Khi Donald Trump siết chặt vòng vây quân sự quanh Iran, buộc Teheran phải lùi bước trước sức ép chưa từng có, cả châu Âu bỗng chốc rơi vào trạng thái hoảng loạn chiến lược. Hàng không mẫu hạm Charles de Gaulle của Pháp không còn là biểu tượng sức mạnh hải quân nữa, mà trở thành hình ảnh sống động của nỗi sợ bị gạt ra khỏi bàn cờ Trung Đông. Chỉ trong vài giờ sau khi xuất hiện tín hiệu Washington và Teheran có thể đạt thỏa thuận bước ngoặt, Paris đã ra lệnh triển khai ngay lập tức cụm tàu sân bay này hướng tới Biển Đỏ, với danh nghĩa “bảo vệ an ninh hàng hải eo biển Hormuz”. Nhưng đằng sau ngôn từ ngoại giao ấy là một sự thật phũ phàng: châu Âu đang chạy đua để “chia phần” chiến thắng mà họ chưa từng đổ một giọt máu.
Tổng thống Trump, với bản năng chiến lược sắc bén của một doanh nhân-turned-commander-in-chief, đã biến cuộc đối đầu Iran thành lò thử lửa cuối cùng cho toàn bộ kiến trúc NATO. Những đợt không kích chính xác nhắm vào tầng lớp chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, kết hợp phong tỏa nghiêm ngặt các cảng Iran, đã khiến Teheran – dù cứng rắn đến đâu – cũng phải tính toán lại. Không phải ngẫu nhiên mà các nhân vật ôn hòa trong nội bộ Iran như Tổng thống Pezeshkian, Ngoại trưởng Araghchi hay Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf đột nhiên lên tiếng về khả năng đối thoại. Họ hiểu rõ: Mỹ dưới thời Trump không đùa. Khi tiêm kích F/A-18 Super Hornet từ USS Abraham Lincoln phóng tên lửa tiêu diệt tàu chở dầu Hasna của Iran ngay ngoài khơi Vịnh Oman, dù trong giai đoạn “ngưng bắn”, thông điệp đã rõ ràng đến mức lạnh người: Washington sẽ duy trì răn đe tuyệt đối, không khoan nhượng.
Chính lúc ấy, Paris hoảng hốt. Suốt nhiều tuần trước, khi Mỹ mở chiến dịch “chặt đầu” lãnh đạo Iran, châu Âu vẫn đứng ngoài quan sát với tâm lý chờ “Mỹ đánh, châu Âu hái quả” – giống hệt kịch bản Venezuela cũ. Pháp, Đức, Ý âm thầm gom lực lượng hải quân, mơ về một cụm tác chiến chung để chen chân vào Trung Đông sau khi Iran sụp đổ. Thế nhưng Iran không sụp. Vệ binh Cách mạng vẫn kiên cường, xuồng cao tốc quấy rối tàu thương mại, và Teheran chứng minh khả năng chịu áp lực vượt xa dự đoán của các nhà phân tích châu Âu. Kết quả? Cụm tàu Charles de Gaulle gần như biến mất khỏi bản đồ truyền thông trong giai đoạn leo thang. Chỉ khi hòa bình ló dạng, nó mới tái xuất hiện – không phải để chiến đấu, mà để “bảo vệ” một eo biển Hormuz đang dần yên bình.
Đó là khoảnh khắc phơi bày vết nứt sâu nhất trong liên minh xuyên Đại Tây Dương kể từ sau Thế chiến II. Châu Âu đã quen sống dưới “chiếc ô an ninh” Mỹ quá lâu. Họ cắt giảm chi tiêu quốc phòng, ưu tiên phúc lợi xã hội, và tin rằng chiến tranh quy mô lớn là chuyện của lịch sử. Giờ đây, khi Trump công khai mệt mỏi với việc “Mỹ trả tiền, châu Âu hưởng lợi”, họ mới giật mình. Kế hoạch rút 5.000 binh sĩ Mỹ khỏi Đức – và có thể nhiều hơn – không chỉ là động thái quân sự. Đó là lời cảnh báo thép: Washington sẽ không hy sinh thêm nữa để bảo vệ những đồng minh chỉ biết hưởng lợi mà không chia sẻ rủi ro. Thủ tướng Đức Friedrich Merz vội vàng tuyên bố “Mỹ là đồng minh quan trọng nhất”, nhưng ai cũng nghe thấy nỗi lo lắng run rẩy sau từng chữ. Thị trưởng Ramstein thừa nhận: căn cứ lớn nhất của Mỹ tại châu Âu không chỉ là trung tâm chỉ huy, mà còn là động lực kinh tế của cả vùng. Nếu quân Mỹ rút, không chỉ NATO rung chuyển, mà hàng chục nghìn gia đình Đức sẽ đối mặt khủng hoảng thất nghiệp.
Pháp, với tham vọng “cường quốc châu Âu độc lập”, càng lộ rõ sự bất lực. Quan chức Elysee đề xuất lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn đầu “bảo vệ” Hormuz, đổi lấy Iran cho phép tàu đi qua và cam kết đàm phán hạt nhân. Nghe thì cao thượng, nhưng thực chất là lời thú nhận: Paris không đủ sức răn đe Teheran. Tàu CMA CGM của Pháp bị xuồng Iran tấn công ngay giữa khủng hoảng, thủy thủ bị thương, mà Paris chỉ im lặng. Không một tuyên bố cứng rắn. Không một cuộc phản công. Giờ đây, khi Trump ép Iran xuống thang, Pháp vội điều Charles de Gaulle đến Biển Đỏ – nhưng chỉ dám dừng lại đó, không dám tiến sâu vào Vịnh Ba Tư nơi xuồng cao tốc và tên lửa chống hạm Iran đang chờ. Đó không phải triển khai quân sự. Đó là động thái hái quả muộn màng.
Câu hỏi lớn hơn là: châu Âu đang bảo vệ điều gì? Nếu thỏa thuận Mỹ-Iran thành hiện thực, Iran giảm chương trình hạt nhân quân sự, eo biển Hormuz tự nhiên an toàn hơn. Vậy lực lượng châu Âu đến để “chia phần” ảnh hưởng? Hay để chứng minh rằng Mỹ không thể một mình kiểm soát Trung Đông? Trump rõ ràng không có ý định chia sẻ. Ông công khai chỉ trích Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha vì “không đóng góp đủ”. Và ông đang hành động. Việc rút quân khỏi Đức không chỉ ảnh hưởng an ninh, mà còn là cú sốc kinh tế cho châu Âu đang chật vật sau đại dịch và chiến tranh Ukraine.
Trong khi đó, Bắc Kinh im lặng theo dõi. Trục đối thủ Trung Quốc-Nga-Iran-Triều Tiên đang chứng kiến sự xê dịch quyền lực chưa từng có. Triều Tiên, đúng vào lúc Mỹ dồn lực vào Iran, bất ngờ sửa đổi hiến pháp: từ bỏ mục tiêu thống nhất bán đảo bằng sức mạnh, chính thức công nhận Hàn Quốc là “Đại Hàn Dân Quốc” độc lập, và xác lập Kim Jong-un là nguyên thủ kiểm soát tối cao vũ khí hạt nhân. Không còn khẩu hiệu “tay sai Mỹ ở Nam Triều Tiên”. Bình Nhưỡng đang gửi tín hiệu rõ ràng: chúng tôi muốn sinh tồn lâu dài, không đối đầu trực tiếp. Học thuyết Trump – “ai đụng lợi ích Mỹ sẽ trả giá” – đã khiến Kim Jong-un thay đổi chiến lược. Ông ta nhìn thấy Iran bị ép, châu Âu hoảng loạn, và nhận ra: tốt hơn là đàm phán từ vị thế hạt nhân đã có, thay vì mạo hiểm.
Cuộc khủng hoảng Iran vì thế không còn là xung đột khu vực. Nó là chất xúc tác làm sụp đổ ảo tưởng của châu Âu về vị thế “cường quốc toàn cầu”. Pháp vẫn khoe công nghệ hiện đại, Đức vẫn tự hào công nghiệp quốc phòng, nhưng ý chí chiến đấu đã mai một sau thập niên sống dưới ô Mỹ. Lịch sử lặp lại: năm 1939, châu Âu cũng từng nhân nhượng Hitler, sụp đổ chỉ trong vài tuần. Hôm nay, trước một Iran cứng rắn hay một Nga tiềm tàng, họ lại chọn chờ Mỹ ra tay rồi chen vào sau.
Trump hiểu điều đó. Ông không muốn NATO là gánh nặng. Ông muốn đồng minh thực sự – những nước sẵn sàng đổ máu cùng Mỹ. Châu Âu, với Charles de Gaulle lơ lửng ngoài Vịnh Ba Tư, đang phải đối mặt sự thật phũ phàng: họ không còn là người chơi độc lập. Họ là những kẻ muộn màng, chạy theo chiến thắng của người khác. Và khi Trump hoàn tất thỏa thuận với Iran, bản đồ quyền lực toàn cầu sẽ vẽ lại – không có chỗ cho những kẻ chỉ biết hái quả.