, thấy rõ lợi ích khi Iran bị kiềm chế, nhưng cũng lo ngại một thỏa thuận Ukraine có thể tạo tiền lệ cho Nga ở các khu vực khác. Châu Âu đang chứng kiến sự suy giảm ảnh hưởng chiến lược, buộc phải tự xây dựng khả năng phòng thủ độc lập hơn bao giờ hết.
Hệ lụy trung hạn rõ ràng nhất là sự hình thành một bản đồ mới với các đường biên giới được vẽ lại theo thỏa thuận chứ không phải theo luật quốc tế truyền thống. Ukraine có thể mất thêm lãnh thổ ở Donbas và duyên hải để đổi lấy ngừng bắn, trong khi Nga được nới lỏng một phần trừng phạt. Iran, dù thiệt hại ngắn hạn, vẫn giữ được khả năng phục hồi và có thể tái khởi động chương trình hạt nhân khi áp lực giảm. Trung hạn, trục Iran-Nga-Trung không tan vỡ mà chỉ tạm thời điều chỉnh, chờ Mỹ chuyển hướng chú ý sang mặt trận khác.
Dài hạn, chiến lược của Tổng Thống Trump có thể định hình một trật tự thế giới nơi các siêu cường sử dụng khủng hoảng làm công cụ đàm phán thay vì giải quyết gốc rễ. Nếu thành công, Washington sẽ khẳng định vị thế trung tâm trong mọi thỏa thuận lớn. Nếu thất bại, châu Âu có thể chứng kiến một vòng xung đột mới khi Nga tái vũ trang và Iran tìm cách phá vỡ phong tỏa. Các nước nhỏ hơn sẽ học được bài học rằng cam kết của Mỹ không còn vô điều kiện, buộc họ phải đa dạng hóa liên minh và tăng cường tự vệ.
Tổng Thống Trump đang dùng Hormuz làm đòn bẩy để định hình lại Donbas, và qua đó thay đổi toàn bộ cán cân quyền lực. Bản đồ địa chính trị mới đang được vẽ từng ngày, nhưng chưa ai biết liệu những đường nét ấy có bền vững hay chỉ là nét bút chì dễ xóa nhòa khi các đối thủ tìm được cách lật ngược thế cờ.